Từ giảm đau tức thì đến biến chứng nghiêm trọng

Tâm lý muốn trị dứt điểm bệnh nhanh chóng nhưng lại sợ thuốc tây y có nhiều tác dụng phụ khiến không ít người dân, đặc biệt là người cao tuổi ở Nghệ An tìm đến các bài thuốc đông y, thuốc nam gia truyền vì tin rằng chúng lành tính hơn. Tuy nhiên thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc trên thị trường hiện nay đã bị các cơ sở sản xuất lén lút trộn thêm thành phần corticoid nhằm tạo ra hiệu quả giảm đau, giảm viêm siêu tốc. Điều này khiến người bệnh lệ thuộc thuốc mà không hề hay biết.

Bị đau nhức xương khớp mạn tính, bà L.T.K (72 tuổi, xã Bích Hào, Nghệ An) được người quen giới thiệu một loại thuốc bột màu vàng không nhãn mác, quảng cáo là “thuốc bổ xương khớp gia truyền”. Nhờ tác dụng giảm đau nhanh, bà K tin tưởng và sử dụng thường xuyên suốt 8 tháng. Tuy nhiên sau thời gian dài lệ thuộc vào loại thuốc này, sức khỏe bà suy giảm nghiêm trọng và phải nhập viện cấp cứu. Các bác sĩ chẩn đoán, bệnh nhân bị suy tuyến thượng thận cấp do lạm dụng corticoid kéo dài.

Tương tự là câu chuyện của bà P.T.N (68 tuổi, xã Lam Thành) - người đã có nhiều năm chống chọi với bệnh đau nhức xương khớp. Nghe theo lời người quen về một loại thuốc nam gia truyền "uống vào đỡ đau ngay", bà N đã mua về sử dụng trong một thời gian dài. Thời gian đầu, thuốc giúp giảm đau nhanh chóng, giúp đi lại dễ dàng hơn khiến bà càng thêm tin tưởng. Tuy nhiên sau nhiều tháng dùng thuốc liên tục, cơ thể bà bắt đầu xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường như: mệt mỏi kéo dài, phù hai chân, nhiễm trùng thường xuyên và đi lại vô cùng khó khăn.

Theo bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Đình Tuyên, Trưởng Khoa Nội tổng hợp (Bệnh viện Nội tiết Nghệ An), những trường hợp như bà K hay bà N không phải là cá biệt. Mỗi năm, bệnh viện tiếp nhận hàng trăm bệnh nhân gặp các biến chứng nguy hiểm liên quan đến corticoid sau một thời gian dài tự ý dùng thuốc đông y, thuốc nam hoặc các sản phẩm trôi nổi không rõ nguồn gốc.

Các bệnh nhân khi nhập viện thường có các biểu hiện rất đặc trưng của hội chứng Cushing do thuốc (bệnh lí về nội tiết) như: khuôn mặt phù tròn bất thường, làn da mỏng đi rõ rệt, dễ bầm tím, xuất hiện tình trạng tăng đường huyết, mệt mỏi kéo dài hoặc bị tụt huyết áp.

Kết quả xét nghiệm chỉ ra tuyến thượng thận của họ đã bị ức chế nghiêm trọng do phải hấp thu một lượng corticoid ngoại sinh liên tục trong thời gian dài. Điều đáng lo ngại nhất là phần lớn người bệnh không hề có kiến thức hay ý thức được rằng loại thuốc mình uống có chứa chất độc hại này. Họ chỉ thấy hiệu quả nhanh, ăn ngon, ngủ tốt nên cứ thế tiếp tục dùng từ tháng này qua năm khác.

Không chỉ ẩn mình trong các gói thuốc trị đau nhức xương khớp, corticoid còn được phát hiện có mặt trong rất nhiều loại sản phẩm trá hình khác. Chúng xuất hiện phổ biến trong các loại thuốc được quảng cáo là thuốc tăng cân, thuốc trị viêm mũi xoang, thuốc dị ứng, thuốc bổ cho trẻ em và đặc biệt là các loại kem trộn làm trắng da cấp tốc.

Các mặt hàng này hiện được rao bán tràn lan, mất kiểm soát trên các nền tảng mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử hoặc được người dân truyền tay nhau qua hình thức giới thiệu truyền miệng. Điểm chung của sản phẩm là bao bì cực kỳ sơ sài, không có nhãn mác rõ ràng, thông tin công bố mập mờ hoặc hoàn toàn không ghi thành phần xuất xứ.

