Với anh Nguyễn Tôn Xuân Sáng, làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông (tỉnh Gia Lai), người dân ở đây vẫn thân thương gọi là “ông bố của rùa biển”, tình yêu dành cho biển trở thành động lực để anh gần 20 năm bền bỉ bảo vệ môi trường, gìn giữ rạn san hô và bảo tồn rùa biển. Từ những việc làm âm thầm, anh góp phần hình thành ý thức chung của cộng đồng trong bảo vệ tài nguyên biển.

Nhơn Hải là xã bãi ngang nằm trong vùng bán đảo Phương Mai có chiều dài bờ biển 15km. Vùng biển Nhơn Hải mang tính đặc trưng về đa dạng sinh học của hệ sinh thái rạn san hô, với địa hình nhiều đảo nhỏ, các bãi đá ngầm, bãi rạn san hô và thảm thực vật… là môi trường thuận lợi xuất hiện loài rùa biển quý hiếm đến kiếm ăn, lên bãi đẻ trứng. Từ những lần bắt gặp rùa lên bãi biển Nhơn Hải đẻ trứng, tình yêu dần lớn lên trong con người anh.

Nhắc lại lần đầu tiên tham gia “đỡ đẻ” cho rùa biển, anh Sáng vẫn nhớ rõ cảm giác bối rối của người chưa từng có kiến thức về công việc này. Hôm đó, khi nhận được tin báo rùa biển nở, anh bỏ dở bữa cơm, lập tức chạy ra bãi biển.

Trước mắt anh là một ổ trứng nằm gần mép nước, đứng trước nguy cơ bị sóng biển cuốn trôi. Không biết phải xử lý thế nào, anh gọi điện cho những người làm công tác bảo tồn để hỏi cách di dời ổ trứng đến nơi an toàn. Sau đó, anh tự tìm đọc tài liệu, xem các video hướng dẫn để học thêm kiến thức. “Lúc đầu mình cũng không biết gì cả, chỉ nghĩ làm sao để những quả trứng không bị nước biển cuốn đi. Sau này, mình tìm hiểu dần rồi biết cách làm đúng hơn”- anh Sáng chia sẻ.

Từ lần đầu tiên ấy, những mùa rùa biển lên bờ sinh sản đã trở thành một phần trong cuộc sống của người đàn ông làng chài. Với anh, khoảnh khắc hạnh phúc nhất là được chứng kiến những chú rùa con phá vỏ, bò trên cát rồi trở về với biển. Anh bảo, mình không phải người sinh ra chúng, nhưng được chứng kiến những sinh linh nhỏ bé cất những bước đi đầu tiên về phía đại dương khiến mọi công sức bỏ ra đều trở nên xứng đáng.

Tình yêu với biển của anh Sáng không bắt đầu từ các dự án bảo tồn mà bắt nguồn từ chính tuổi thơ. Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm nghề biển, từ năm 6-7 tuổi, cuộc sống của anh gắn với những con sóng. Biển nuôi sống gia đình, đồng thời trở thành phần ký ức không thể tách rời. Năm 2006 là dấu mốc thay đổi suy nghĩ của anh. “Trong những lần đi biển, lặn ngắm san hô và bắt ốc, tôi nhận thấy nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm, trong khi rác thải xuất hiện ngày một nhiều dưới đáy biển”- anh Sáng cho biết. 

Những gì mắt thấy, tai nghe khiến anh trăn trở và thôi thúc anh hành động. Từ đó, anh tình nguyện tham gia nhóm đồng quản lý bảo vệ môi trường biển tại địa phương. Những ngày đầu, công việc chủ yếu là vận động người dân thay đổi cách khai thác, góp phần ngăn chặn các hình thức đánh bắt tận diệt như sử dụng thuốc nổ, xung điện.

Càng về sau, công việc bảo tồn sau đó được mở rộng. Anh tiếp tục tham gia các dự án phục hồi, bảo vệ rạn san hô, xây dựng mô hình bè bảo tồn; đồng thời vận động thanh niên địa phương cùng dọn rác, làm sạch bãi biển và khu vực ven bờ. Rồi từ lúc manh nha đến khi đi vào hoạt động bài bản, hoạt động ấy dần thu hút thêm nhiều người dân tham gia. Bảo vệ môi trường biển không còn là câu chuyện của một nhóm tình nguyện mà từng bước trở thành hoạt động chung của cộng đồng.

