Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiều cơ chế đột phá, chính sách đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế đang được xây dựng, góp phần thu hút, trọng dụng nhân tài và khơi thông nguồn lực cho phát triển, đặc biệt là công nghệ chiến lược. Qua đó, lan tỏa tinh thần đổi mới đến cộng đồng khoa học và doanh nghiệp, ngày càng nhiều đề xuất, sáng kiến và dự án tham gia phát triển công nghệ, sản phẩm chiến lược quốc gia.

Chuyển từ tư duy "quản lý chi phí" sang "đầu tư cho phát triển"

Yêu cầu xây dựng cơ chế đặc thù được đặt ra rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW với mục tiêu thu hút, trọng dụng các nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia và Tổng công trình sư trong, ngoài nước thông qua chính sách cạnh tranh về thu nhập, môi trường làm việc và điều kiện sinh sống. Từ thực tiễn đó, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng dự thảo Thông tư quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược, theo quy định tại Điều 7 Nghị định số 260/2026/NĐ-CP. 

Dự thảo Thông tư đề xuất 6 nhóm cơ chế tài chính đột phá gồm: Cơ chế đãi ngộ nhân lực tham gia nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; kinh phí dự phòng tối đa 10% tổng kinh phí nhiệm vụ; quản lý và quyết toán theo kết quả, mức khoán; cho phép triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập; trao quyền tự chủ lựa chọn nhà cung cấp; và quản lý theo chuỗi nhiệm vụ, tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện. 

Đặc biệt, dự thảo lần đầu đề xuất khung thu nhập cạnh tranh cho đội ngũ nhân lực chủ chốt, tham khảo kinh nghiệm từ Singapore và một số quốc gia có khoa học công nghệ phát triển, được điều chỉnh theo sức mua tương đương của Việt Nam. Theo đó, mức đề xuất tối đa là 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư, 250 triệu đồng/tháng đối với Kiến trúc sư trưởng, 150 triệu đồng/tháng đối với Chủ nhiệm nhiệm vụ hoặc Chủ tịch Hội đồng và 40 triệu đồng/tháng đối với các chuyên gia, nhà khoa học tham gia. Mức 300 triệu đồng/tháng dành cho Tổng công trình sư được đề xuất cao hơn mức quy đổi nhằm tăng sức cạnh tranh đối với nguồn nhân lực đặc biệt khan hiếm.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia cho biết, Dự thảo Thông tư đánh dấu sự đổi mới tư duy quản lý, đổi mới cơ chế tài chính và chuyển từ cách tiếp cận quản lý theo "nhiệm vụ nghiên cứu" sang phát triển các dự án công nghệ gắn với sản phẩm và thị trường, tạo nền tảng thu hút nhân tài, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Chủ động xây dựng môi trường đầu tư cạnh tranh trong lĩnh vực công nghệ cao, HĐND thành phố Cần Thơ đã ban hành Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục, nội dung và mức hỗ trợ từ ngân sách địa phương dành cho dự án thiết kế chip bán dẫn; dự án sản xuất sản phẩm phụ trợ trực tiếp trong công nghiệp bán dẫn và dự án sản xuất thiết bị điện tử trên địa bàn. 

Đối tượng áp dụng là các doanh nghiệp trong và ngoài nước thực hiện dự án thuộc các lĩnh vực nêu trên và triển khai thực tế trên địa bàn thành phố Cần Thơ. Cơ chế hỗ trợ được xây dựng trên nguyên tắc công khai, minh bạch, bình đẳng, không trùng lặp và phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Điểm nhấn đáng chú ý trong chính sách lần này là mức ưu đãi tài chính đặc biệt lớn từ nguồn ngân sách địa phương. Cụ thể, đối với dự án thiết kế chip bán dẫn, doanh nghiệp được xem xét hỗ trợ một lần duy nhất với mức tối đa 10% cho các chi phí đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển (R&D), sản xuất thử nghiệm, cũng như mua sắm máy móc, thiết bị công nghệ. Riêng các dự án sản xuất sản phẩm phụ trợ trực tiếp trong công nghiệp bán dẫn và sản xuất thiết bị điện tử sẽ được hỗ trợ tối đa 10% chi phí sản xuất mẫu thử và chi phí mua, đổi mới công nghệ. Tổng mức hỗ trợ tối đa cho mỗi dự án thuộc các lĩnh vực này lên đến 100 tỷ đồng.

