Kết quả tổng hợp đó là sức mạnh dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, là sức mạnh tổng hợp cả về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, tinh thần, tư tưởng, vật chất, kỹ thuật, với tài năng, trí tuệ của lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy và tính năng động, sáng tạo vĩ đại của quần chúng nhân dân cùng lực lượng vũ trang. Có thể khẳng định, nhân tố chính trị, tinh thần chính là cội nguồn sức mạnh làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Động lực mạnh mẽ giữ vai trò nền tảng

Theo Thượng tướng Trương Thiên Tô, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, nhân tố chính trị, tinh thần trong Đại thắng mùa Xuân năm 1975 là sự hội tụ của yếu tố chính trị của thời đại với yếu tố tinh thần của dân tộc; của đường lối, phương pháp cách mạng đúng đắn dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Bác Hồ; của khối đại đoàn kết toàn dân tộc với phương châm kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; của chiến tranh chính nghĩa và tinh thần nhân văn của dân tộc Việt Nam. Nhân tố đó được biểu hiện ở việc toàn quân, toàn dân ta đã nhận thức đúng đắn về tính chính nghĩa của cuộc chiến tranh tự vệ, bảo vệ Tổ quốc, ở trạng thái quyết tâm cao độ, ở ý chí sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn, thử thách, ở niềm tin sắt đá vào thắng lợi cuối cùng.

Vì vậy, nhân tố chính trị tinh thần trong Đại thắng mùa Xuân năm 1975 giữ vai trò nền tảng, chủ đạo, định hướng cho các lực lượng cách mạng tham gia chiến dịch thống nhất về ý chí và hành động; tạo động lực mạnh mẽ để phát huy các nhân tố khác, là "vũ khí tinh thần" đánh bại ý chí xâm lược của kẻ thù.

Công tác xây dựng và phát huy nhân tố chính trị, tinh thần trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 được thể hiện trên nhiều yếu tố. Trung tướng Nguyễn Văn Bạo, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị cho rằng, một trong những yếu tố căn bản là các cấp lãnh đạo, chỉ huy, cơ quan chính trị luôn bám sát tình hình chiến trường, xây dựng và động viên, phát huy cao nhất sức mạnh chính trị, tinh thần toàn dân tộc, quyết tâm chiến đấu giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Trên cơ sở quyết tâm chiến lược của Đảng, các cấp lãnh đạo, chỉ huy cơ quan chính trị đã nhanh chóng tiến hành công tác động viên chính trị, lãnh đạo tư tưởng nhằm xây dựng, phát huy cao độ nhân tố chính trị, tinh thần. Các lực lượng, phương tiện tham gia công tác tư tưởng được huy động tối đa, tập trung đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, làm cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta nhận thức sâu sắc thời cơ giải phóng hoàn toàn miền Nam đã đến; nắm vững mục tiêu, nhiệm vụ của từng địa phương, đơn vị.

Các hoạt động thông tin tuyên truyền được chú trọng, nhất là các cơ quan báo chí đã kịp thời đưa tin chiến thắng, khơi dậy tinh thần quyết chiến, quyết thắng trong đồng bào và chiến sĩ cả nước. Tất cả đều bừng bừng khí thế "thần tốc, thần tốc hơn nữa", "táo bạo, táo bạo hơn nữa" , tiến về giải phóng Sài Gòn, đập tan sào huyệt cuối cùng của chế độ ngụy quyền tay sai.

Với lực lượng vũ trang, ngay khi các đơn vị bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy, Tổng cục Chính trị đã ra chỉ thị về công tác chính trị đối với các đơn vị ở chiến trường, nêu rõ những nhiệm vụ chung và yêu cầu chính cần đạt được. Trong đó, tập trung quán triệt sâu sắc tình hình nhiệm vụ cách mạng, nhất là tình thế mới của cách mạng miền Nam; phát huy mạnh mẽ khí thế chiến thắng, xây dựng quyết tâm chiến đấu của bộ đội, nâng cao trình độ chính trị, tư tưởng, trình độ tổ chức, năng lực tác chiến, chất lượng tổ chức đảng, tổ chức đoàn...

Cùng với đó, cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chính trị các cấp thường xuyên làm tốt công tác chính trị, tư tưởng, tổ chức nhằm phát huy nhân tố chính trị, tinh thần để tiến công và nổi dậy trong điều kiện hết sức khẩn trương, làm cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhận thức được cách mạng ở nước ta chưa khi nào có thời cơ thuận lợi để đánh bại hoàn toàn kẻ địch như lúc bấy giờ; làm cho mỗi cán bộ, đảng viên nhận thức rõ thời cơ chiến lược, nếu chần chừ, do dự, bỏ lỡ thời cơ thì không chỉ là một khuyết điểm, mà còn là một sai lầm lớn.

Với các đơn vị chủ lực, nhờ xây dựng và phát huy nhân tố chính trị, tinh thần, mọi cán bộ, chiến sĩ bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 với tinh thần quyết chiến, quyết thắng, tự lực, tự cường. Cán bộ, chiến sĩ thấy đây là cơ hội lớn để thực hiện ý nguyện của dân tộc là giành độc lập, thống nhất đất nước, nếu chần chừ, do dự là có tội với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân.

