Hành trình đến với đam mê nghiên cứu khoa học

Giữa không gian phòng thí nghiệm với những thiết bị nghiên cứu hiện đại, TS Mai Ngọc Xuân Đạt vẫn giữ cho mình sự điềm đạm và tinh thần say mê của một người làm khoa học. Nhiều năm qua, anh cùng các cộng sự kiên trì theo đuổi hướng nghiên cứu vật liệu nano phân hủy sinh học nhằm hỗ trợ dẫn truyền thuốc điều trị ung thư - lĩnh vực được xem là một trong những thách thức lớn của y học hiện đại.

Ít ai biết rằng, phía sau những công trình được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế uy tín là hành trình dài của sự kiên trì, những lần thử nghiệm chưa đạt kết quả như mong muốn và khát vọng tạo ra các sản phẩm nghiên cứu có ích cho cộng đồng. Với TS Mai Ngọc Xuân Đạt, nghiên cứu khoa học không chỉ dừng lại ở những con số hay bài báo chuyên ngành mà còn là nỗ lực góp phần cải thiện chất lượng điều trị, mang thêm cơ hội cho người bệnh.

Những đóng góp đó đã giúp nhà khoa học trẻ của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh được tuyên dương là một trong 12 Công dân trẻ tiêu biểu TP Hồ Chí Minh năm 2025, đồng thời là một trong 10 nhà khoa học trẻ xuất sắc nhận Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quả cầu vàng 2025 trong lĩnh vực công nghệ y - dược. Tuy nhiên, với Đạt, phần thưởng lớn nhất vẫn là nhìn thấy những kết quả nghiên cứu từng bước tiến gần hơn đến khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

TS Mai Ngọc Xuân Đạt cho biết: "Tôi luôn tâm niệm rằng nghiên cứu không nên chỉ dừng lại ở các bài báo khoa học hay thành tích cá nhân. Giá trị lớn nhất của một công trình là khi kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng, mang lại lợi ích cho người dân, người bệnh và xã hội".

Niềm đam mê nghiên cứu của anh được nuôi dưỡng từ những năm tháng theo học chuyên ngành Vật liệu sinh học. Sau đó, quãng thời gian học thạc sĩ tại Hàn Quốc đã giúp Đạt tiếp cận nhiều hướng nghiên cứu mới về vật liệu nano, mở rộng tư duy khoa học và định hình con đường chuyên môn mà anh lựa chọn theo đuổi.

Năm 2017, trở về Việt Nam, Đạt gia nhập Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu Cấu trúc Nano và Phân tử (INOMAR), thuộc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Đây là dấu mốc quan trọng đưa anh đến với các nghiên cứu về vật liệu nano silica ứng dụng trong y sinh học, đặc biệt là công nghệ dẫn truyền thuốc điều trị ung thư.

Theo Đạt, một trong những thách thức lớn của điều trị ung thư là làm sao đưa thuốc đến đúng vị trí cần tác động, đồng thời giảm thiểu ảnh hưởng đến các tế bào và cơ quan khỏe mạnh. Từ bài toán đó, anh cùng các cộng sự phát triển các vật liệu nano silica xốp hữu cơ có khả năng phân hủy sinh học, đóng vai trò như những "phương tiện vận chuyển" giúp dược chất tiếp cận chính xác hơn với tế bào đích.

Công trình tập trung vào việc điều chỉnh thành phần hóa học của các hạt nano nhằm kiểm soát quá trình giải phóng thuốc. Nhờ đó, dược chất có thể phát huy hiệu quả tốt hơn, giảm lượng thuốc sử dụng, hạn chế tác dụng phụ và góp phần giảm chi phí điều trị cho người bệnh.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, vật liệu nano do nhóm phát triển có khả năng mang các dược chất điều trị ung thư khó tan trong nước, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị trúng đích. Bên cạnh đó, tính tương thích sinh học cao của vật liệu còn mở ra triển vọng ứng dụng trong thử nghiệm lâm sàng, chẩn đoán bệnh, hình ảnh sinh học và y học tái tạo.

