Kỳ 1: Mùa hè kinh hoàng

Theo báo chí Anh, cuối tháng 8 năm 1976, bà nội trợ Eugene Brenda trở về ngôi nhà ở Birmingham cùng gia đình sau kỳ nghỉ tại Devon. Trước mắt bà là đống quần áo bẩn chất cao sau hai tuần của cả gia đình gồm hai vợ chồng, một cô con gái và ba cậu con trai. Trong bối cảnh cả nước rơi vào tình trạng khan hiếm nước chưa từng có, điều bà bận tâm không chỉ là làm sao giặt sạch số quần áo ấy mà còn phải tiết kiệm từng giọt nước.

Để làm gương, bà Brenda không cho bất kỳ ai trong gia đình tắm bồn mà chỉ được tắm vòi sen thật nhanh. Nước sau khi tắm được hứng lại, đổ vào bồn, hòa thêm một ít bột giặt rồi dùng để ngâm quần áo bẩn.

Nhớ lại những đoạn quảng cáo bột giặt Daz nổi tiếng trên truyền hình thời đó, bà kể: "Có lẽ quần áo sẽ không trắng tinh như trong quảng cáo. Nhưng trong hoàn cảnh ấy thì như vậy cũng đủ sạch rồi".

Không chỉ vậy, chồng bà còn quấn một đoạn dây thép quanh phao két nước bồn cầu để giảm lượng nước xả và cho rằng nước đã dùng để ngâm quần áo vẫn có thể tiếp tục tận dụng cho máy giặt.

Bà Brenda hài hước nói: "Nhà tôi thì sạch sẽ lắm. Chỉ là bị 'tẩy não' đến mức phải tiết kiệm từng giọt nước".

Người đặc biệt nhiệt tình với việc tiết kiệm nước ấy chính là ông Denis Howell, chồng của bà Brenda. Vào một trong những ngày cuối cùng của kỳ nghỉ, khi cả gia đình chuẩn bị ra bãi biển, chủ khách sạn vội chạy theo gọi ông quay lại vì có một cuộc điện thoại quan trọng. Người này ái ngại cho biết đầu dây bên kia là số 10 phố Downing, dinh Thủ tướng Anh, và thú nhận rằng ban đầu ông cứ nghĩ đó chỉ là một trò đùa.

Nhưng đó hoàn toàn không phải trò đùa. Thủ tướng James Callaghan gọi điện để thông báo với ông Denis Howell rằng, kể từ thời điểm đó, ông sẽ đảm nhận cương vị bộ trưởng phụ trách ứng phó hạn hán.

Mùa hè năm 1976 kéo dài với nền nhiệt cao và tình trạng khô hạn bất thường, đến nay vẫn chiếm một vị trí đặc biệt trong ký ức của người dân Anh.

Người Anh vốn đã quen với những đợt nắng nóng mùa hè, nhưng thông thường chúng chỉ kéo dài vài ngày rồi kết thúc bằng những cơn giông. Mùa hè năm ấy hoàn toàn khác. Cái nóng kéo dài liên tục suốt nhiều tuần, bầu trời đôi lúc nhiều mây nhưng phần lớn thời gian vẫn là nắng chói chang và gần như không có mưa.

Đối với những người lao động chân tay hoặc làm việc trong các cửa hàng bánh, nhà bếp, mùa hè ấy thực sự chẳng khác nào địa ngục. Ngay cả nhân viên văn phòng trong thời kỳ điều hòa chưa phổ biến cũng khốn khổ không kém. Vào thập niên 1970, đàn ông làm việc công sở hầu như đều phải mặc vest và đeo cà vạt. Trong thời tiết oi bức, nhiều người mặc chiếc áo sơ mi suốt một hoặc hai ngày khiến mùi cơ thể trở nên khó chịu đến mức các đồng nghiệp nữ thường cố tình tránh đứng gần.

Trong khi đó, phụ nữ biết rõ cách chống chọi với nắng nóng là bỏ tất chân và chọn quần áo cotton thay vì các loại vải sợi tổng hợp.

Đây là mùa hè nóng nhất mà nước Anh trải qua kể từ năm 1911, dù ngày nay nhiều người xem mùa hè năm 1976 như dấu hiệu báo trước một trạng thái khí hậu mới.

