Một loại phấn trắng bất ngờ "cháy hàng"

Khi các đợt nắng nóng kỷ lục quét qua nước Pháp, nhiều cửa hàng liên tục rơi vào tình trạng hết sạch Blanc de Meudon  – một loại phấn trắng nghiền mịn vốn thường được dùng để pha sơn hoặc làm chất tẩy rửa.

Đối mặt với nền nhiệt lên tới hơn 40 độ C, nhiều người dân đã tìm đến giải pháp chống nóng đơn giản: hòa loại bột này với nước rồi quét lên cửa kính tại nhà riêng, trường học hoặc nhà kính.

Sau khi khô, lớp phủ tạo thành một màng màu trắng đục, vẫn cho ánh sáng tự nhiên đi qua nhưng phản xạ phần lớn bức xạ nhiệt từ Mặt Trời, giúp không gian bên trong mát hơn.

Theo truyền thông Pháp, sau khi mẹo này lan truyền mạnh trên mạng xã hội, nhu cầu mua Blanc de Meudon tăng đột biến. Nhiều cửa hàng trên cả nước không còn hàng để bán.

Một khách hàng tên Philippe chia sẻ với báo Ouest-France: "Chúng tôi đã biết đến mẹo này từ đợt nắng nóng trước nhưng quên mua. Đến khi nhớ ra thì đã quá muộn, cửa hàng nào cũng hết sạch".

Một số trường học tại Pháp cũng đã phủ lớp phấn trắng lên cửa kính nhằm giảm nhiệt trong lớp học. Tuy nhiên, giới chức giáo dục lưu ý đây không phải là "giải pháp thần kỳ" và chỉ phát huy hiệu quả khi kết hợp với hệ thống cách nhiệt tốt cho mái nhà.

Cơ chế làm mát dựa trên nguyên lý phản xạ nhiệt

Việc sử dụng màu trắng để giảm nhiệt thực ra không phải ý tưởng mới. Trong nhiều thập kỷ qua, các nhà khoa học đã chứng minh rằng bề mặt màu trắng phản xạ phần lớn ánh sáng và nhiệt từ Mặt Trời, trong khi các bề mặt tối màu hấp thụ nhiều nhiệt hơn.

Theo các nghiên cứu, một lớp sơn trắng thông thường có thể giúp bề mặt phía dưới mát hơn khoảng 1,7 độ C so với nhiệt độ môi trường vào thời điểm nắng gắt giữa trưa.

Gần đây, nhiều nhóm nghiên cứu còn phát triển các loại sơn siêu trắng (ultra-white paint) có khả năng làm mát vượt trội. Không chỉ phản xạ ánh sáng Mặt Trời, các loại sơn này còn tỏa nhiệt ra ngoài không gian thông qua hiện tượng gọi là làm mát bức xạ (radiative cooling).

Một nghiên cứu của Đại học Purdue (Mỹ) cho thấy loại sơn siêu trắng do trường này phát triển có thể phản xạ tới 98,1% ánh sáng Mặt Trời, trong khi sơn trắng thông thường chỉ phản xạ khoảng 85%.

Một nghiên cứu khác còn phát hiện rằng khi kết hợp lớp sơn siêu trắng với một lớp sơn siêu đen bên dưới, nhiệt độ bề mặt ban ngày có thể giảm tới 7,6 độ C.

Vì sao phấn trắng có tác dụng?

Theo các nhà nghiên cứu, chìa khóa nằm ở canxi cacbonat (CaCO₃) – thành phần chính của phấn trắng.

Ông Xiangyu Li, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Làm mát thuộc Đại học Purdue, cho biết: "Phấn chủ yếu là canxi cacbonat. Chất này hấp thụ rất ít ánh sáng Mặt Trời, bao gồm cả vùng ánh sáng nhìn thấy, vì vậy nó có màu trắng. Ngoài ra, nó gần như không hấp thụ tia cực tím và chỉ hấp thụ rất ít bức xạ hồng ngoại gần, nên phản xạ rất hiệu quả gần như toàn bộ năng lượng từ Mặt Trời".

Chính đặc tính này khiến các hạt nano canxi cacbonat được sử dụng rộng rãi trong nhiều loại sơn làm mát thế hệ mới.

Jiashuo Wang, nghiên cứu sinh tại Đại học New South Wales (Australia), cho biết nhóm nghiên cứu của ông cũng sử dụng loại vật liệu này trong các dự án phát triển sơn siêu làm mát.

Không chỉ dùng cho công trình xây dựng, canxi cacbonat còn được phủ lên vải để tạo ra các loại quần áo có khả năng giữ cơ thể mát hơn nhờ phản xạ tia cực tím và bức xạ hồng ngoại – phần năng lượng mang theo nhiệt trong ánh sáng Mặt Trời.

Ngoài hiệu quả phản xạ nhiệt, phấn trắng còn được đánh giá là khá an toàn đối với sức khỏe và môi trường. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý việc hít phải bụi phấn trong không gian kín vẫn có thể gây ảnh hưởng đến hệ hô hấp.

Sơn trắng cửa sổ còn hiệu quả hơn sơn tường

Theo ông Xiangyu Li, việc phủ lớp màu trắng lên cửa sổ có thể mang lại hiệu quả làm mát rõ rệt hơn so với sơn tường. "Nếu cửa sổ được phủ màu trắng, nhiệt độ trong nhà sẽ giảm đáng kể, thậm chí hiệu quả còn lớn hơn khi sơn tường", ông nói.

Chi phí thực hiện cũng rất thấp. Không giống điều hòa nhiệt độ – vốn tiêu thụ nhiều điện năng và thải nhiệt ra môi trường, khiến hiệu ứng đảo nhiệt đô thị nghiêm trọng hơn – lớp phủ phấn trắng gần như không tiêu tốn năng lượng trong quá trình sử dụng.

Cùng với việc phủ phấn trắng lên cửa kính, xu hướng "cool roofing" (mái nhà phản xạ nhiệt) cũng đang được quan tâm nhiều hơn tại Pháp.

Ý tưởng này thực chất kế thừa truyền thống lâu đời ở nhiều quốc gia Địa Trung Hải như Hy Lạp, nơi các ngôi nhà thường được sơn trắng để giảm hấp thụ nhiệt.

Một nghiên cứu cho thấy nếu mái nhà tại London được phủ lớp sơn phản xạ nhiệt, nhiệt độ trung bình của thành phố trong các đợt nắng nóng có thể giảm khoảng 0,8 độ C, qua đó góp phần ngăn ngừa khoảng 249 ca tử vong liên quan đến nắng nóng.

Sữa chua cũng có thể làm mát cửa sổ

Ngoài phấn trắng, các nhà khoa học còn thử nghiệm một vật liệu khác khá bất ngờ: sữa chua.

Một nghiên cứu tại Anh cho thấy khi phủ một lớp sữa chua mỏng lên cửa kính, nhiệt độ trong nhà giảm trung bình khoảng 0,6 độ C. Trong điều kiện nắng nóng gay gắt, mức giảm có thể lên tới 3,5 độ C. Ban đầu lớp phủ có mùi hơi chua, nhưng mùi này nhanh chóng biến mất sau khi sữa chua khô hoàn toàn.

Theo các nhà nghiên cứu, trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng xuất hiện ngày càng thường xuyên và dữ dội, những giải pháp làm mát thụ động như phủ phấn trắng, sơn phản xạ nhiệt hay mái nhà màu trắng có thể trở thành những biện pháp đơn giản, chi phí thấp và thân thiện với môi trường để giúp con người thích ứng với khí hậu khắc nghiệt hơn.