Thay vì đưa những khí tài này vào bãi phế liệu, Tokyo đang lựa chọn một hướng đi khác: biến chúng thành công cụ thúc đẩy quan hệ hợp tác an ninh và công nghiệp quốc phòng trong nhiều thập kỷ tới.

Từ khí tài cũ đến nền tảng hợp tác chiến lược

Việc chuyển giao các tàu chiến và máy bay đã ngừng phục vụ mang lại lợi ích rõ ràng cho các quốc gia có nhu cầu nâng cao năng lực quốc phòng nhưng chưa đủ nguồn lực để mua sắm các hệ thống hiện đại với chi phí lớn.

Tuy nhiên, giá trị thực sự của những thương vụ này không nằm ở bản thân khí tài được bàn giao mà ở các mối quan hệ dài hạn được hình thành sau đó.

Những nền tảng quân sự từng phục vụ trong lực lượng phòng vệ Nhật Bản vẫn có thể đáp ứng tốt nhiều nhiệm vụ tuần tra, giám sát và bảo vệ an ninh hàng hải. Quan trọng hơn, chúng tạo cơ hội để Tokyo mở rộng hợp tác kỹ thuật, đào tạo và hậu cần với các đối tác.

Theo The Japan Times, sai lầm phổ biến là cho rằng chiến lược xuất khẩu quốc phòng của Nhật Bản kết thúc khi một con tàu hoặc máy bay được bàn giao. Trên thực tế, đó mới chỉ là điểm khởi đầu.

Điều Nhật Bản xuất khẩu không chỉ là một phương tiện quân sự đã qua sử dụng mà còn là cả một hệ sinh thái vận hành đi kèm. Mỗi khí tài được chuyển giao đều kéo theo nhu cầu đào tạo nhân sự, hỗ trợ kỹ thuật, bảo dưỡng định kỳ, cung cấp phụ tùng thay thế, nâng cấp hệ thống và hỗ trợ hậu cần trong suốt vòng đời sử dụng.

Nhờ đó, các quốc gia tiếp nhận dần làm quen với tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình vận hành và hệ thống quản lý của Nhật Bản. Những mối liên kết này có thể kéo dài hàng chục năm và mở đường cho các dự án hợp tác quốc phòng sâu rộng hơn trong tương lai.

Để hỗ trợ chiến lược này, chính phủ Nhật Bản đang xem xét thành lập một cơ quan chuyên trách thúc đẩy xuất khẩu quốc phòng, đồng thời hỗ trợ công tác bảo dưỡng, đào tạo và phát triển năng lực công nghiệp quốc phòng trong nước. Tokyo cũng nghiên cứu mô hình tương tự chương trình bán vũ khí cho nước ngoài của Mỹ, trong đó chính phủ đóng vai trò đầu mối xuất khẩu thay mặt cho doanh nghiệp.

Giải pháp cho những thách thức trong nước

Một trong những nguyên nhân khiến Tokyo sẵn sàng chuyển giao các nền tảng quân sự cũ là giá trị sử dụng của chúng đối với lực lượng phòng vệ đang giảm dần.

Nhiều lớp tàu chiến đời cũ đòi hỏi số lượng nhân sự vận hành lớn, chi phí bảo dưỡng ngày càng cao và không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu của các hình thái tác chiến hiện đại. Trong bối cảnh lực lượng phòng vệ Nhật Bản đang đối mặt tình trạng thiếu nhân lực, việc duy trì những phương tiện này trở thành gánh nặng đáng kể.

Ở góc độ khác, chiến lược tận dụng khí tài nghỉ hưu cũng giúp giảm áp lực cho ngành công nghiệp quốc phòng trong nước. Các nhà máy đóng tàu và doanh nghiệp quốc phòng Nhật Bản hiện phải ưu tiên nguồn lực cho chương trình hiện đại hóa quân đội, trong khi vẫn đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu ngày càng tăng.

Việc nâng cấp và chuyển giao các phương tiện đã qua sử dụng đòi hỏi ít nguồn lực hơn nhiều so với sản xuất các hệ thống hoàn toàn mới. Một phần công việc bảo dưỡng và cải tiến thậm chí có thể được thực hiện ngay tại quốc gia tiếp nhận, qua đó giảm tải cho các cơ sở công nghiệp trong nước.

Lợi ích vượt ra ngoài giá trị kinh tế

Mặc dù nguồn thu trực tiếp từ hoạt động bảo dưỡng và cung cấp phụ tùng có thể không quá lớn, nhiều chuyên gia cho rằng giá trị dài hạn của chiến lược này nằm ở khả năng tạo ảnh hưởng và tăng cường khả năng phối hợp giữa các lực lượng quân sự trong khu vực.

Khi một lực lượng hải quân hoặc không quân vận hành các khí tài có nguồn gốc từ Nhật Bản, họ thường sẽ áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình bảo dưỡng và phương thức vận hành tương thích với Tokyo. Điều này giúp việc tổ chức huấn luyện chung, chia sẻ thông tin và hợp tác an ninh trở nên thuận lợi hơn.

Theo thời gian, việc sử dụng các nền tảng do Nhật Bản cung cấp cũng có thể tác động đến các quyết định mua sắm trong tương lai. Khi đã quen thuộc với công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ thống hỗ trợ của Nhật Bản, các đối tác có xu hướng tiếp tục lựa chọn các sản phẩm và dịch vụ liên quan từ quốc gia này.

Giới quan sát nhận định lợi thế của Nhật Bản không nằm ở việc cung cấp những sản phẩm rẻ nhất hay thời gian giao hàng nhanh nhất. Thay vào đó, Tokyo sở hữu nguồn khí tài chất lượng cao đã được kiểm chứng trong quá trình phục vụ cùng bề dày kinh nghiệm vận hành tích lũy qua nhiều thập kỷ.

Những khí tài ấy có thể đã qua sử dụng, nhưng giá trị chiến lược mà chúng tạo ra vẫn còn rất mới.