Đồng tình với định hướng này, nhiều lãnh đạo địa phương, đơn vị cho rằng quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng cần xuất phát từ thực tiễn, nhất là thực tiễn ở cơ sở; chỉ sửa đổi, bổ sung những nội dung thực sự phát sinh bất cập, vướng mắc, ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức và hoạt động của tổ chức đảng.

Chỉ sửa đổi những vấn đề mà thực tiễn thực sự đòi hỏi

Khẳng định, Điều lệ Đảng là văn bản có ý nghĩa nền tảng, là cơ sở định hướng cho hoạt động của tổ chức đảng và đảng viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Xuân Đỉnh (Hà Nội) Nguyễn Tiến Thành cho rằng, những giá trị cốt lõi của Điều lệ Đảng đã được thực tiễn khẳng định qua nhiều nhiệm kỳ. Tuy nhiên, trước những chuyển biến nhanh chóng, sâu sắc của đời sống xã hội, việc tổng kết thực tiễn, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác xây dựng Đảng.

Ông Nguyễn Tiến Thành cho rằng việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng trước hết phải xuất phát từ những vấn đề đang đặt ra trong hoạt động của tổ chức đảng ở cơ sở. Xuân Đỉnh là địa bàn dân cư đông, tốc độ đô thị hóa nhanh, dân số cơ học tăng cao, có sự đan xen giữa các khu dân cư lâu đời với các khu đô thị, chung cư cao tầng mới hình thành. Sự phát triển đó tạo nên một cộng đồng dân cư đa dạng về thành phần, nghề nghiệp, điều kiện sống và mức độ gắn kết xã hội. Bên cạnh các lão thành cách mạng, cán bộ hưu trí còn có người lao động tự do, đội ngũ trí thức trẻ, người làm việc trong doanh nghiệp và các hộ gia đình từ nhiều địa phương chuyển đến sinh sống. 

Chính sự thay đổi về cơ cấu dân cư và không gian đô thị đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý đảng viên, tổ chức sinh hoạt Đảng và phương thức lãnh đạo của tổ chức đảng ở cơ sở. Quá trình đô thị hóa nhanh cũng kéo theo nhiều vấn đề mới trong quản lý đất đai, trật tự xây dựng, dân cư và tổ chức đời sống xã hội. Trong khi đó, cấp cơ sở là nơi trực tiếp đưa các chủ trương, quy định của Đảng vào cuộc sống.

Vì vậy, theo  Bí thư Đảng ủy phường Xuân Đỉnh, các quy định càng khoa học, chặt chẽ, rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện thì việc nhận thức và tổ chức thực hiện càng thống nhất, hạn chế tình trạng cùng một quy định nhưng có cách hiểu, cách vận dụng khác nhau. Việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng phải bảo đảm nguyên tắc kế thừa. Dù thực tiễn có nhiều thay đổi, những nguyên tắc cốt lõi trong tổ chức và hoạt động của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình, phải tiếp tục được giữ vững.

Với tổ chức đảng tại địa bàn dân cư, cần tiếp tục nghiên cứu các quy định phù hợp hơn với sự phát triển của các khu đô thị, chung cư cao tầng và sự dịch chuyển dân cư; làm rõ mô hình tổ chức đảng tại các khu chung cư, khu đô thị mới, bảo đảm sự lãnh đạo thường xuyên, liên tục của tổ chức đảng, không để phát sinh khoảng trống trong công tác lãnh đạo.

Về phương thức lãnh đạo, cần tiếp tục đổi mới theo hướng thiết thực, hiệu quả, giảm những thủ tục hành chính và các cuộc họp không thực sự cần thiết; dành nhiều thời gian hơn cho việc nắm bắt tình hình, tiếp xúc với cán bộ, đảng viên và nhân dân, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Về sinh hoạt Đảng, cần nghiên cứu các quy định phù hợp để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý và tổ chức hoạt động của các tổ chức đảng. Những nền tảng như "Sổ tay đảng viên điện tử" có thể góp phần nâng cao hiệu quả cung cấp thông tin, quản lý đảng viên và hỗ trợ sinh hoạt chi bộ, nhưng phải bảo đảm nguyên tắc tổ chức, tính chính trị và chất lượng sinh hoạt Đảng.

Trong quản lý đảng viên, thực tiễn đặt ra yêu cầu cần có những cơ chế linh hoạt nhưng chặt chẽ hơn đối với đảng viên đi làm ăn xa, đảng viên làm việc trong khu vực doanh nghiệp tư nhân, đảng viên sinh sống tại các khu đô thị, chung cư mới cũng như các đồng chí đảng viên cao tuổi được miễn hoặc giảm sinh hoạt Đảng.

Theo Bí thư Đảng ủy phường Xuân Đỉnh Nguyễn Tiến Thành, một yêu cầu quan trọng là chỉ sửa đổi những vấn đề mà thực tiễn thực sự đòi hỏi. Những nội dung đã được kiểm nghiệm qua thời gian, đang phát huy hiệu quả cần tiếp tục kế thừa, giữ ổn định. Việc sửa đổi, bổ sung phải tập trung tháo gỡ những "nút thắt" đang phát sinh từ thực tiễn cơ sở.

Cùng với đó, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng phải bảo đảm sự đồng bộ trong tổng thể hệ thống chính trị, gắn với việc nghiên cứu sửa đổi Cương lĩnh, Hiến pháp và các quy định có liên quan. Qua đó, giúp cấp ủy, tổ chức đảng xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và phương thức lãnh đạo, đồng thời phát huy hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương.