Kể từ đó, nước Anh đã trải qua nhiều mùa hè còn nóng hơn. Mức nhiệt cao nhất năm 1976 là 35,9 độ C, ghi nhận tại Cheltenham vào ngày 3/7, sau này đã nhiều lần bị vượt qua. Kỷ lục hiện nay là 40,3 độ C, được ghi nhận tại Coningsby, hạt Lincolnshire, vào năm 2022.

Dẫu vậy, sau mỗi đợt nắng nóng mới, mùa hè năm 1976 dường như lại được phủ thêm màu sắc huyền thoại. Nhiều người lớn tuổi vẫn thường nói: "Bây giờ vẫn chưa nóng bằng hồi đó" hoặc "Chúng tôi đã vượt qua được mùa hè ấy".

Một phần lý do có lẽ là thế hệ Baby Boomer (những người sinh từ năm 1946 đến 1964) luôn hoài niệm về quãng thời gian tuổi trẻ vô tư, khi mối bận tâm lớn nhất chỉ là đi phát báo mỗi sáng hay giữ kín bí mật xem cô bạn cùng lớp thích ai.

Các cô bé tuổi thiếu niên nằm đọc tạp chí Jackie ngoài vườn để mong có làn da rám nắng rồi mất ngủ vì cháy nắng. Các cậu con trai tụ tập ở bể bơi ngoài trời vì trời nóng đến mức không thể đá bóng trong công viên. Ngay cả những người đã đi làm cũng có thời gian nằm dài nghe Radio 1 trên chiếc radio bán dẫn.

Buổi tối, khách đến quán rượu còn đứng uống ngay trên vỉa hè, điều vốn rất hiếm thấy ở Anh vào thời điểm đó.

Nắng nóng kéo dài cũng tạo ra không ít câu chuyện kỳ lạ. Trong tháng 6 năm ấy, các phát thanh viên của Radio 1 còn đùa rằng sẽ gửi nước tắm đã qua sử dụng cho thính giả.

Ngày 13/8/1976, tờ Daily Express đưa tin các quan chức của Cơ quan Quản lý Nước Yorkshire ở Leeds "đỏ mặt vì xấu hổ" sau khi xảy ra một vụ rò rỉ lớn khiến hàng trăm lít nước quý giá tràn ngay trong văn phòng của chính cơ quan này.

Cũng trong tháng 6, một đoàn tàu điện ngầm tuyến Bakerloo chật kín hành khách bị mắc kẹt trong đường hầm suốt 90 phút giữa cái nóng ngột ngạt. Nhiều hành khách nam phải dùng cặp tài liệu đập vỡ cửa kính để không khí có thể tràn vào.

Trong khi đó, tờ Daily Mirror chạy dòng tít "Mùi tanh thoang thoảng từ Dover" khi đưa tin một xe tải chở cá trích hun khói bị hỏng khiến hệ thống làm lạnh ngừng hoạt động. Một nhân viên cứu hộ của Hiệp hội Ô tô (AA) đã sửa chữa kịp thời, giúp thị trấn tránh khỏi điều mà một cảnh sát mô tả là "thảm họa còn tệ hơn cả cái chết".

Đối với giới báo chí, đây lại là "mùa tin nhảm" sôi động nhất từ trước đến nay. Báo chí tha hồ đăng ảnh các cô gái trẻ mặc bikini trên bãi biển, bên bể bơi hay nô đùa dưới các đài phun nước, xen lẫn những bức ảnh trẻ em và chó cưng đội chiếc mũ chống nắng đặc trưng được buộc từ khăn tay.

Các tờ báo lá cải cũng đặc biệt say mê chủ đề tình dục trong bối cảnh xã hội Anh đang trở nên cởi mở hơn, dù chủ yếu dưới góc nhìn của nam giới. Daily Mirror và The Sun, với tổng lượng phát hành hơn 7 triệu bản mỗi ngày, bắt đầu đăng ảnh người mẫu để ngực trần và liên tục đặt câu hỏi liệu các bãi biển ở Margate hay Skegness có xuất hiện trào lưu tắm nắng để ngực trần như tại St Tropez hay không.

Trong khi đó, các phóng viên trẻ được giao thực hiện đủ loại đề tài mùa hè, từ thử rán trứng trên vỉa hè, trên nắp ca pô ô tô đến săn tìm những câu chuyện về tình trạng lợi dụng nắng nóng để tăng giá. Có phóng viên phát hiện một người bán hàng ở Hyde Park bán lon Pepsi ướp lạnh với giá 40 xu, gần gấp ba lần mức giá thông thường là 14 xu.

Đón đọc kỳ cuối: Mùa hè làm thay đổi nước Anh