Tại Bệnh viện Da liễu Nghệ An, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thái Dũng, Phó Giám đốc bệnh viện cho biết, đơn vị thường xuyên tiếp nhận, điều trị cho các bệnh nhân bị biến chứng nặng do dùng kem trộn chứa corticoid. Nhiều người đến khám trong tình trạng làn da bị teo mỏng, nổi rõ các mạch máu, viêm da kéo dài, nổi mụn mủ dày đặc hoặc bị nhiễm trùng tái đi tái lại vô cùng khó chữa.

Cần kiểm soát thuốc nam không rõ nguồn gốc

Trong y học hiện đại, corticoid thực chất là một nhóm thuốc chống viêm quan trọng và thiết yếu. Theo các chuyên gia y tế, nhóm thuốc này thường được chỉ định để điều trị nhiều bệnh lý phức tạp như: hen phế quản, viêm khớp, lupus ban đỏ hệ thống, các phản ứng dị ứng nặng, bệnh lý da liễu hay các căn bệnh tự miễn. Nếu được sử dụng đúng chỉ định, liều lượng và có sự theo dõi, giám sát chặt chẽ bởi các bác sĩ chuyên khoa, corticoid là một giải pháp cực kỳ hiệu quả, thậm chí có thể cứu sống người bệnh trong những tình huống hiểm nghèo.

Tuy nhiên, khi bị lạm dụng bừa bãi hoặc đưa vào cơ thể một cách tùy tiện thông qua các sản phẩm trá hình, corticoid lập tức biến thành "con dao hai lưỡi" tàn phá sức khỏe một cách khủng khiếp. Khi tuyến thượng thận đã suy kiệt, người bệnh đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh các triệu chứng như: yếu cơ, loãng xương, rối loạn mỡ máu, đục thủy tinh thể hay viêm loét dạ dày, corticoid còn làm tăng mạnh nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp. Nguy hiểm hơn cả, chất này gây suy giảm hệ miễn dịch của cơ thể một cách nghiêm trọng.

Bác sĩ Chuyên khoa II Lê Thị Thủy, Phó trưởng Khoa Nội tổng hợp Bệnh viện Nội tiết Nghệ An cảnh báo, bệnh viện từng tiếp nhận nhiều ca bị nhiễm khuẩn huyết, nhiễm trùng nặng đe dọa tính mạng do hệ miễn dịch bị phá hủy bởi corticoid, khiến cơ thể hoàn toàn bất lực trước sự tấn công của các tác nhân gây bệnh. Đặc biệt, những bệnh nhân tự ý dừng thuốc đột ngột sau thời gian dài sử dụng có nguy cơ rơi vào cơn suy tuyến thượng thận cấp. Tình trạng này gây ra rối loạn điện giải nghiêm trọng, tụt huyết áp nặng, sốc, hôn mê và có thể dẫn tới tử vong lập tức nếu không được đưa đi cấp cứu kịp thời.

Việc kiểm soát, ngăn chặn các loại sản phẩm chứa corticoid trá hình hiện nay vẫn là một thách thức vô cùng lớn đối với các cơ quan quản lý do chúng được lưu hành lén lút dưới nhiều hình thức, từ thuốc y học cổ truyền, thực phẩm bảo vệ sức khỏe cho đến các loại mỹ phẩm. Trong khi đó, các bác sĩ lưu ý, tổn thương suy tuyến thượng thận do lạm dụng corticoid mặc dù có thể hồi phục nhưng hành trình điều trị thường kéo dài. Có không ít trường hợp tuyến thượng thận đã bị tổn thương quá nặng, bị teo hoàn toàn và người bệnh buộc phải chấp nhận dùng thuốc hormone thay thế suốt phần đời còn lại.

Trước thực trạng báo động này, các chuyên gia y tế khuyến cáo, người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không tự ý tìm mua và sử dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc trị dị ứng không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc các sản phẩm được tâng bốc quá đà trên mạng xã hội. Khi mắc các bệnh lý mạn tính như xương khớp, gout, viêm xoang hay dị ứng, người bệnh bắt buộc phải đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và điều trị theo đúng phác đồ khoa học. Những người đang phải điều trị bằng corticoid theo đơn của bác sĩ cần tuyệt đối tuân thủ lộ trình, tái khám đúng hẹn và thực hiện nghiêm ngặt hướng dẫn giảm liều dần trước khi ngừng thuốc.

Các cơ quan chức năng cần siết chặt quản lý, tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất các cơ sở hành nghề y dược tư nhân; kiên quyết xử lý, đóng cửa các cơ sở không phép và tịch thu sản phẩm không rõ nguồn gốc. Các cơ quan chức năng phối hợp rà soát, gỡ bỏ các quảng cáo thuốc gia truyền sai sự thật, thổi phồng công dụng trên mạng xã hội; đồng thời thẩm định, cấp phép và quản lý chặt chẽ các bài thuốc gia truyền thực sự có giá trị.