Nền tảng cho sự phát triển toàn diện

Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), dinh dưỡng đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em. Trẻ được nuôi dưỡng đầy đủ không chỉ có sức khỏe tốt hơn mà còn phát triển tối ưu về trí tuệ, khả năng học tập và các kỹ năng xã hội, từ đó có nhiều cơ hội trở thành những công dân có ích trong tương lai.

Giai đoạn 1.000 ngày đầu đời, từ khi trẻ còn trong bụng mẹ đến khi đủ 2 tuổi, được xem là “cửa sổ cơ hội vàng” quyết định phần lớn tiềm năng phát triển thể chất và trí tuệ. Tuy nhiên, nhu cầu dinh dưỡng không dừng lại sau giai đoạn này. Từ 3 đến 19 tuổi, trẻ em, thanh thiếu niên tiếp tục trải qua những giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ về chiều cao, cân nặng, não bộ và thể chất, đòi hỏi chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối để phát huy tối đa tiềm năng phát triển.

UNICEF nhấn mạnh, đầu tư cho dinh dưỡng trẻ em chính là đầu tư cho nguồn vốn con người của mỗi quốc gia. Trẻ em được nuôi dưỡng tốt sẽ học tập hiệu quả hơn, trong khi những người trưởng thành có nền tảng sức khỏe vững chắc sẽ làm việc năng suất hơn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phá vỡ vòng luẩn quẩn đói nghèo.

Nhận thức rõ vai trò quan trọng của dinh dưỡng đối với sự phát triển toàn diện của thế hệ tương lai, Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình, chính sách nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng ở trẻ em, đặc biệt tại môi trường học đường.

Tiến sĩ Lê Thái Hà, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, những năm qua, công tác dinh dưỡng học đường đã đạt được nhiều kết quả tích cực: hành lang pháp lý từng bước được hoàn thiện; chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam được cải thiện rõ rệt; các mô hình bữa ăn học đường được triển khai rộng rãi tại nhiều trường mầm non và tiểu học trên cả nước.

Đáng chú ý, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em từ 5-19 tuổi đã giảm mạnh, từ 23,4% năm 2010 xuống còn 14,8% năm 2020. Kết quả này góp phần giúp Việt Nam hoàn thành Mục tiêu Phát triển bền vững số 2.2 của Liên hợp quốc về giảm suy dinh dưỡng thấp còi xuống dưới ngưỡng 20%.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới đang phải đối mặt với những thách thức mới, đặc biệt là tác động của “gánh nặng kép” về dinh dưỡng, khi vừa thiếu hụt các dưỡng chất cần thiết cho tăng trưởng, trong khi lại tiêu thụ quá nhiều thực phẩm giàu năng lượng, nghèo vi chất.

Kết quả Tổng điều tra dinh dưỡng cho thấy, 17% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi bị thiếu sắt. Đây là nguyên nhân quan trọng dẫn đến thiếu máu, làm giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến kết quả học tập cũng như sự phát triển thể chất của trẻ. Bên cạnh đó, tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi, gầy còm vẫn tồn tại ở nhiều địa phương, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Ở chiều ngược lại, tình trạng thừa cân, béo phì lại gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở khu vực đô thị. Tỷ lệ trẻ em từ 5 đến 19 tuổi bị thừa cân, béo phì đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% vào năm 2020. Riêng tại khu vực thành thị, tỷ lệ này lên tới 26,8%, cao hơn đáng kể so với nông thôn, miền núi, phản ánh sự thay đổi trong lối sống, thói quen ăn uống và xu hướng tiêu thụ ngày càng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường trong giới trẻ.

Nâng cao chất lượng bữa ăn bán trú

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức chỉ rõ, Việt Nam cần có một giải pháp đột phá về dinh dưỡng học đường, tạo ra cú hích chiến lược trong công tác chăm sóc và nâng cao thể chất. Trường học cần được xác định là mặt trận đột phá, bởi lứa tuổi học đường, đặc biệt từ 2 đến 12 tuổi, là “giai đoạn vàng” để can thiệp toàn diện về dinh dưỡng và vận động.

Từ thực tiễn đó, lãnh đạo Bộ Y tế khẳng định, việc cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, coi đầu tư dinh dưỡng là đầu tư cho phát triển; đồng thời xây dựng khung pháp lý toàn diện, ban hành các chính sách đủ mạnh nhằm nâng cao tầm vóc, thể lực cho thế hệ trẻ.

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia (Bộ Y tế) nhận định, Việt Nam vẫn đang đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài và sự chênh lệch về dinh dưỡng giữa các nhóm dân cư.

Để giải quyết những thách thức này, theo ông, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng, trong đó đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng bữa ăn bán trú; xây dựng, ban hành các tiêu chuẩn; nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện hành lang pháp lý, tiến tới luật hóa các quy định về dinh dưỡng để bảo đảm bữa ăn học đường được triển khai đúng mục tiêu. 

Theo đánh giá của UNICEF, dinh dưỡng học đường là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để cải thiện sức khỏe trẻ em. Nhà trường không chỉ là nơi trang bị kiến thức mà còn là môi trường thuận lợi để triển khai chương trình giáo dục dinh dưỡng, tư vấn sức khỏe, tổ chức bữa ăn bán trú và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho học sinh.

UNICEF khuyến nghị, Việt Nam cần xác định đầu tư cho dinh dưỡng học đường là một ưu tiên trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực; cần xây dựng, thực thi hiệu quả chính sách, tiêu chuẩn và dịch vụ, nhằm bảo đảm mọi học sinh được tiếp cận nguồn thực phẩm an toàn, giàu dinh dưỡng, có giá thành hợp lý cùng nước uống sạch tại trường học; tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em trước tác động của hoạt động quảng bá, tiếp thị thực phẩm, đồ uống không lành mạnh; đẩy mạnh việc dán nhãn thực phẩm minh bạch, dễ hiểu, hoàn thiện cơ chế khuyến khích người dân lựa chọn chế độ ăn uống khoa học, lành mạnh.

Tổ chức cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao chất lượng bữa ăn học đường theo hướng bảo đảm cân đối dinh dưỡng, phù hợp với khẩu vị, nhu cầu phát triển của học sinh, ưu tiên sử dụng nguồn thực phẩm địa phương nhằm bảo đảm tính đa dạng, an toàn, bền vững. Công tác giáo dục dinh dưỡng cũng cần được lồng ghép trong quá trình tổ chức bữa ăn, giúp học sinh nâng cao nhận thức, từ đó hình thành thói quen ăn uống khoa học.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn dinh dưỡng quốc gia, tăng cường giáo dục dinh dưỡng trong nhà trường thông qua các hoạt động thực hành, trải nghiệm và hướng dẫn kỹ năng lựa chọn thực phẩm được xem là những giải pháp quan trọng nhằm xây dựng lối sống lành mạnh. 

Với hệ thống chính sách phù hợp và đầu tư đồng bộ, Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để thực hiện hiệu quả các mục tiêu giảm suy dinh dưỡng, cải thiện tầm vóc, thể lực, góp phần hoàn thành các mục tiêu đã đề ra trong Chiến lược dinh dưỡng quốc gia giai đoạn 2021-2030.