Anh Nguyễn Văn Bình - Chủ bè ngắm san hô liên kết với Hợp tác xã dịch vụ du lịch cộng đồng Nhơn Hải cho biết: Em rất chú tâm vào rạn san hô, rong mơ, rùa, sinh vật biển khác. Trong thời gian hoạt động du lịch, nhân viên luôn nhắc du khách chú ý bảo vệ rạn san hô. Nhất là việc không được cầm nắm, bẻ san hô đưa lên bờ. 

Và rồi, từ sự cần mẫn của anh Sáng cùng với các mô hình du lịch gắn với bảo vệ môi trường bắt đầu mang lại hiệu quả, ngày càng nhiều người thay đổi cách nhìn và chủ động tham gia.

Ông Nguyễn Ngọc Nam - Tổ trưởng Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Hải cho biết: Công tác bảo tồn nguồn lợi thủy sản, trong đó có bảo tồn rùa biển ở Nhơn Hải đang được thực hiện rất tốt. Từ tập thể người dân, các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch và những cá nhân như anh Sáng đã và đang làm giàu môi trường sinh vật biển. Nhờ được bảo vệ tốt nên san hô sinh trưởng và phát triển tốt, rong mơ đến mùa luôn ngập sắc xanh, rùa biển có khu vực an toàn để lên đẻ trứng. Từ đó, đã thu hút được du khách thập phương đến với Nhơn Hải.

Tại Nhơn Hải, bảo vệ môi trường không còn là trách nhiệm của riêng Nhà nước hay một tổ chức nào. Những hành động nhỏ của từng người, khi được cộng đồng cùng thực hiện sẽ tạo nên thay đổi lớn. Chính vì vậy, anh Sáng đặc biệt chú trọng tuyên truyền, giáo dục trẻ em. “Khi trẻ em hiểu giá trị của biển, biết yêu quý rùa biển, san hô và các loài sinh vật biển, những thông điệp bảo vệ môi trường sẽ được lan tỏa đến gia đình và cộng đồng”- anh Sáng chia sẻ.

Sau gần 20 năm cần mẫn, bây giờ điều khiến anh tự hào nhất hôm nay không phải là số lượng ổ rùa đã được bảo vệ, mà là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Anh Sáng chia sẻ: Nếu trước đây, khi phát hiện rùa biển lên bờ đẻ trứng, một số người còn tìm cách lấy trứng mang về, thì nay, từ người già đến trẻ nhỏ đều chủ động thông báo cho các tình nguyện viên. Khi phát hiện rùa biển, người dân biết giữ khoảng cách, không xâm hại và phối hợp để bảo vệ chúng. Sự thay đổi ấy cho thấy bảo tồn chỉ thực sự bền vững khi trở thành ý thức tự giác của cộng đồng.

Tại Nhơn Hải, mọi người hay gọi là “làng bảo vệ” - nơi người dân cùng nhau gìn giữ rạn san hô, bảo vệ môi trường và chung tay bảo tồn những loài thủy sinh quý hiếm. Với người đàn ông gần trọn cuộc đời gắn với biển, mỗi người dân đều có thể trở thành một “đại sứ môi trường”. Không cần những việc làm quá lớn lao, chỉ cần không xả rác, không khai thác tận diệt, biết bảo vệ những sinh vật biển và nhắc nhở người khác cùng thực hiện, mỗi người đã góp một phần vào việc giữ gìn đại dương.

Gần 20 năm bền bỉ, từ một người dân làng chài chưa từng biết cách bảo vệ ổ trứng rùa, anh Nguyễn Tôn Xuân Sáng đã trở thành người kết nối cộng đồng trong hành trình gìn giữ biển.

Ông Nguyễn Ngọc Nam- Tổ trưởng Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Hải vui mừng: Nhờ được tuyên truyền nên công tác bảo tồn, bảo vệ hệ sinh thái biển ở đây được người dân thực hiện rất tốt. Từ đó, không chỉ tạo sinh kế bền vừng cho ngành du lịch mà còn mở ra những hướng đi mới cho cộng đồng người dân bên cạnh những nghề đi biển thuần túy….

Cũng như những chú rùa con sau khi rời tổ vẫn tìm về phía đại dương, những việc làm của anh đang âm thầm lan tỏa, tạo nên dòng chảy mới trong cộng đồng - dòng chảy của trách nhiệm, tình yêu và ý thức gìn giữ biển cho hôm nay và cả mai sau.