Những cách làm mới đã và đang tạo sự chuyển biến tích cực trong nhận thức, hành động của ngư dân góp phần cùng cả nước quyết tâm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu đối với ngành thủy sản Việt Nam.

Điểm chung của các mô hình được triển khai là lấy ngư dân làm trung tâm, phát huy tinh thần tự quản trong cộng đồng, đồng thời tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng trong quản lý hoạt động khai thác thủy sản trên biển.

Tại phường Bình Thuận, mô hình “Ngư dân ra khơi đúng luật, về bờ an toàn” vừa được UBND phường ra mắt. Không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền, mô hình còn hướng đến xây dựng một cộng đồng ngư dân tự giác chấp hành pháp luật ngay từ khi chuẩn bị ra khơi đến lúc tàu cập cảng an toàn.

Theo đó, các chủ tàu cam kết không đưa tàu cá xâm phạm vùng biển nước ngoài để khai thác hải sản; duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình 24/24 giờ; ghi chép, nộp nhật ký khai thác đầy đủ, đúng quy định và không sử dụng các hình thức khai thác tận diệt, gây ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản và môi trường biển… Điểm đáng chú ý của mô hình là phát huy vai trò tự quản của cộng đồng ngư dân. Thay vì chỉ dựa vào sự kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng, việc nhắc nhở, giám sát lẫn nhau giữa các chủ tàu, thuyền trưởng sẽ góp phần hạn chế vi phạm ngay từ cơ sở, nâng cao hiệu quả quản lý một cách bền vững.

Đại diện lãnh đạo UBND phường Bình Thuận cho biết, toàn phường hiện có 127 tàu cá; trong đó, 82 tàu từ 12m trở lên cùng hơn 350 lao động nghề biển. Thời gian qua, trên địa bàn, không xảy ra tình trạng tàu cá khai thác vi phạm vùng biển nước ngoài, phần lớn ngư dân chấp hành tốt quy định nhưng vẫn còn trường hợp tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình. Việc hình thành mô hình tự quản, đẩy mạnh tuyên truyền ngay tại khu dân cư ven biển được địa phương xác định là giải pháp thiết thực nhằm nâng cao trách nhiệm của từng chủ tàu, thuyền trưởng và thuyền viên trong thực hiện các quy định về chống khai thác IUU.

Tương tự, UBND phường Tiến Thành cũng vừa xây dựng và cho ra mắt mô hình “Ngư dân Tiến Thành chấp hành các quy định pháp luật và nói không với khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU)” nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và cộng đồng ngư dân chống khai thác IUU.

Mô hình tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm thường xuyên cập nhật, phổ biến Luật Thủy sản, các quy định về chống khai thác IUU, các vùng biển được phép đánh bắt đến từng chủ tàu và thuyền trưởng; Khuyến khích ngư dân lắp đặt, duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình, thực hiện ghi nhật ký khai thác và báo cáo trạm cập/rời cảng đúng quy định; đồng thời xây dựng tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau giữa các tàu cá khi gặp sự cố, đồng thời kịp thời phát hiện, phản ánh các hành vi vi phạm pháp luật trên biển cho cơ quan chức năng.

Theo ông Trần Minh Duy, Phó Chủ tịch UBND phường Tiến Thành, việc ra mắt mô hình là bước đi thiết thực, khẳng định sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của bà con ngư dân. Mô hình không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động khai thác thủy sản tại địa phương mà còn bảo vệ quyền lợi kinh tế lâu dài cho chính bà con ngư dân, hướng tới một ngành khai thác hải sản bền vững và trách nhiệm.

Ngư dân Lê Văn Bông, khu phố 4, phường Tiến Thành cho biết: Bà con ngư dân rất đồng tình với việc địa phương xây dựng mô hình phòng, chống khai thác IUU bởi đây không chỉ là giải pháp giúp ngư dân hiểu và chấp hành đúng các quy định của pháp luật mà còn góp phần bảo vệ sinh kế lâu dài của chính người dân. “Đi biển bây giờ không chỉ là đánh bắt được nhiều cá, mà còn phải có trách nhiệm, khai thác đúng quy định, giữ gìn nguồn lợi thủy sản cho con cháu sau này”, ông Bông chia sẻ.

Hiện toàn phường Tiến Thành có 295 tàu cá; trong đó, 107 tàu có chiều dài từ 14 đến dưới 24 mét và 109 tàu từ 12 đến dưới 15 mét. Xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, phường Tiến Thành đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về chống khai thác IUU. Các lực lượng chức năng và công an phường cập nhật đầy đủ thông tin, hồ sơ, giấy tờ toàn bộ các phương tiện, chủ tàu, thuyền trưởng đáp ứng quy định về khai thác hải sản hợp pháp. Cùng với đó, các lực lượng, đơn vị đến từng hộ dân tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về khai thác thủy sản; tổ chức cho các thuyền trưởng ký cam kết không vi phạm khai thác IUU…

Thực tế cho thấy, bên cạnh sự vào cuộc của các lực lượng chức năng, sự đồng thuận của cộng đồng ngư dân đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn và chấm dứt tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp. Những mô hình mới được triển khai đã tạo thêm những “cánh tay nối dài” trong công tác quản lý từ cơ sở, giúp đưa các quy định về phòng, chống khai thác IUU, phát triển nghề cá bền vững đi vào thực tiễn đời sống ngư dân một cách gần gũi và hiệu quả hơn.