Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, biến thể này đã xuất hiện tại ít nhất 23 quốc gia kể từ khi được phát hiện lần đầu tiên vào cuối năm 2024, làm dấy lên những lo ngại nhất định về khả năng lây lan cũng như nguy cơ né tránh miễn dịch.

Biến thể “ve sầu” khác gì so với những phiên bản khác?

Theo The Conversation, CDC cho biết biến thể BA.3.2, còn được một số nhà khoa học đặt biệt danh là “ve sầu”, bắt đầu có dấu hiệu gia tăng từ tháng 9/2025. Xu hướng gia tăng này được ghi nhận thông qua các hệ thống giám sát dịch tễ học và giải trình tự gien mà cơ quan này sử dụng để theo dõi sự tiến hóa của virus SARS-CoV-2 trên phạm vi toàn cầu.

Kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát vào năm 2019, virus SARS-CoV-2 liên tục xuất hiện các biến thể mới do quá trình đột biến tự nhiên. Phần lớn các đột biến không tạo ra thay đổi đáng kể, song một số biến thể có thể có những đặc điểm giúp tăng khả năng lây truyền hoặc làm suy giảm hiệu quả của miễn dịch có sẵn trong cộng đồng. Các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến những biến đổi xảy ra tại protein gai - bộ phận giúp virus xâm nhập vào tế bào người.

Theo CDC, biến thể BA.3.2 được xếp vào một dòng mới có khác biệt đáng kể về mặt di truyền so với các biến thể trước đó, đặc biệt là nhóm biến thể JN.1 vốn đã lưu hành rộng rãi tại Mỹ từ đầu năm 2024. Khác biệt này chủ yếu nằm ở số lượng lớn các đột biến trong protein gai, có khoảng từ 70 đến 75 thay đổi gien được ghi nhận.

Trình tự gien đầu tiên của biến thể BA.3.2 được xác định từ một mẫu bệnh phẩm thu thập ngày 22/11/2024 tại Nam Phi. Mẫu virus này được phân lập từ dịch ngoáy mũi họng của một bệnh nhi và sau đó được đặt tên là BA.3.2.1. Sau phát hiện ban đầu, biến thể tiếp tục được ghi nhận tại Mozambique vào tháng 3/2025, sau đó lan sang Hà Lan, Đức và nhiều quốc gia khác.

Tại Mỹ, ca nhiễm đầu tiên liên quan đến biến thể này được phát hiện vào tháng 6/2025 ở một du khách nhập cảnh. Kể từ đó, BA.3.2 đã xuất hiện tại nhiều bang, không chỉ thông qua các ca bệnh lâm sàng mà còn qua hệ thống giám sát nước thải, một công cụ quan trọng giúp phát hiện sớm virus trong cộng đồng.

Theo CDC, tính đến đầu năm 2026, biến thể “ve sầu” đã có tại nhiều khu vực, bao gồm châu Phi, châu Á, châu Âu, Bắc Mỹ và châu Đại Dương. Đáng chú ý, trong giai đoạn từ tháng 11/2025 đến tháng 1/2026, tỷ lệ các mẫu giải trình tự thuộc dòng BA.3.2 đã gia tăng đáng kể tại một số quốc gia châu Âu như Đan Mạch, Đức và Hà Lan, chiếm khoảng 30% tổng số mẫu được báo cáo trong thời gian này.

Tuy nhiên, các dữ liệu hiện có cho thấy gia tăng biến thể BA.3.2 chưa gây bùng phát lớn về số ca mắc COVID-19 so với các giai đoạn trước. Dù vậy, CDC lưu ý rằng năng lực giám sát gien không đồng đều giữa các quốc gia có thể khiến số liệu hiện tại chưa phản ánh đầy đủ mức độ lây lan thực tế của biến thể này.

Mức độ nguy hiểm của biến thể mới?

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của BA.3.2 là khả năng né tránh kháng thể. Theo các phân tích ban đầu, những đột biến trong protein gai có thể làm giảm hiệu quả nhận diện của hệ miễn dịch, bao gồm cả miễn dịch hình thành sau tiêm vaccine hoặc nhiễm bệnh trước đó. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các loại vaccine hiện hành.

Các loại vaccine COVID-19 hiện nay chủ yếu được phát triển dựa trên các biến thể thuộc dòng JN.1. Trong khi đó, BA.3.2 có mức độ khác biệt di truyền lớn, khiến hệ miễn dịch có thể mất nhiều thời gian hơn để nhận diện và phản ứng. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng vaccine vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ nhập viện và tử vong.

Sau giai đoạn cao điểm của đại dịch, tác động của COVID-19 đối với sức khỏe cộng đồng đã giảm nhờ tỷ lệ tiêm chủng cao và miễn dịch tự nhiên trong dân cư. Tuy nhiên, bệnh vẫn gây ra gánh nặng đáng kể. Theo ước tính của CDC, trong mùa virus đường hô hấp 2024-2025, Mỹ ghi nhận từ 390.000 đến 550.000 ca nhập viện và từ 45.000 đến 64.000 ca tử vong liên quan đến COVID-19.

Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng BA.3.2 có thể góp phần vào các đợt gia tăng theo mùa của dịch bệnh, tương tự như các biến thể trước đây. Do đó, việc duy trì các biện pháp giám sát, bao gồm giải trình tự gien và theo dõi nước thải, được xem là cần thiết nhằm phát hiện sớm và ứng phó kịp thời với các biến thể mới.

Về bản chất, sự xuất hiện của các biến thể mới là một phần tất yếu trong quá trình tiến hóa của virus. Mỗi lần virus nhân lên, vật chất di truyền có thể thay đổi. Phần lớn các thay đổi này không mang lại lợi thế, nhưng một số đột biến có thể giúp virus lây lan nhanh hơn hoặc né tránh hệ miễn dịch, từ đó trở thành biến thể chiếm ưu thế.

Đối với biến thể BA.3.2, dù có dấu hiệu lây lan rộng hơn nhờ khả năng né tránh miễn dịch, nhưng các dữ liệu hiện tại chưa cho thấy biến thể này gây bệnh nặng hơn so với các biến thể đã lưu hành trước đó. Tuy nhiên, nguy cơ gia tăng số ca mắc vẫn tồn tại, đặc biệt trong bối cảnh miễn dịch cộng đồng suy giảm theo thời gian.

Các chuyên gia khuyến cáo việc duy trì các biện pháp phòng ngừa, bao gồm tiêm vaccine nhắc lại, đặc biệt quan trọng đối với các nhóm nguy cơ cao như người cao tuổi, người mắc bệnh nền và những người có hệ miễn dịch suy giảm. Việc cập nhật vaccine để phù hợp với các biến thể mới cũng được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát dịch bệnh trong thời gian tới.