Để được thụ hưởng gói ưu đãi, các dự án phải có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, thỏa mãn các tiêu chí kỹ thuật thuộc danh mục khuyến khích đầu tư của Bộ Khoa học và Công nghệ; đồng thời cam kết bằng văn bản về việc duy trì triển khai dự án tại Cần Thơ trong thời gian tối thiểu là 5 năm kể từ thời điểm nhận kinh phí. Việc hỗ trợ dựa trên chi phí thực tế với chứng từ hợp lệ phát sinh không quá 36 tháng và được xem xét sau khi doanh nghiệp hoàn thành nội dung đề nghị hỗ trợ.

Tối ưu hóa môi trường đầu tư, thành phố Cần Thơ ấn định thời gian giải quyết thủ tục hành chính tối đa không quá 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ từ Sở Khoa học và Công nghệ. Để dòng vốn ngân sách được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả, thành phố Cần Thơ đưa ra các tiêu chí phân loại rất cụ thể dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Khoa học và Công nghệ. Dự án thiết kế chip bán dẫn phải nằm trong Danh mục sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trọng điểm. Dự án công nghiệp phụ trợ phải trực tiếp cung cấp nguyên liệu, vật tư, linh kiện cho việc sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip bán dẫn. Trong khi đó, các dự án sản xuất thiết bị điện tử phải đáp ứng tiêu chí để hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp.

Sẵn sàng nguồn nhân lực phát triển công nghệ cao

Với Nghị quyết số 57-NQ/TW, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính cho phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với các cơ chế, chính sách đặc thù được Quốc hội ban hành và các danh mục công nghệ chiến lược, công nghệ cao do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, các địa phương có thêm cơ sở pháp lý quan trọng để thu hút nguồn lực đầu tư, nhất là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các ngành công nghiệp tương lai. 

Hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao của cả nước, thành phố Đà Nẵng đang đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái vi mạch bán dẫn theo hướng đồng bộ, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghiên cứu. Trung tâm Nghiên cứu, đào tạo thiết kế vi mạch và trí tuệ nhân tạo Đà Nẵng (DSAC) đã ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác với Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên, Viện Nghiên cứu, phát triển, ứng dụng công nghệ bán dẫn và trí tuệ nhân tạo Đà Nẵng cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ. Nội dung hợp tác tập trung vào nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ, kết nối doanh nghiệp và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao.

Trên thế giới, công nghệ lượng tử đang dần chuyển từ nghiên cứu chuyên sâu sang các hướng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Tại Việt Nam, công nghệ lượng tử được xác định là một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Là trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước chuẩn bị năng lực cho kỷ nguyên lượng tử, với trọng tâm là phát triển nguồn nhân lực. 

Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai các hoạt động nhằm xây dựng mạng lưới chuyên gia lượng tử; thiết kế chương trình đào tạo ngắn hạn, liên trường; hình thành danh mục bài toán thí điểm của Thành phố và doanh nghiệp; đồng thời nâng cao nhận thức về an toàn hậu lượng tử trong các hệ thống dữ liệu quan trọng. Trong bối cảnh đó, các đại học lớn được kỳ vọng giữ vai trò hạt nhân trong đào tạo nhân lực, phát triển nhóm nghiên cứu, kết nối doanh nghiệp và từng bước hình thành hệ sinh thái công nghệ lượng tử tại Thành phố. 

Phát huy vai trò của một trong những hệ thống đại học lớn của cả nước, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã bước đầu hình thành nền tảng nghiên cứu, đào tạo về công nghệ lượng tử. Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đã mở chuyên ngành Tính toán lượng tử trong ngành Vật lý học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên cho khóa tuyển sinh 2025; đồng thời dự kiến phát triển ngành Công nghệ lượng tử tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và ngành Kỹ thuật lượng tử tại Trường Đại học Bách khoa từ năm 2027. Ở bậc sau đại học, chuyên ngành Tính toán lượng tử hướng đến các bài toán về mô phỏng, thuật toán, phần mềm, dữ liệu, học máy và tối ưu hóa.

Thời gian tới, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh định hướng ưu tiên an ninh lượng tử, mô phỏng lượng tử, thuật toán và phần mềm, quang tử, vật liệu và cảm biến lượng tử, nghiên cứu cơ bản về vật lý lượng tử.

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW đang mở ra giai đoạn phát triển mới cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Việt Nam. Những cơ chế, chính sách đột phá về tài chính, thu hút nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển các ngành công nghệ chiến lược không chỉ tạo động lực cho cộng đồng khoa học, doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây sẽ là tiền đề quan trọng để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển nhanh, bền vững, đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.