Những năm gần đây, nhiều nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến đã được triển khai trên phạm vi toàn quốc, góp phần thay đổi cách thức vận hành của các cơ quan Nhà nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, tiến trình này vẫn đang gặp không ít khó khăn.

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã chỉ rõ 13 điểm nghẽn chuyển đổi số trong hệ thống cơ quan Nhà nước cần được tháo gỡ đồng bộ để chuyển đổi số trở thành động lực phát triển.

Thể chế chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn

Điểm nghẽn lớn nhất được xác định nằm ở lĩnh vực thể chế. Theo đánh giá, một số văn bản hướng dẫn thi hành các luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 vẫn chưa được ban hành đúng tiến độ. Nhiều quy định pháp luật cũng chưa được đánh giá đầy đủ tác động trước khi ban hành, dẫn tới quá trình triển khai gặp nhiều lúng túng.

Trong khối cơ quan Đảng vẫn còn văn bản tồn đọng và nhiều văn bản cần tiếp tục hoàn thiện. Khối cơ quan Quốc hội còn thiếu các quy định về quản lý, vận hành và bảo đảm an toàn thông tin đối với các nền tảng số. Trong khi đó, khối Chính phủ vẫn còn các văn bản nợ đọng cần hoàn thành.

Đáng chú ý, nhiều khung kiến trúc quan trọng như khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, khung kiến trúc dữ liệu, khung quản trị dữ liệu và từ điển dữ liệu của các bộ, ngành vẫn chưa được ban hành đầy đủ, gây ảnh hưởng đến việc triển khai thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Hạ tầng số còn nhiều khoảng trống

Nhóm điểm nghẽn thứ hai liên quan đến hạ tầng số. Nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa vẫn còn tình trạng thiếu điện lưới, lõm sóng, khiến khoảng cách số giữa các địa phương tiếp tục gia tăng.

Bên cạnh đó, mạng bảo mật liên thông giữa các cơ quan hiện mới được triển khai trong khối cơ quan Đảng, trong khi nhiều khối cơ quan khác chưa được kết nối, ảnh hưởng đến mục tiêu chuyển đổi số đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị.

Thiết bị đầu cuối chưa đáp ứng yêu cầu

Một trở ngại rất cấp bách khác là thiếu thiết bị làm việc. Kết quả khảo sát của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy có khoảng 192.000 máy tính, tương đương gần 30%, không đáp ứng cấu hình tối thiểu phục vụ công việc.

Trong bối cảnh mọi nghiệp vụ đang được chuyển lên môi trường số, việc thiếu thiết bị hoặc thiết bị có cấu hình thấp khiến cán bộ không thể khai thác hiệu quả các nền tảng số, làm giảm hiệu quả chuyển đổi số tại cơ sở.

Thiếu quy hoạch tổng thể về hạ tầng tính toán

Điểm nghẽn thứ tư là hạ tầng tính toán. Hiện nay, các trung tâm dữ liệu quốc gia, trung tâm dữ liệu ngành, địa phương cũng như các trung tâm tính toán AI chưa được rà soát thống nhất trong quy hoạch phát triển.

Việc chưa xác định rõ phương án đầu tư theo hướng dùng chung, tự đầu tư hay thuê ngoài có nguy cơ dẫn tới quá tải hoặc lãng phí nguồn lực trong tương lai.

Theo đánh giá, việc quy hoạch sớm còn giúp chủ động chuẩn bị nguồn điện, thiết bị và nhân lực vận hành trong bối cảnh nhu cầu tính toán AI tăng rất nhanh.

An toàn thông tin vẫn là điểm yếu

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là an toàn thông tin. Theo đó, 48,5% hệ thống mạng nội bộ vẫn chưa đề xuất hoặc chưa được phê duyệt hồ sơ cấp độ an toàn thông tin.

Trong khi đó, việc bảo đảm an toàn đối với thiết bị đầu cuối và các trung tâm dữ liệu phân tán tại các bộ, ngành, địa phương cũng còn nhiều bất cập.

Điều này phản ánh nhận thức cũng như cách thức triển khai an toàn thông tin tại nhiều cơ quan vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của chuyển đổi số.

Tiến độ xây dựng dữ liệu còn chậm

Điểm nghẽn thứ sáu nằm ở dữ liệu số. Theo đánh giá, tiến độ xây dựng các cơ sở dữ liệu và phát triển dữ liệu chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt gây khó khăn trong triển khai các dịch vụ công trực tuyến.

Dữ liệu chưa đầy đủ và chưa đồng bộ khiến nhiều quy trình vẫn phải xác minh thủ công, làm giảm hiệu quả xử lý hồ sơ.