Vì thế, từ người chỉ huy đến chiến sĩ đều ra sức khắc phục khó khăn, gian khổ, tất cả cho chiến đấu và chiến thắng; thấm nhuần tư tưởng chỉ đạo "Chủ động, kiên quyết, liên tục tiến công tiêu diệt địch", "tiến công mãnh liệt, thần tốc, táo bạo và liên tục để diệt lớn, vỡ lớn và tan lớn"; đồng thời, thực hiện đúng ý định chiến dịch, chiến đấu, bảo đảm bí mật, bất ngờ về chiến lược và chiến thuật, thực hiện đánh mạnh, đánh nhanh, giải quyết nhanh, tạo thời cơ và nắm chắc thời cơ, kiên quyết, táo bạo, phát triển tiến công nhanh, giành thắng lợi lớn.

Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác tuyên truyền cổ động trong việc xây dựng, phát huy nhân tố chính trị, tinh thần, công tác tuyên truyền cổ động đã tập trung động viên, xây dựng quyết tâm chiến đấu cao, làm cho bộ đội đánh giá đúng tình hình giữa địch - ta, nhận rõ thời cơ chiến đấu; lấy thắng lợi của ta và sự suy sụp của quân địch ở chiến dịch trước và ngay trong chiến dịch làm nội dung tuyên truyền sống động, liên tục cổ vũ, động viên bộ đội.

Đồng thời, chủ động tiến công địch trên mặt trận chính trị, tư tưởng, đánh bại mọi thủ đoạn chiến tranh tâm lý của địch; kịp thời phát hiện và đấu tranh chống mọi biểu hiện của tư tưởng hữu khuynh, đánh giá địch quá cao, sợ khó, sợ khổ, ngại hy sinh, sợ chiến tranh kéo dài; chống khuynh hướng giản đơn, nóng vội, muốn thắng nhanh, khắc phục tâm trạng băn khoăn, thiếu tự tin, ngại ác liệt, hy sinh trước giờ chiến thắng. Việc đem kết quả thực tế đạt được trên chiến trường để giáo dục, thuyết phục đã làm cho hoạt động công tác chính trị có hiệu quả lớn, phong phú, linh hoạt và có sức sống.

Bài học kinh nghiệm trong kỷ nguyên bứt phá 

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 của quân và dân ta diễn ra trong 55 ngày đêm, với tốc độ thần kỳ "một ngày bằng 20 năm" đã đánh bại hoàn toàn quân đội Sài Gòn trên một triệu tên, do Mỹ dày công tổ chức, nuôi dưỡng trong thời gian dài, được huấn luyện và trang bị với số lượng lớn phương tiện, vũ khí hiện đại và hệ thống phòng thủ, bố trí chiến lược hoàn chỉnh.

Toàn bộ quá trình đó đã chứng minh cho sức mạnh to lớn của nhân tố chính trị, tinh thần, tạo nên thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 với đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Đây là một thành công lớn trong giai đoạn quyết định của cuộc kháng chiến. Quá trình đó được quán triệt, thực hiện nghiêm túc từ trong Đảng tới toàn quân, toàn dân nhằm phát huy mạnh mẽ lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đấu tranh ngoan cường, bất khuất, ý chí thống nhất đất nước và khát vọng hòa bình cháy bỏng của cả dân tộc Việt Nam.

51 năm đã trôi qua, song bài học kinh nghiệm của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt là bài học về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong kỷ nguyên phát triển bứt phá, tăng tốc dưới sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc, khí thế "Thần tốc - Quyết thắng" của Đại thắng mùa Xuân năm 1975 hơn bao giờ hết cần thấm vào từng con tim, khối óc của mọi người dân Việt Nam.

Để đạt được điều đó, cần thực hiện đồng bộ các nội dung, biện pháp khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy tinh thần đại đoàn kết trong nâng cao nhận thức về tính tất yếu, mục tiêu và các định hướng cơ bản của kỷ nguyên mới, thống nhất ý chí quyết tâm, đề cao trách nhiệm trong thực hiện. Đây là vấn đề tiên quyết, góp phần tạo ra sự đoàn kết, thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động của mọi người dân Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại, hội nhập quốc tế và đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạn chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị; thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại trong quan hệ quốc tế. Mọi hoạt động đều phải "bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc".

Mối quan hệ giữa kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại được thể hiện ở việc nêu cao ý chí độc lập, tự chủ; phát huy tối đa nội lực, tranh thủ ngoại lực, trong đó nguồn lực bên trong là quyết định, cơ bản, lâu dài, nguồn lực bên ngoài là quan trọng. Những bài học kinh nghiệm về đoàn kết, tập hợp sức mạnh thời đại trước đây, trong kỷ nguyên mới cần tập trung hướng vào nhiệm vụ giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển.