Một năm sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thực tiễn đặt ra những yêu cầu mới. Khi nhiều địa phương được sắp xếp lại, không gian phát triển được mở rộng, thì cách quản lý cũng phải thay đổi. Điều cần tổ chức lúc này không còn là từng địa bàn riêng lẻ, mà là cả một không gian kinh tế - xã hội rộng lớn hơn, nơi các nguồn lực phải được kết nối và phát huy để tạo ra hiệu quả cao hơn.

Bộ máy thay đổi thì cách nghĩ, cách làm cũng phải thay đổi. Không thể tiếp tục quy hoạch theo từng “mảnh ghép” riêng lẻ. Càng không thể để giao thông, logistics, năng lượng, dữ liệu, nguồn nước hay phát triển đô thị dừng lại ở ranh giới hành chính.

Thực tế 6 tháng đầu năm 2026 càng cho thấy rõ điều đó. Bộ máy của hệ thống chính trị sau sắp xếp đã hoạt động, vận hành ổn định, bước đầu phát huy hiệu quả. Nhưng điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi. Mà một trong những nguyên nhân sâu xa là nguồn lực còn chia cắt, phân cấp chưa gắn đủ với nguồn lực, dữ liệu, công cụ, năng lực cán bộ và kiểm soát.

Nên nhớ rằng, đất nước ta không thiếu nguồn lực, điều thiếu là sự kết nối để thành sức mạnh chung. Câu chuyện cảng biển cho thấy rất rõ điều đó. Năm 2025, hệ thống cảng biển Việt Nam gồm 34 cảng với 320 bến đã xử lý hơn 960 triệu tấn hàng hóa. Cái Mép và Hải Phòng đều nằm trong Top 20 cảng container hiệu quả nhất thế giới, nhiều cảng có thể tiếp nhận tàu trên 200.000 DWT. Nhưng kết nối đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và logistics sau cảng vẫn là điểm nghẽn, khiến lợi thế của cảng biển chưa được phát huy hết.

Tại Đại hội XIV, Đảng ta đã xác định phải hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị và đặc khu kinh tế thế hệ mới. Hội nghị Trung ương 3 tiếp tục cụ thể hóa bằng những quyết sách về đổi mới mô hình phát triển, xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, xác định nền tảng cho tầm nhìn phát triển đất nước đến năm 2130 và thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương.

Điều đó cũng có nghĩa là không còn tư duy “địa phương nào biết địa phương ấy”. Không còn “ngành nào quản ngành ấy”. Cũng không thể tiếp tục “việc ai người ấy làm”. Mọi nguồn lực của quốc gia phải được đặt trong một tổng thể thống nhất để bổ trợ cho nhau, thay vì bị chia nhỏ bởi địa giới hành chính hay ranh giới quản lý.

Không gian phát triển được tổ chức thống nhất không có nghĩa là mọi việc đều tập trung về Trung ương. Ngược lại, Trung ương 3 đã phân định rõ hơn trách nhiệm của từng cấp để bộ máy vận hành thông suốt.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Trung ương không làm thay địa phương; cấp tỉnh không ôm giữ việc cấp xã có thể làm tốt”.

Theo đó, Trung ương tập trung định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế, xây dựng các nền tảng dùng chung, phân bổ nguồn lực lớn và kiểm tra việc thực hiện. Cấp tỉnh là đầu mối cụ thể hóa chủ trương, tổ chức không gian phát triển, điều phối nguồn lực, bảo đảm điều kiện cho cấp xã và chịu trách nhiệm về kết quả công tác. Cấp xã trở thành tuyến đầu của quản trị công, trực tiếp thực thi, phục vụ người dân và doanh nghiệp. Và cả ba cấp phải bảo đảm vận hành thông suốt, phối hợp chặt chẽ, tương tác hiệu quả.

Trung ương cũng đã thiết kế luôn cơ chế đảm bảo thực thi. Không giao nhiệm vụ mà không xác định rõ điều kiện thực hiện; không phân cấp mà thiếu kiểm soát; không để trách nhiệm hòa tan trong phối hợp. Đồng thời, Trung ương xác định đất đai là “không gian phát triển, không gian sinh tồn”, là nguồn lực đặc biệt của quốc gia phải được thống nhất quản lý để phục vụ mục tiêu phát triển đất nước.

Đó cũng là lý do phải nhìn sự phát triển trong một chỉnh thể thống nhất. Một địa phương có thể phát triển nhanh trong một giai đoạn, nhưng khó phát triển bền vững nếu vùng xung quanh vẫn là “điểm trũng”. Một cực tăng trưởng cũng khó phát huy hết vai trò nếu thiếu hạ tầng kết nối, thiếu chuỗi cung ứng và thiếu sự phối hợp của các địa phương lân cận.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Giá trị và sức sống của các quyết sách phải được đo bằng kết quả thực tế: điểm nghẽn được tháo gỡ, năng lực mới được tạo lập, bộ máy vận hành thông suốt, nguồn lực được khơi thông, năng suất và sức cạnh tranh được nâng cao, đất nước an toàn hơn, nhân dân được thụ hưởng thiết thực hơn”.

Nói cho cùng thì mọi chủ trương đúng phải nhìn vào kết quả!

Điều Hội nghị Trung ương 3 hướng tới không phải chỉ là sắp xếp lại địa giới hay điều chỉnh cách quản lý. Điều quan trọng hơn là tổ chức lại không gian phát triển của đất nước để các nguồn lực không còn bị chia cắt, mỗi địa phương phát huy được lợi thế của riêng mình trong một chỉnh thể thống nhất.

Khi không gian phát triển được kết nối, nguồn lực được điều phối hiệu quả và mỗi cấp làm đúng vai, đúng việc của mình thì sức mạnh của cả quốc gia sẽ được phát huy. Đó cũng chính là ý nghĩa của bước chuyển từ quản lý phân tán sang quả trị thống nhất mà Hội nghị Trung ương 3 xác lập.

Bài tiếp theo: Động lực cũ không thể mở tương lai