Những kết quả này đã được công bố trên nhiều tạp chí khoa học quốc tế thuộc nhóm Q1 và Q2. Song với TS Mai Ngọc Xuân Đạt, giá trị của nghiên cứu không nằm ở số lượng công bố khoa học mà ở khả năng từng bước đưa các kết quả từ phòng thí nghiệm đến gần hơn với thực tiễn chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm, thái độ làm việc nghiêm túc

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, TS Mai Ngọc Xuân Đạt còn dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo, hướng dẫn sinh viên thực hiện khóa luận tốt nghiệp và nghiên cứu khoa học. Với anh, việc truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho thế hệ trẻ cũng là một cách để lan tỏa giá trị của khoa học và góp phần xây dựng đội ngũ nghiên cứu kế cận.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Đạt cho biết những ngày đầu triển khai các hướng nghiên cứu mới không hề dễ dàng. Trong bối cảnh trang thiết bị và nguồn lực còn hạn chế, nhóm nghiên cứu nhiều lần phải điều chỉnh phương pháp, tìm hướng đi phù hợp để đạt được kết quả mong muốn.

"Có những thời điểm kết quả nghiên cứu không như mong đợi, nhiều tháng làm việc liên tục nhưng chưa đạt được mục tiêu đặt ra. Tuy nhiên, tôi cho rằng nghiên cứu khoa học vốn là hành trình cần sự kiên trì. Mỗi thất bại đều mang lại cho chúng ta một bài học để điều chỉnh phương pháp và tiếp tục hướng về phía trước", Đạt chia sẻ.

Theo anh, chính sự kiên nhẫn, tinh thần tích cực và niềm tin vào mục tiêu đã chọn đã giúp bản thân vượt qua những áp lực trong công việc. "Người làm khoa học phải chấp nhận thành công không đến ngay lập tức mà là kết quả của quá trình dài tích lũy tri thức, kinh nghiệm và nỗ lực không ngừng", Đạt nói.

Sự bền bỉ ấy đã giúp nhà khoa học trẻ gặt hái nhiều thành tích trong nghiên cứu khoa học, từ danh hiệu Chiến sĩ thi đua các cấp, Giải thưởng Nhà khoa học có công bố quốc tế xuất sắc của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đến Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quả cầu vàng năm 2025.

Không chỉ tập trung cho công việc chuyên môn, Đạt còn dành nhiều thời gian đồng hành cùng sinh viên. Theo anh, trong bối cảnh xã hội phát triển nhanh, không ít bạn trẻ dễ bị áp lực bởi sự so sánh hoặc mong muốn thành công trong thời gian ngắn. Vì vậy, bên cạnh kiến thức chuyên môn, điều quan trọng là phải xây dựng tinh thần trách nhiệm, thái độ làm việc nghiêm túc và sự kiên trì theo đuổi mục tiêu.

"Tôi mong các bạn trẻ luôn giữ được tinh thần tích cực, không ngại khó khăn và thất bại. Nếu xác định được mục tiêu đúng đắn, hãy kiên trì theo đuổi đến cùng. Quả ngọt sẽ đến với những người không bỏ cuộc", Đạt nhắn gửi.

Đối với TS Mai Ngọc Xuân Đạt, danh hiệu Công dân trẻ tiêu biểu TP Hồ Chí Minh năm 2025 không chỉ là sự ghi nhận cho những nỗ lực trong nghiên cứu và đào tạo mà còn là động lực để anh tiếp tục cống hiến nhiều hơn cho cộng đồng.

"Danh hiệu không chỉ ghi nhận những kết quả đã đạt được mà còn nhắc nhở tôi phải tiếp tục giữ vững đam mê, tinh thần trách nhiệm và sống có ích cho cộng đồng, xã hội", Đạt chia sẻ.