Chung tay từ cộng đồng

Nhiều năm qua, "Lễ ăn thề bảo vệ rừng" tại các địa phương của Lào Cai đã trở thành nghi thức thường niên được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng trong quản lý bảo vệ rừng tại cơ sở; là sự kết hợp chặt chẽ giữa pháp luật nhà nước và luật tục địa phương, tạo nên sức mạnh cộng đồng trong việc giữ gìn tài nguyên thiên nhiên. 

Dền Thàng là thôn vùng cao thuộc xã Tả Van nằm hoàn toàn trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Hoàng Liên, chịu trách nhiệm quản lý, bảo vệ diện tích rừng tại các tiểu khu 295A, 295B, 301 và 305. Toàn thôn hiện có 133 hộ với 720 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông. Do đặc thù đời sống còn nhiều khó khăn, kinh tế phụ thuộc lớn vào sản xuất nông nghiệp và thảo quả dưới tán rừng nên áp lực đối với quản lý bảo vệ rừng là rất lớn. 

Mới đây, sau Lễ ăn thề bảo vệ rừng của thôn Séo Mý Tỷ, sáng ngày 2/4, cộng đồng dân cư thôn Dền Thàng, xã Tả Van đã phối hợp với Trạm kiểm lâm số 4 thuộc Hạt kiểm lâm Hoàng Liên, Vườn Quốc gia Hoàng Liên tổ chức Lễ ăn thề bảo vệ rừng và Hội nghị tuyên truyền công tác phòng cháy, chữa cháy rừng năm 2026. 

Tại buổi lễ, các kiểm lâm viên đã phổ biến các quy định mới của Luật Lâm nghiệp, quy trình xử lý thực bì an toàn và các chế tài xử phạt hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp nhằm nâng cao nhận thức pháp luật cho bà con. Người dân trong thôn đã cùng thảo luận, thống nhất các nội dung trong quy ước bảo vệ rừng năm 2026, tập trung vào việc kiểm soát người ra vào rừng, trách nhiệm tố giác hành vi vi phạm và cam kết không sử dụng lửa trong rừng vào những ngày nắng nóng cao điểm. 

Anh Giàng A Xóa, người dân trong thôn cho biết: Nghi thức ăn thề bảo vệ rừng được thực hiện trang trọng theo phong tục truyền thống của đồng bào Mông. Thông qua lễ ăn thề, mỗi người dân không chỉ cam kết bằng văn bản mà còn khẳng định quyết tâm bằng danh dự trước cộng đồng, góp phần bảo vệ bền vững hệ sinh thái rừng tại vùng lõi Vườn Quốc gia Hoàng Liên. 

Kết quả, năm 2025 và 3 tháng đầu năm 2026, Đội bảo vệ rừng thôn đã phối hợp chặt chẽ với Trạm Kiểm lâm số 4 thực hiện tuyên truyền tới 100% hộ dân, tổ chức tuần tra tại các điểm nóng như đầu suối Thông và tuyến đi đỉnh Nam Kang Ho Ta. Nhờ nỗ lực của cộng đồng, trên địa bàn không xảy ra vụ cháy rừng nào, tình trạng khai thác lâm sản trái phép được giảm thiểu tối đa. 

Trước diễn biến thời tiết nắng nóng cực đoan và nguy cơ cháy rừng ở mức cấp V (cấp cực kỳ nguy hiểm), Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Văn Bàn đã tích cực triển khai đồng bộ các giải pháp tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong phòng cháy, chữa cháy rừng.

Những ngày này, trên các tuyến đường liên thôn, liên xã của xã Văn Bàn người dân thường xuyên bắt gặp những chiếc xe chuyên dụng đi tuyên truyền lưu động phổ biến tuyên truyền, nhắc nhở người dân nâng cao ý thức phòng, chống cháy rừng với nội dung ngắn gọn, trọng tâm, dễ hiểu, dễ nhớ. Những chuyến xe này trực tiếp đến các khu vực trọng điểm, giáp ranh rừng để nhắc nhở người dân nâng cao cảnh giác, kịp thời thông báo cho chính quyền khi phát hiện dấu hiệu cháy.

Ngoài ra, xác định tuyên truyền là nhiệm vụ then chốt, trung tâm đã tăng cường thời lượng phát sóng trên hệ thống truyền thanh cơ sở và duy trì tần suất các bản tin cảnh báo vào nhiều khung giờ trong ngày. Nội dung tập trung phổ biến các quy định pháp luật về bảo vệ rừng, cảnh báo nguy cơ cháy trong điều kiện gió Lào thổi mạnh và hướng dẫn kỹ năng xử lý khi có sự cố. Qua đó, nhắc nhở người dân tuyệt đối không sử dụng lửa và đốt nương khi chưa đảm bảo an toàn.