Đảng bộ phường Xuân Đỉnh hiện có 43 tổ chức đảng trực thuộc, gồm 22 chi bộ tổ dân phố và 21 tổ chức đảng thuộc khối cơ quan, lực lượng vũ trang, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp, với hơn 3.400 đảng viên. Đây là nguồn kinh nghiệm thực tiễn phong phú để đóng góp vào quá trình nghiên cứu.

Trong công tác quán triệt, Đảng ủy phường chủ trương tránh cách làm hình thức, truyền đạt một chiều. Việc triển khai được thực hiện theo hướng "cuốn chiếu". Trước hết tổ chức hội nghị toàn Đảng bộ; sau đó phân công các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn sinh hoạt chuyên đề tại các tổ chức đảng trực thuộc.

Nội dung thảo luận, góp ý được xác định phù hợp với từng loại hình tổ chức đảng. Đối với các chi bộ tổ dân phố, tập trung vào quản lý đảng viên, chất lượng sinh hoạt chi bộ và vai trò của tổ chức đảng trong cộng đồng dân cư. Đối với tổ chức đảng trong cơ quan, trường học, doanh nghiệp, chú trọng các vấn đề về tạo nguồn, bồi dưỡng, kết nạp đảng viên mới, quản lý đảng viên và nâng cao chất lượng hoạt động.

Đảng ủy phường đồng thời xác định phải tạo không khí dân chủ, thẳng thắn để cán bộ, đảng viên mạnh dạn phản ánh những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn. Đặc biệt, các đồng chí đảng viên lão thành, cán bộ hưu trí có quá trình công tác lâu năm là nguồn kinh nghiệm quý, cần được khuyến khích đóng góp những ý kiến cụ thể, có căn cứ thực tiễn.

Bảo đảm tính khoa học, chặt chẽ, ngắn gọn, dễ hiểu

Phân tích dưới góc độ khoa học chính trị, Đại tá, Tiến sĩ Trịnh Quốc Việt, Phó Trưởng ban Nghiên cứu lý luận bảo vệ Tổ quốc và xây dựng nền quốc phòng, Viện Khoa học xã hội và nhân văn quân sự (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng) cho rằng, việc tổng kết thực tiễn, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở chính trị, tổ chức và phương thức lãnh đạo của Đảng phù hợp với yêu cầu trong kỷ nguyên phát triển vươn mình của dân tộc. 

Theo Đại tá, Tiến sĩ Trịnh Quốc Việt, tổng kết thực tiễn là cơ sở trực tiếp để xác định những quy định còn phù hợp cần kế thừa, những quy định không còn phù hợp cần sửa đổi và những vấn đề mới cần bổ sung. Qua đó khắc phục tình trạng sửa đổi theo chủ quan, cảm tính, chạy theo tình thế, đồng thời phân biệt rõ vấn đề thuộc Điều lệ với những vấn đề chỉ cần điều chỉnh bằng quy định, hướng dẫn thi hành.

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung, bổ sung Điều lệ phải bảo đảm tính khoa học, chặt chẽ, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện và ổn định lâu dài. Quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng cần được tiến hành theo một quy trình chặt chẽ vừa kế thừa, vừa phát triển, vừa thể chế hóa, trong đó tổng kết thực tiễn phải là nền tảng và phát triển lý luận là định hướng. 

Kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương hiện nay cũng xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của nhiệm kỳ XIV, gắn trực tiếp với nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Cương lĩnh và Hiến pháp. Theo đó, cần tổng kết toàn diện, khách quan, có chiều sâu việc thi hành Điều lệ, phân định rõ những nguyên tắc đã được thực tiễn kiểm nghiệm, những quy định còn phù hợp cần tiếp tục kế thừa và những điểm bất cập cần sửa đổi. 

Đồng thời, phải nhận diện những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn xây dựng Đảng và mô hình tổ chức hệ thống chính trị hiện nay. Điều lệ chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nền tảng, nguyên tắc, có tính ổn định cao; những nội dung thường xuyên biến động cần được cụ thể hóa ở các văn bản hướng dẫn thi hành. Điều này giúp Điều lệ vừa giữ được tính nguyên tắc, vừa có khả năng thích ứng với thực tiễn.

Đại tá, Tiến sĩ Trịnh Quốc Việt cho rằng, sửa đổi Điều lệ cần được đặt trong mối quan hệ đồng bộ với việc bổ sung, phát triển Cương lĩnh và sửa đổi Hiến pháp. Cương lĩnh định hướng những vấn đề nền tảng; Điều lệ quy định nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Đảng; Hiến pháp thể chế hóa những nguyên tắc cơ bản của chế độ chính trị và tổ chức quyền lực nhà nước.

Sự thống nhất giữa ba văn kiện sẽ góp phần tạo lập chỉnh thể chính trị - pháp lý đồng bộ, ổn định, vững chắc đáp ứng yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng và nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, nhất là cần kết hợp chặt chẽ tổng kết thực tiễn với nghiên cứu lý luận về nâng cao hiệu lực, hiệu quả của Đảng cầm quyền, đặc biệt là các vấn đề về phương thức lãnh đạo, kiểm soát quyền lực, trách nhiệm của tổ chức đảng và đảng viên, phân cấp, phân quyền, quan hệ giữa Đảng với Nhà nước và nhân dân; đồng thời bảo đảm xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân trong giai đoạn phát triển mới.