Theo kênh Euronews, lãnh đạo năm cường quốc quân sự lớn nhất châu Âu ngày 24/6 đã nhóm họp tại Berlin nhằm thống nhất lập trường trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh NATO diễn ra tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) vào đầu tháng 7, với trọng tâm là tăng cường hỗ trợ Ukraine và thúc đẩy vai trò của châu Âu trong cấu trúc an ninh của liên minh.

Nhóm E5 được thành lập năm 2024 nhằm tập hợp các quốc gia có năng lực quân sự và chi tiêu quốc phòng lớn nhất châu Âu để điều phối hỗ trợ Ukraine, thúc đẩy các dự án quốc phòng chung cũng như chuẩn bị cho bối cảnh Mỹ từng bước giảm hiện diện quân sự tại châu Âu.

Phát biểu sau hội nghị, Tổng thống Macron cho biết chuỗi hoạt động ngoại giao được khởi động từ Hội nghị G7 tại Evian sẽ tiếp tục tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Ankara, sau đó là các cuộc họp của "Liên minh tự nguyện" nhằm xây dựng các bảo đảm an ninh dành cho Ukraine trong tương lai.

Theo ông Macron, các cuộc thảo luận gần đây đều hướng tới mục tiêu duy trì sức ép đối với Nga, đồng thời tạo điều kiện để Moskva tham gia nghiêm túc vào tiến trình đàm phán hòa bình.

Mở rộng cơ chế phối hợp về Ukraine

Hội nghị E5 cũng phản ánh nỗ lực mở rộng cơ chế phối hợp giữa các nước châu Âu sau khi các cuộc họp theo định dạng E3 trước đây gồm Đức, Pháp và Anh vấp phải sự không hài lòng từ Italy và Ba Lan.

Vừa qua, lãnh đạo Pháp, Anh và Đức đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky để thảo luận về các bảo đảm an ninh, trong đó có việc tăng cường năng lực phòng thủ tên lửa và các hệ thống tấn công tầm xa cho Kiev.

Việc Italy và Ba Lan không được mời tham dự đã khiến hai nước chỉ trích cơ chế E3 là quá hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh Ba Lan đang giữ vai trò trung tâm trong hoạt động hậu cần và vận chuyển viện trợ quân sự cho Ukraine.

Theo những người ủng hộ mô hình E5, bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào trong tương lai cũng khó có thể được triển khai hiệu quả nếu thiếu sự tham gia của Vácsava. Tuy nhiên, quan hệ giữa Ba Lan và Ukraine thời gian gần đây cũng xuất hiện nhiều bất đồng ngoại giao, tạo thêm thách thức cho quá trình điều phối.

Trong khi đó, một số chuyên gia vẫn cho rằng E3 là khuôn khổ phù hợp hơn cho các cuộc đối thoại với Nga, bởi ba nước này sở hữu năng lực răn đe hạt nhân, tình báo và tấn công tầm xa vượt trội so với phần còn lại của châu Âu.

Chuẩn bị cho NATO trong bối cảnh Mỹ thu hẹp hiện diện

Hội nghị tại Berlin diễn ra trong bối cảnh NATO chuẩn bị tổ chức hội nghị thượng đỉnh được đánh giá có ý nghĩa quan trọng tại Ankara vào ngày 7-8/7.

Một trong những chủ đề lớn là cách châu Âu tăng cường năng lực tự chủ quốc phòng khi Washington tiếp tục điều chỉnh sự hiện diện quân sự tại lục địa này.

Không chỉ cắt giảm các lực lượng tác chiến thông thường, Mỹ còn xem xét thu hẹp những năng lực hỗ trợ chiến lược như hệ thống hậu cần, chỉ huy và cơ sở hạ tầng quân sự, các yếu tố được coi là nền tảng để triển khai và duy trì sức mạnh chiến đấu của NATO tại châu Âu.

Trong ngày 24/6, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng đã gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng nhằm giảm căng thẳng trước thềm hội nghị, đồng thời tham gia cuộc họp E5 theo hình thức trực tuyến.

Tuần trước, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đã kêu gọi các đồng minh NATO ở châu Âu gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình, đồng thời công bố kế hoạch rà soát trong sáu tháng đối với quy mô lực lượng Mỹ đồn trú tại châu Âu.

Phát biểu tại Berlin, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết các nước E5 đều đã cam kết tăng mạnh chi tiêu quốc phòng, coi đây là nền tảng để xây dựng một quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương cân bằng hơn.

Ông Merz cho biết năm nước cũng nhất trí tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực quốc phòng then chốt như phát triển vũ khí tầm xa, hệ thống phòng không và trí tuệ nhân tạo.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk khẳng định E5 sẽ tiếp tục duy trì cả sự đoàn kết của châu Âu lẫn quan hệ xuyên Đại Tây Dương, trong khi Thủ tướng Italy Giorgia Meloni nhấn mạnh châu Âu cần chủ động đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn về quốc phòng và an ninh để xây dựng một trụ cột châu Âu vững mạnh hơn trong NATO.

Giới quan sát nhận định hội nghị E5 tại Berlin là bước chuẩn bị quan trọng trước thềm thượng đỉnh NATO, đồng thời phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét khi các nước châu Âu tìm cách tăng cường năng lực quốc phòng chung và giảm dần sự phụ thuộc vào Mỹ trong việc bảo đảm an ninh khu vực.