Từ những mô hình sáng tạo như “Ngôi nhà xanh”, “Biến rác thành tiền” hay “Tôi yêu biển xanh”, rác thải được biến thành nguồn lực an sinh, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, tạo sinh kế bền vững và thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng xanh của địa phương.

Biến rác thải thành nguồn lực vì cộng đồng

Năm 2026, Hội Liên hiệp phụ nữ xã Đô Lương đã triển khai phong trào thi đua “Dân vận khéo”, trọng tâm là nhân rộng mô hình “Ngôi nhà xanh - Biến rác thành tiền” gắn với cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an”. Thay vì bỏ lẫn cùng rác sinh hoạt, chai nhựa, vỏ lon, giấy vụn được người dân tự giác phân loại và đưa đến các điểm tập kết. Nguồn thu từ bán phế liệu trở thành quỹ hỗ trợ hội viên nghèo, phụ nữ khuyết tật và những hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn. Đến tháng 6/2026, mô hình ý nghĩa này đã được duy trì và phát triển hiệu quả tại 16 chi hội.

Tại các khu dân cư, những “Ngôi nhà xanh” trở thành nơi thu gom vỏ lon, chai nhựa, giấy vụn và các loại rác tái chế. Người dân chủ động phân loại rác tại nguồn, đưa đến tập kết để gây quỹ từ việc bán phế liệu. Nguồn kinh phí này được sử dụng hỗ trợ 101 hội viên phụ nữ nghèo, phụ nữ khuyết tật và những hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên địa bàn.

Điểm nổi bật của mô hình là gắn hoạt động bảo vệ môi trường với chương trình “Mẹ đỡ đầu”. Hội đã xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, rà soát 109 trẻ mồ côi để có phương án hỗ trợ phù hợp. Thông qua chương trình “Biến rác thành tiền – Chắp cánh ước mơ cho trẻ mồ côi”, Hội kết nối thành công 46 tổ chức, cá nhân nhận đỡ đầu 79 trẻ với tổng kinh phí cam kết hơn 1,5 tỷ đồng trong 3 năm. Riêng tổ chức Hội trực tiếp nhận đỡ đầu dài hạn cho 10 trẻ với kinh phí 108 triệu đồng.

Cuộc vận động “5 không, 3 sạch” cũng được cụ thể hóa bằng mô hình “Nhà sạch, vườn đẹp, ngõ văn minh” gắn với “Phụ nữ số” tại xóm Lưu Thịnh. Hội trao 20 thùng rác phục vụ phân loại rác tại nguồn cho các hộ dân và hỗ trợ một con bò giống giúp hội viên nghèo phát triển sinh kế.

Chị Nguyễn Thị Lợi, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ xã Đô Lương chia sẻ:"Mô hình 'Ngôi nhà xanh' là biến những thứ tưởng chừng bỏ đi thành nguồn lực an sinh xã hội bền vững. Khi người dân thấy tiền bán phế liệu được dùng để hỗ trợ chính những hoàn cảnh khó khăn trong cộng đồng, họ tham gia với tinh thần tự giác và trách nhiệm cao. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục nhân rộng mô hình này đến 100% các chi hội còn lại, quyết không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Với đặc thù là một địa phương vùng biển, các cấp Hội phụ nữ Quỳnh Mai đã gắn công tác môi trường với mục tiêu gìn giữ cảnh quan, thúc đẩy du lịch bền vững tại địa phương. Từ năm 2017 đến nay, Hội Liên hiệp phụ nữ phường đã duy trì hiệu quả Câu lạc bộ “Tôi yêu biển xanh” với hơn 50 thành viên nòng cốt.

Định kỳ hằng tháng, các thành viên lại ra quân dọn dẹp bãi biển, thu gom rác thải đại dương. Không chỉ sạch biển, phụ nữ Quỳnh Mai còn làm đẹp bờ với mô hình “Ngôi nhà xanh” gắn với “Biến phế liệu thành yêu thương” được duy trì hiệu quả tại 36/36 chi hội. Việc phân loại rác này vừa làm sạch đường phố vừa tạo nguồn kinh phí hỗ trợ an sinh xã hội.

Năm 2026, phụ nữ địa phương còn xây dựng nhiều tuyến đường hoa, hàng rào xanh trên các tuyến dẫn tới điểm du lịch tâm linh, văn hóa. Tiêu biểu là hàng rào dài hơn 500 m với khoảng 2.500 cây mắt ngọc dẫn xuống Đền Phùng Hưng cùng tuyến đường cờ Tổ quốc tại Chi hội Thành Công, tạo diện mạo xanh, sạch, đẹp và văn minh. Thông qua mô hình “5 không, 3 sạch”, Hội cũng hỗ trợ hàng trăm thùng phân loại rác, men vi sinh để người dân xử lý rác hữu cơ thành phân bón và trao tặng 100 chiếc “Làn xinh đi chợ”, góp phần giảm sử dụng túi ni lông, hình thành thói quen tiêu dùng thân thiện với môi trường.