Sự chủ động này là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sinh thái địa phương. Đại diện Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Văn Bàn cho biết: Trong thời gian tới, trung tâm sẽ tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng tuyên truyền, đặc biệt là trong giai đoạn cao điểm nắng nóng hiện nay.

Lập chốt chặn, bảo vệ rừng từ cửa ngõ

Theo dự báo, tình hình thời tiết nắng nóng kéo dài, nguy cơ cháy rừng tại Lào Cai đang ở mức cao (cấp IV-V), tiềm ẩn nguy cơ cháy lớn. Để chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vụ cháy rừng, các đơn vị, địa phương đã phối hợp kiểm tra việc bố trí lực lượng, phương tiện, vật tư, hậu cần theo phương châm “4 tại chỗ”; bố trí các chốt chặn, tuần tra canh gác tại các khu vực nguy cơ cháy cao.

Vườn Quốc gia Hoàng Liên là một trong những địa bàn trọng điểm có nguy cơ xảy ra cháy rừng cao. Trước tình hình đó, để phòng ngừa từ xa, vườn đã tăng cường tuần tra, lập chốt kiểm soát để bảo vệ rừng từ cửa ngõ.

Ông Nguyễn Hữu Hạnh, Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên cho biết: Đơn vị đã xây dựng kế hoạch cụ thể, triển khai đến từng trạm, đồng thời tham mưu UBND các xã tăng cường tuần tra, kiểm soát, bảo vệ rừng. Trên cơ sở dự báo, lực lượng kiểm lâm cùng 21 tổ, đội bảo vệ rừng đã tăng cường tuần tra rừng tận gốc; kiểm soát, trực chốt tại các khu vực trọng yếu. Đồng thời, tổ chức ứng trực canh gác (24/24h) trong những ngày nắng nóng, khô hanh kéo dài; sẵn sàng huy động lực lượng, phương tiện tham gia ứng cứu khi có cháy rừng xảy ra.

Theo thống kê, mùa khô hanh 2025 - 2026, Vườn Quốc gia Hoàng Liên có 16 vùng trọng điểm cháy với 7.233 ha rừng dễ cháy, bao gồm rừng tự nhiên, rừng trồng và diện tích đất trống, cây bụi. Các phương án phòng cháy, chữa cháy rừng đã được xây dựng chi tiết; bản đồ số vùng nguy cơ cháy được cập nhật; trang thiết bị, phương tiện chữa cháy được rà soát, bổ sung. 

Để chủ động phòng ngừa, toàn khu vực Vườn hiện duy trì 14 chốt trực bảo vệ rừng tại những “cửa ngõ” ra vào rừng và khu vực sản xuất của người dân. Mỗi chốt có ít nhất 5 người, chủ yếu là thành viên các tổ bảo vệ rừng cộng đồng. Những ngày này, các chốt bảo vệ rừng duy trì trực 24/24 giờ, phối hợp chặt chẽ với kiểm lâm địa bàn tuần tra, canh gác, sẵn sàng ứng phó khi có tình huống xảy ra. Khi có người ra vào rừng đều được tuyên truyền hướng dẫn, phát tờ rơi để không sử dụng lửa trong và gần rừng, không dọn đốt nương rẫy...

Tại xã Bản Xèo, nguy cơ cháy rừng cũng đang ở mức cao đến cực kỳ nguy hiểm. Từ trung tuần tháng 4/2026, lực lượng kiểm lâm, quân sự, Công an xã Bản Xèo đã phối hợp kiểm tra thực địa, đồng thời lập 6 chốt bảo vệ rừng di động tại các thôn: Tả Pa Cheo, Séo Pa Cheo, Cán Tỷ, Ná Rin, Bản Giàng và Tả Lèng; duy trì 1 chốt cố định tại thôn Kin Sang Hồ. Lực lượng chức năng cũng tổ chức ký cam kết tham gia bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy với 110 hộ gia đình trên địa bàn.

Theo thống kê, toàn xã hiện có khoảng 1.472 ha rừng có nguy cơ cháy cao với 10 vùng trọng điểm cháy rừng. Trên cơ sở đánh giá tình hình thực tế, địa phương đã xây dựng phương án chỉ huy, huy động lực lượng, phương tiện và hậu cần phục vụ công tác chữa cháy rừng, sẵn sàng ứng phó kịp thời khi có sự cố xảy ra. Chính quyền xã Bản Xèo cũng khuyến cáo người dân nâng cao ý thức, không sử dụng lửa tùy tiện trong rừng và khu vực gần rừng, đồng thời tích cực phối hợp với lực lượng chức năng trong bảo vệ rừng, góp phần giảm thiểu nguy cơ cháy rừng trong mùa khô năm nay.