Nền tảng số thiếu đồng bộ

Nền tảng số quốc gia và nền tảng chuyên ngành cũng đang là một điểm nghẽn lớn. Nhiều nền tảng triển khai chậm; các hệ thống đã đưa vào sử dụng lại hoạt động chưa ổn định, thiếu thống nhất về tiêu chuẩn kỹ thuật, khó tích hợp và còn phức tạp trong quá trình sử dụng.

Điều này không chỉ ảnh hưởng tới người dân và doanh nghiệp mà còn gây khó khăn cho đội ngũ công chức trực tiếp giải quyết công việc tại cơ sở.

Chất lượng dịch vụ công trực tuyến chưa như kỳ vọng

Điểm nghẽn thứ tám liên quan trực tiếp đến người dân. Theo đánh giá, chất lượng dịch vụ công trực tuyến còn nhiều hạn chế.

Nguyên nhân xuất phát từ việc cải cách thủ tục hành chính chưa triệt để; dữ liệu chưa bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống"; việc kết nối giữa Cổng Dịch vụ công quốc gia với các cơ sở dữ liệu còn chậm; nhiều thủ tục vẫn phải thực hiện song song cả điện tử và giấy.

Đặc biệt, tỷ lệ người dân tự thực hiện hồ sơ trực tuyến còn thấp, phần lớn vẫn phải nhờ cán bộ hỗ trợ.

Kinh tế dữ liệu chưa hình thành rõ nét

Mặc dù dữ liệu đang được tạo lập với tốc độ nhanh, nhưng kinh tế dữ liệu vẫn chưa thực sự hình thành.

Theo báo cáo, dù hành lang pháp lý đã từng bước được hoàn thiện, việc triển khai các chính sách chia sẻ dữ liệu và xây dựng sàn giao dịch dữ liệu còn rất chậm.

Trong khi đó, nghiên cứu của OECD cho thấy việc chia sẻ dữ liệu giữa Nhà nước và doanh nghiệp có thể tạo thêm từ 1-2,5% tăng trưởng GDP.

Xã hội số phát triển chưa tương xứng

Việc cấp danh tính số thông qua VNeID đã đạt kết quả tích cực, song nhiều nền tảng số khác phục vụ học tập, y tế, tài chính, giáo dục, việc làm hay quản trị xã hội vẫn phát triển chậm, nhất là các nền tảng do khu vực công cung cấp.

Điều này khiến người dân chưa được hưởng đầy đủ lợi ích mà chuyển đổi số mang lại.

Thiếu nhân lực chất lượng cao

Theo đánh giá, cả ba nhóm nhân lực gồm chuyên gia, lực lượng triển khai và cộng đồng đều chưa đáp ứng yêu cầu.

Đặc biệt, các vị trí tổng công trình sư và kiến trúc sư trưởng cho các hạ tầng, hệ thống lớn vẫn chưa tuyển dụng được.

Trong khi đó, đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện chuyển đổi số tại các cơ quan vừa thiếu, vừa yếu. Người dân cũng cần tiếp tục được nâng cao kỹ năng số và nhận thức về an toàn thông tin.

Giải ngân còn chậm

Theo đánh giá, tiến độ giải ngân các nguồn lực dành cho chuyển đổi số còn chậm, làm gia tăng chi phí cơ hội và gây lãng phí nguồn lực.

Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, né tránh quyết định đầu tư cũng như những vướng mắc trong cơ chế quản lý tài chính hiện hành.

Kỷ luật thực thi chưa nghiêm

Điểm nghẽn cuối cùng là kỷ luật thực thi. Theo đánh giá, ở một số đơn vị thuộc cả bốn khối cơ quan, việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số vẫn chưa nghiêm, làm ảnh hưởng đến tiến độ chung của chương trình chuyển đổi số quốc gia.

Đây được xem là yếu tố có tính quyết định bởi dù thể chế, hạ tầng hay nguồn lực có được đầu tư đầy đủ nhưng nếu kỷ luật thực thi không được bảo đảm thì hiệu quả chuyển đổi số sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Theo các chuyên gia, đây là đánh giá tổng thể, khách quan về 13 điểm nghẽn. Những khó khăn này được nhận diện trải rộng trên toàn bộ chuỗi chuyển đổi số, từ thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nền tảng đến nguồn nhân lực, tài chính và tổ chức thực hiện.

Các điểm nghẽn này không tồn tại riêng lẻ, mà có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Hạ tầng chưa đồng bộ sẽ ảnh hưởng đến dữ liệu và nền tảng; dữ liệu chưa hoàn thiện sẽ làm giảm chất lượng dịch vụ công; trong khi thiếu nhân lực, chậm giải ngân và kỷ luật thực thi chưa nghiêm sẽ khiến nhiều nhiệm vụ tiếp tục bị kéo dài.

Việc tháo gỡ đồng bộ 13 điểm nghẽn không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị mà còn tạo nền tảng để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp, đồng thời mở ra dư địa mới cho phát triển kinh tế số, xã hội số và quốc gia số trong giai đoạn tiếp theo.