Hình thành nguồn nhân lực số thích ứng

Việt Nam đang có nền tảng tương đối thuận lợi cho phát triển nguồn nhân lực số với tỉ lệ người dùng internet cao, hạ tầng số phát triển nhanh với tốc độ kết nối internet tốt. Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục đào tạo đang từng bước tiếp cận các chuẩn năng lực số. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 02/2025 về khung năng lực số đã tạo ra chuẩn chung, hình thành hành lang pháp lý rõ ràng cho việc phát triển nguồn nhân lực kỹ năng số với kỹ năng công nghệ, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng trong môi trường số.

Ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng (Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia) khẳng định: Nguồn nhân lực số được xem là yếu tố cốt lõi quyết định hiệu quả trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nói chung, trong hệ thống tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng nói riêng. Trong lĩnh vực này, nguồn nhân lực số không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Đầu tư cho hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo... sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu đội ngũ nhân lực có trình độ, kỹ năng số, thích ứng hoạt động trong môi trường số để xây dựng, áp dụng, đánh giá và triển khai các hoạt động.

Quyết định số 1202/QĐ-TTg được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn tới. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo, bồi dưỡng khoảng 20.000 lượt cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong lĩnh vực tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng; phát triển 1.500 chuyên gia chuyên sâu về hạ tầng chất lượng quốc gia... Bên cạnh đó, Đề án cũng hướng tới xây dựng chương trình đào tạo hiện đại, ứng dụng nền tảng số và tăng cường đánh giá năng lực sau đào tạo hướng tới hình thành nguồn nhân lực số.

Đối với doanh nghiệp, nguồn nhân lực chất lượng cao trong môi trường số sẽ giúp nâng cao năng lực áp dụng tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng, đánh giá sự phù hợp, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của thị trường. Đây cũng là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp thích ứng với chuyển đổi số, các hoạt động trong môi trường số cũng như thích ứng với các xu hướng trong chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon và các hàng rào kỹ thuật trong thương mại quốc tế.

Theo ông Lê Minh Tâm, thời gian tới, đội ngũ chuyên gia không chỉ cần chuyên môn sâu mà còn phải có năng lực ngoại ngữ, kỹ năng số để hội nhập và khả năng tham gia xây dựng các tiêu chuẩn ở cấp khu vực và quốc tế. Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia tiếp tục mở rộng hợp tác với các tổ chức quốc tế, đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu, trao đổi chuyên gia và cập nhật kiến thức theo các chuẩn mực tiên tiến. Việc xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao không chỉ góp phần hoàn thiện hạ tầng chất lượng quốc gia mà còn tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Thực hiện Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng với Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Việt Nam xác định chuyển đổi số quốc gia là một chiến lược trọng tâm. Theo đó, hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo và nhân lực số là những trụ cột để phát triển đất nước nhanh và bền vững. Nhân lực số chính là yếu tố quyết định tốc độ và sự thành công, bởi không có một tương lai số mạnh nếu không có nguồn nhân lực số chất lượng cao và dồi dào. Hiện Việt Nam đang nỗ lực phát triển mạnh nguồn nhân lực số, không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng, đặc biệt là việc thu hút và bồi dưỡng nhân tài số để dẫn dắt, sáng tạo công nghệ, tạo ra các mô hình kinh doanh mới.

Nhân lực số - Tài sản chiến lược nâng cao năng suất

Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng nêu rõ, cần tăng cường đầu tư, đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư vào công nghệ nhưng lại không có nguồn nhân lực chất lượng cao với kỹ năng số, tư duy số, thích ứng hoạt động trong môi trường số để nguồn nhân lực số thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất doanh nghiệp.

Bà Lê Thị Hoài Thương, Giám đốc Đối ngoại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Nestlé Việt Nam cho rằng: Đối với doanh nghiệp, nguồn nhân lực số giữ vai trò then chốt quan trọng trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Tuy nhiên, để hình thành nguồn nhân lực số trong doanh nghiệp phải thay đổi nhận thức bởi  nhân lực số không chỉ là đội ngũ kỹ sư công nghệ mà là toàn bộ lực lượng lao động có khả năng làm việc trong môi trường số với tư duy số để thích ứng, sáng tạo và vận hành của doanh nghiệp.

Nguồn nhân lực số giúp chuyển công nghệ thành giá trị thực khi nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nguồn nhân lực số với các kỹ năng số khai thác dữ liệu, vận hành hệ thống và biến thông tin thành các quyết định sản xuất - kinh doanh, đồng thời, thay đổi cách làm việc trong doanh nghiệp từ dựa vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu, hướng tới chuẩn hóa và cải tiến liên tục. Tại Nestlé Việt Nam đã triển khai mô hình “Nhà máy kết nối”, nguồn nhân lực số đã số hóa toàn bộ dữ liệu và quy trình sản xuất, cắt giảm khoảng 60% các hoạt động không tạo giá trị, nâng cao hiệu quả vận hành và vẫn đảm bảo chất lượng, an toàn và phát triển bền vững.

Định hướng phát triển của doanh nghiệp gắn với mục tiêu bền vững, hướng tới mô hình toàn cầu, vì vậy, trong điều kiện hội nhập, doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng các yêu cầu quốc tế về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, dữ liệu, do đó, đội ngũ nhân lực số đóng vai trò trung tâm kết nối giữa hệ thống toàn cầu và thực tiễn vận hành chuỗi giá trị, từ canh tác, thu mua, sản xuất đến kinh doanh, tiếp thị và chuỗi cung ứng. Đặc biệt, trong quá trình tự động hóa, số hóa và tối ưu hóa, vai trò nguồn nhân lực được nâng cao khi từ vận hành thủ công sang giám sát thông minh, phân tích dữ liệu và ra quyết định theo thời gian thực cho thấy nhân lực số là chủ thể vận hành hệ sinh thái số, đáp ứng các chuẩn mực toàn cầu, góp phần nâng cao năng suất và quyết định năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp.

Ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng cho rằng: Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có nhân lực số phù hợp, nhân lực số giúp doanh nghiệp khai thác dữ liệu, đưa ra quyết định chính xác hơn và duy trì cải tiến liên tục, thay vì dựa vào kinh nghiệm. Nói cách khác, nguồn nhân lực số chính là tài sản chiến lược quyết định nâng cao năng suất. Việt Nam cần xây dựng Chiến lược quốc gia về phát triển nhân lực số, gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Trọng tâm của chiến lược là chuẩn hóa chương trình theo tiêu chuẩn quốc tế, đầu tư hạ tầng công nghệ góp phần thúc đẩy tăng năng suất.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nguồn nhân lực số không chỉ là nền tảng hạ tầng chất lượng quốc gia mà trở thành tài sản chiến lược, quyết định khả năng làm chủ công nghệ, đáp ứng chuẩn mực quốc tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.