Giá dầu hiện vẫn duy trì dưới ngưỡng 100 USD/thùng, bất chấp việc khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đã bị gián đoạn trong hơn ba tháng. Điều này diễn ra trong bối cảnh nhiều dự báo trước đó cho rằng thị trường có thể sớm rơi vào trạng thái mất cân bằng nghiêm trọng khi lượng dự trữ dần cạn kiệt.

Ông Tom Baker, lãnh đạo cấp cao của tập đoàn giao dịch dầu mỏ Vitol, cho biết việc Trung Quốc cắt giảm mạnh hoạt động mua dầu thô trong những tuần gần đây, với nhu cầu giảm từ 4-5 triệu thùng/ngày, đã góp phần bù đắp phần nào sự thiếu hụt khoảng 12 triệu thùng/ngày từ khu vực Vùng Vịnh. Ông Martijn Rats, chiến lược gia hàng hóa trưởng của Morgan Stanley tại London (Anh), cũng nhận định rằng lượng dầu nhập khẩu thấp của Trung Quốc đã giúp giảm bớt áp lực đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Theo ước tính của Morgan Stanley, lượng dầu vận chuyển bằng đường biển đến Trung Quốc trong 30 ngày qua đã giảm xuống còn 7,5 triệu thùng/ngày, so với khoảng 13 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái. Dữ liệu của S&P Global Energy cho thấy tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc trong tháng 4/2026 chỉ đạt 9,4 triệu thùng/ngày, giảm hơn 2 triệu thùng/ngày so với mức trung bình của năm 2025. Tổ chức này dự báo nhập khẩu dầu của Trung Quốc có thể tiếp tục giảm xuống khoảng 8 triệu thùng/ngày trong tháng 5. Tính chung quý II năm nay, lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc được ước tính thấp hơn khoảng 3 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm 2025.

Các tổ chức nghiên cứu đều ghi nhận xu hướng nhập khẩu dầu suy giảm mạnh của Trung Quốc, dù mức độ giảm có khác nhau. Công ty phân tích Kpler cho biết lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc đạt 6,4 triệu thùng/ngày trong tháng 5/2026, giảm từ 8,1 triệu thùng/ngày trong tháng 4 và 10,1 triệu thùng/ngày trong tháng 3. Bà Hu Min Min, chuyên gia phụ trách phân tích thị trường dầu thô, nhiên liệu và lọc hóa dầu Trung Quốc tại S&P Global Energy, nhận định sự sụt giảm nhập khẩu dầu của Trung Quốc đã trở thành một “biến số quan trọng đang định hình lại diễn biến của thị trường dầu mỏ toàn cầu”.

Tuy nhiên, nguyên nhân chính xác khiến Trung Quốc đột ngột giảm mua dầu vẫn chưa rõ ràng. Trung Quốc chưa công khai chiến lược giao dịch dầu mỏ của mình. Phần lớn các chuyên gia cho rằng Trung Quốc đã bắt đầu sử dụng lượng dầu dự trữ được tích lũy trong năm qua, khi giá dầu ở mức thấp. Dù vậy, do thiếu dữ liệu về tồn kho nên rất khó xác định quy mô thực tế của lượng dự trữ này.

Ông Baker cho rằng Trung Quốc vẫn là một “ẩn số” đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu do thiếu thông tin đáng tin cậy về lượng tồn kho của nước này. Theo bà Hu, phản ứng đầy tính toán của Trung Quốc trước cuộc khủng hoảng liên quan đến Iran bao gồm việc yêu cầu các nhà máy lọc dầu cắt giảm công suất, thường dưới danh nghĩa bảo trì, đồng thời chuyển từ tích trữ sang sử dụng lượng dầu dự trữ hiện có. S&P dự báo Trung Quốc sẽ tiếp tục rút dầu từ kho dự trữ thương mại với tốc độ khoảng 700.000-800.000 thùng/ngày trong suốt quý III/2026.

Việc Trung Quốc tạm thời hạn chế xuất khẩu nhiên liệu máy bay và dầu diesel cũng góp phần làm giảm nhu cầu nhập khẩu dầu thô. Theo dữ liệu của S&P, xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế của Trung Quốc trong tháng 4/2026 chỉ đạt khoảng 300.000 thùng/ngày, mức thấp nhất trong gần một thập kỷ và thấp hơn khoảng 65% so với cùng kỳ năm trước.

Việc hạn chế xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ đã vấp phải chỉ trích từ một số đối tác thương mại vốn phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Dù các doanh nghiệp lọc dầu nhà nước mong muốn được tăng xuất khẩu để tận dụng mức giá cao trên thị trường quốc tế, Chính phủ Trung Quốc đến nay vẫn chưa chấp thuận. Thay vào đó, Chính phủ đã cung cấp một số lô hàng dưới hình thức viện trợ, được xem như một công cụ ngoại giao năng lượng.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng mức giảm nhập khẩu dầu thô lớn hơn đáng kể so với mức suy giảm nhu cầu thực tế trong nước. Nhu cầu dầu của Trung Quốc trong quý II được dự báo chỉ giảm khoảng 1,5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Sự suy giảm tương đối khiêm tốn này một phần phản ánh đà tăng trưởng kinh tế chậm lại của Trung Quốc, trong bối cảnh thị trường bất động sản tiếp tục gặp khó khăn và niềm tin của người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp vẫn ở mức thấp.

Bên cạnh đó, các chuyên gia của công ty tư vấn năng lượng Rystad Energy cho rằng Trung Quốc đang chứng kiến sự chuyển dịch mang tính cơ cấu từ dầu mỏ sang điện năng. Các khoản đầu tư vào xe điện, hệ thống đường sắt điện khí hóa và năng lượng tái tạo đã tạo ra một “vùng đệm chiến lược”, giúp nước này ứng phó với cuộc khủng hoảng hiện nay với mức độ ảnh hưởng thấp hơn so với những gì có thể xảy ra đối với một nền kinh tế phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu.

Tuy nhiên, ông Baker cảnh báo rằng tình trạng nhập khẩu dầu ở mức thấp của Trung Quốc sẽ không kéo dài mãi mãi. Ông cho rằng đến một thời điểm nào đó, khi Trung Quốc cần bổ sung nguồn cung trở lại, giá dầu sẽ phải tăng lên và khi đó cách duy nhất để tái cân bằng thị trường là làm giảm nhu cầu tiêu thụ.

Bà Even Pay, Giám đốc nhóm tư vấn chiến lược Trivium China, nhận định hiện chưa rõ Trung Quốc có cân nhắc đến tác động toàn cầu từ chính sách dầu mỏ của mình hay không. Theo bà, các quan chức Trung Quốc thường nhấn mạnh rằng lượng dự trữ ngũ cốc khổng lồ giúp nước này không phải mua vào khi giá lương thực thế giới tăng mạnh, qua đó góp phần hỗ trợ an ninh lương thực toàn cầu bằng cách tự đáp ứng nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, bà cho biết chưa thấy các quan chức Trung Quốc công khai áp dụng lập luận tương tự đối với dầu mỏ hay những loại hàng hóa khác.