Theo VGTA, hiện việc kê khai thuế GTGT đối với mua, bán, chế tác vàng theo phương pháp trực tiếp đang bộc lộ những bất cập. Đó là, quy định hiện hành chưa bao quát và cho phép tính đúng, tính đủ các chi phí gia công, chế tác (vốn chiếm 25 - 35% giá trị sản phẩm trang sức mỹ nghệ) vào giá vốn mua vào khi xác định giá trị gia tăng chịu thuế. Điều này dẫn đến tình trạng giá trị gia tăng tính thuế cao hơn thực tế, không khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và tay nghề thợ kim hoàn.

“Việc không cho phép tính chi phí gia công, chế tác hợp pháp vào giá mua vào trong trường hợp doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất đã làm cho giá trị gia tăng chịu thuế bị xác định cao hơn thực tế, dù không phát sinh thêm giá trị tăng thêm nào”, đại diện VGTA cho biết.

Theo Hiệp hội kinh doanh vàng, quy định và cách áp dụng nêu trên, nếu kéo dài, có thể tạo ra tác động chưa phù hợp đối với định hướng phát triển của ngành vàng trang sức, cụ thể, chưa tạo động lực khuyến khích doanh nghiệp đầu tư máy móc, dây chuyền, công nghệ để trực tiếp sản xuất, chế tác; có xu hướng khiến doanh nghiệp lựa chọn phương án mua vàng đã chế tác sẵn thay vì đầu tư vào khâu sản xuất; chưa khuyến khích gia tăng giá trị trong nước và phát triển bền vững ngành vàng trang sức.

Trong khi đó, việc cho phép tính đầy đủ các chi phí gia công, chế tác hợp pháp vào giá mua vào khi xác định giá trị gia tăng sẽ phản ánh đúng bản chất kinh tế của hoạt động sản xuất - kinh doanh; bảo đảm tính trung lập và công bằng của thuế GTGT; góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào dây chuyền, công nghệ, nâng cao hàm lượng chế tác và giá trị gia tăng trong nước, phù hợp với định hướng phát triển sản xuất của Nhà nước.

Từ thực tế này, VGTA kiến nghị cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét điều chỉnh hoặc bổ sung hướng dẫn đối với quy định xác định giá trị gia tăng trong hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý theo phương pháp tính trực tiếp, theo hướng cho phép tính các khoản chi phí gia công, chế tác phát sinh hợp pháp, có đầy đủ hóa đơn chứng từ, là chi phí trực tiếp để hình thành sản phẩm vàng trang sức bán ra, vào giá mua vào khi xác định giá trị gia tăng.

Việc hoàn thiện quy định theo hướng này không chỉ bảo đảm việc xác định thuế GTGT phù hợp với bản chất kinh tế, bảo đảm sự thống nhất và công bằng trong chính sách thuế, mà còn góp phần thúc đẩy đầu tư sản xuất, phát triển ngành vàng trang sức trong nước theo hướng bền vững và hiện đại.

Đề cập về rủi ro pháp lý về nguồn vàng trong dân và các quy định về phòng chống rửa tiền (PCRT), phía VGTA cho rằng, do thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể về việc huy động, thu mua nguồn vàng sẵn có trong dân để làm nguyên liệu sản xuất, các doanh nghiệp luôn đối mặt với rủi ro khi giao dịch. 

Chia sẻ với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, một số thương hiệu kinh doanh vàng tại Hà Nội cho rằng, việc xác minh nguồn gốc tài sản của cá nhân bán vàng là một thách thức lớn khi thiếu cơ sở dữ liệu Quốc gia đồng bộ, dẫn đến các sai sót ngoài ý muốn trong công tác PCRT mà nhiều doanh nghiệp ngành vàng đang gặp phải. Trong đó, bất cập lớn nhất là sự không đồng bộ giữa yêu cầu pháp luật và điều kiện thực tế: luật yêu cầu thu thập, đối chiếu nghề nghiệp, thu nhập nhưng thiếu cơ chế và hướng dẫn cụ thể, khiến doanh nghiệp kinh doanh vàng khó tuân thủ đầy đủ dù đã có quy định từ lâu.

Để khắc phục, phía Hiệp hội cho rằng, Việt Nam cần ban hành hướng dẫn rõ về phạm vi thông tin được thu thập và tiêu chí tối thiểu đánh giá giao dịch, chuyển sang cách tiếp cận dựa trên rủi ro (tần suất, lịch sử, dấu hiệu bất thường) thay vì yêu cầu xác minh thu nhập – nghề nghiệp. Đồng thời, phát triển hệ thống dữ liệu dùng chung (như định danh khách hàng điện tử - eKYC kết nối cơ sở dữ liệu dân cư) để hỗ trợ xác minh danh tính chính xác, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực vàng, trang sức mỹ nghệ cũng kiến nghị: Các quy định về PCRT; quy định thanh toán không dùng tiền mặt cần được phổ biến, tập huấn rộng rãi để các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp biết, thực hiện. 

Tuy nhiên công tác này quá bất cập, đó là các doanh nghiệp kinh doanh vàng chưa được hướng dẫn, tập huấn nên hầu như không biết (cho đến khi các Đoàn thanh tra đén thanh tra, kiểm tra và xử phạt hành chính). Do đó, VGTA kiến nghị Ngân hàng Nhà nước cần tổ chức tập huấn, phổ biến cho các doanh nghiệp biết; đồng thời Hiệp hội bày tỏ sự sẵn sàng phối hợp hỗ trợ.