Theo bà Hồ Thị Thúy, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Quỳnh Mai, các hoạt động của Hội không chỉ hướng đến làm sạch môi trường mà còn tạo dựng hình ảnh điểm đến xanh, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của địa phương đối với du khách. "Từ việc bền bỉ làm sạch bờ biển của Câu lạc bộ 'Tôi yêu biển xanh' cho đến việc phủ xanh đường xuống các di tích bằng hàng nghìn cây mắt ngọc, chúng tôi muốn tạo ra một không gian văn minh, thân thiện.

Khi mỗi người phụ nữ vùng biển chủ động thay đổi thói quen sinh hoạt, biến rác thành phân vi sinh hay xách làn đi chợ, chính họ đang trực tiếp bảo vệ nguồn sống của gia đình mình và tạo ra sức hút bền vững cho du lịch địa phương".

Hướng tới kinh tế xanh và phát triển bền vững

Xác định công tác bảo vệ môi trường muốn bền vững phải có cơ chế và nguồn lực đồng bộ, những năm qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Nghệ An đã chủ động tham mưu, triển khai nhiều đề án, khẳng định vai trò nòng cốt của phụ nữ trong hành trình xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp.

Tuy vậy, công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng ô nhiễm đất, nước, không khí chưa có giải pháp giải quyết, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nhân dân. Dù Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã quy định nghiêm ngặt về phân loại rác tại nguồn và giảm rác thải nhựa, song việc triển khai tại cơ sở gặp nhiều rào cản do thói quen sinh hoạt của một bộ phận người dân chưa thay đổi. Đồng thời, hạ tầng thu gom, xử lý rác thải tại vùng nông thôn, miền núi còn thiếu đồng bộ; nguồn lực duy trì các mô hình tự quản còn hạn chế.

Để giải quyết bài toán trên, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Nghệ An đã tham mưu UBND tỉnh ban hành hai Đề án trọng tâm: Tuyên truyền, vận động phụ nữ tham gia bảo vệ môi trường (2018 - 2022) và Phân loại, xử lý rác thải tại nguồn, hạn chế sử dụng túi ni lông (2023 - 2027). Việc cụ thể hóa Nghị quyết số 08-NQ/TU của Tỉnh ủy vào phong trào thi đua giúp 100% cơ sở Hội đăng ký ít nhất một công trình, phần việc cụ thể.

Hàng loạt mô hình sáng tạo như “Ngôi nhà xanh - biến rác thành tiền”, “Biến phế liệu thành việc có ích”, “Tuyến đường hoa phụ nữ”... đã mang lại “lợi ích kép”. Từ nguồn quỹ thu gom phế liệu, các cấp Hội đã trao tặng gần 15.000 làn nhựa, hơn 10.000 hộp nhựa, hỗ trợ trên 2 triệu con giống và gần 2.500 thẻ bảo hiểm y tế cho phụ nữ, trẻ em nghèo, lan tỏa mạnh mẽ tinh thần nhân ái.

Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Nghệ An cho biết: “Bảo vệ môi trường không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ ý thức của mỗi người, từ nếp nhà của mỗi gia đình. Thực tiễn cho thấy, khi tổ chức Hội phát huy tốt vai trò nòng cốt, cán bộ gương mẫu, mô hình thiết thực và có sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền thì công tác bảo vệ môi trường sẽ trở thành phong trào tự giác, bền vững.

Thời gian tới, chúng tôi đề nghị các cấp, các ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường nguồn lực hỗ trợ hạ tầng xử lý rác thải nông thôn và khuyến khích các mô hình kinh tế tuần hoàn gắn với sinh kế của phụ nữ”.

Xác định chiến lược phát triển bền vững trong thời gian tới, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Nghệ An hướng tới 5 giải pháp trọng tâm như đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác tối đa các nền tảng mạng xã hội và fanpage để lan tỏa mạnh mẽ thông điệp "sống xanh", tạo bước đột phá trong công tác tuyên truyền. Song song đó, các cấp Hội tiếp tục kiên trì duy trì phong trào “Ngày thứ bảy, Chủ nhật xanh”, tập trung nhân rộng các mô hình tự quản và tuyến đường hoa phù hợp với đặc thù riêng của từng địa phương.

Để nâng cao hiệu quả thực thi, Hội sẽ tăng cường phối hợp liên ngành thông qua các chương trình ký kết với ngành Nông nghiệp và Môi trường nhằm siết chặt công tác giám sát pháp luật; đồng thời xử lý triệt để bài toán thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật trên đồng ruộng. Đặc biệt, xu hướng phát triển kinh tế xanh sẽ được hiện thực hóa bằng các chính sách hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp từ sản phẩm thân thiện với môi trường, tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để nâng tầm thành các sản phẩm OCOP giá trị cao.

Với việc đa dạng hóa nguồn lực, kết hợp hài hòa giữa "nội lực" từ mô hình sáng tạo "Biến rác thành tiền" với "ngoại lực" thu hút từ nguồn xã hội hóa, lồng ghép hiệu quả vào các đề án của UBND tỉnh sẽ đảm bảo cho phong trào một sức sống lâu dài và bền vững.