Tăng trưởng tích cực nhưng áp lực tiêu chuẩn gia tăng

Theo bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP Hồ Chí Minh (FFA), ngành lương thực thực phẩm (LTTP) Việt Nam đang từng bước chuyển dịch từ tăng trưởng theo quy mô sang phát triển dựa trên chất lượng và tiêu chuẩn, thể hiện qua các chỉ số kinh tế những tháng đầu năm 2026.

Thông tin tại buổi họp báo Triển lãm Quốc tế chuyên ngành nguyên liệu, hương liệu, phụ gia chế biến thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam (Fi Vietnam 2026) tổ chức sáng 9/4 tại TP Hồ Chí Minh, bà Chi cho biết trong 2 tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 7,9% so với cùng kỳ năm trước; riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa ước đạt 945,3 nghìn tỷ đồng, tăng 7,8%. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh sức mua vẫn chịu tác động từ kinh tế thế giới.

Ở lĩnh vực sản xuất, chỉ số sản xuất công nghiệp của ngành chế biến thực phẩm duy trì đà tăng trưởng ổn định, đạt 13,2% trong 2 tháng đầu năm 2026, cao hơn đáng kể so với mức 7,7% của cả năm 2025.

Bà Lý Kim Chi cũng cho biết, hoạt động xuất khẩu cũng ghi nhận kết quả khả quan khi kim ngạch quý I/2026 đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% - mức cao nhất trong vòng 6 năm trở lại đây (giai đoạn 2021 - 2026). Trong đó, nông sản tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 8,93 tỷ USD, tiếp theo là lâm sản đạt 4,11 tỷ USD và thủy sản đạt 2,62 tỷ USD.

Tuy nhiên, song hành với tăng trưởng là những áp lực ngày càng lớn. Biến động giá năng lượng và chi phí logistics khiến chi phí sản xuất gia tăng, trong khi sức mua phục hồi chậm làm biên lợi nhuận bị thu hẹp. Cạnh tranh trong ngành ngày càng gay gắt, buộc doanh nghiệp phải chuyển từ mô hình “cạnh tranh bằng giá” sang “cạnh tranh bằng giá trị”.

Đáng chú ý, các yêu cầu về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chí ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) ngày càng khắt khe. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp trong việc đầu tư công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất để đáp ứng thị trường, nếu không sẽ đối mặt nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 mở ra những cơ hội mới mang tính chọn lọc. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, trong đó tiêu dùng nội địa tiếp tục đóng vai trò trụ cột. Xu hướng tiêu dùng cũng đang thay đổi rõ rệt, hướng đến các sản phẩm tiện lợi, tốt cho sức khỏe, có thương hiệu và minh bạch về nguồn gốc.

Theo bà Chi, để hỗ trợ doanh nghiệp, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách tài khóa quan trọng. Trong đó, việc tiếp tục giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 10% xuống 8% theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP đến hết ngày 31/12/2026 được kỳ vọng sẽ góp phần kích cầu tiêu dùng đối với các nhóm hàng thực phẩm chế biến, đồ gia dụng và dệt may.

Cùng với đó, định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm theo hướng chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, áp dụng quản lý rủi ro theo thông lệ quốc tế sẽ giúp rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh thị trường trong nước, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA, RCEP tiếp tục là đòn bẩy quan trọng để mở rộng xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng như Trung Đông, Ấn Độ và Mỹ Latin.

Đổi mới nguyên liệu, công nghệ định hình tương lai ngành

Trong xu thế phát triển mới của ngành thực phẩm và đồ uống, đổi mới nguyên liệu và công nghệ đang trở thành yếu tố cốt lõi định hình giá trị sản phẩm. PGS.TS Hoàng Kim Anh, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Khoa học và Công nghệ Lương thực - Thực phẩm Việt Nam (VAFoST) cho rằng, quá trình đổi mới hiện nay không còn bắt đầu từ khâu chế biến mà phải xuất phát từ chính nguyên liệu.

Thực tế cho thấy, hai xu hướng nổi bật đang định hình ngành F&B là nguyên liệu tự nhiên và nguyên liệu chức năng. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm có thành phần tự nhiên, ít qua xử lý, không chứa phụ gia tổng hợp; đồng thời các thành phần chức năng như chất chống oxy hóa, hỗ trợ miễn dịch hay tiêu hóa đang trở thành nền tảng cho dòng sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Việc làm chủ công nghệ sản xuất các nguyên liệu giá trị cao từ nông sản trong nước được xem là hướng đi chiến lược, giúp doanh nghiệp chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu. Nhiều công nghệ tiên tiến đang được ứng dụng như công nghệ chiết xuất xanh sử dụng siêu âm, vi sóng hoặc CO₂ siêu tới hạn nhằm thu nhận các hợp chất hoạt tính sinh học một cách hiệu quả và bền vững.

Bên cạnh đó, công nghệ nano và vi bao giúp bảo toàn hoạt tính sinh học của dưỡng chất, tăng độ ổn định và khả năng hấp thụ. Công nghệ áp suất cao (HPP) và sấy thăng hoa cũng góp phần giữ nguyên hương vị và giá trị dinh dưỡng tự nhiên mà không cần sử dụng phụ gia tổng hợp, phù hợp với xu hướng “nhãn sạch” đang phổ biến trên thế giới.

Ở góc độ quốc tế, bà Rose Chitanuwat, Giám đốc Chuỗi dự án (ASEAN) Tập đoàn Informa Markets nhận định, hệ thống thực phẩm toàn cầu đang vận hành trong bối cảnh phức tạp, chịu tác động từ bất ổn địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng. Những gián đoạn tại các tuyến thương mại trọng yếu ở Trung Đông đã ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung ngũ cốc, sữa và protein trên toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, xu hướng dinh dưỡng đang chuyển sang hướng cá nhân hóa và chú trọng sức khỏe toàn diện. Khoảng 40% người tiêu dùng quan tâm đến kiểm soát cân nặng cho biết đã thay đổi thói quen ăn uống dưới tác động của các phương pháp điều trị GLP-1, từ đó thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm giàu dinh dưỡng nhưng ít calo.

Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa cùng với sự gia tăng của tầng lớp trung lưu đang làm thay đổi mạnh mẽ hành vi tiêu dùng. Các sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và nâng cao sức khỏe tổng thể ngày càng được quan tâm. Việc hội nhập sâu rộng vào mạng lưới thương mại quốc tế cũng giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận tốt hơn với nguồn nguyên liệu và công nghệ hiện đại.

Trong bối cảnh ngành F&B chuyển mình mạnh mẽ, Triển lãm quốc tế chuyên ngành nguyên liệu thực phẩm và đồ uống tại Việt Nam - Fi Vietnam 2026, dự kiến diễn ra từ ngày 13 đến 15/5/2026 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC, phường Tân Mỹ, TP Hồ Chí Minh) được kỳ vọng là điểm hẹn quan trọng của ngành.

Sự kiện dự kiến quy tụ hơn 300 đơn vị trưng bày và khoảng 9.000 khách tham quan chuyên ngành đến từ hơn 40 quốc gia, với các khu gian hàng quốc tế đại diện cho EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ và Thái Lan cùng các khu trưng bày nguyên liệu chuyên biệt như nguyên liệu tự nhiên, nguyên liệu chức năng, đồ uống, probiotics và thức ăn thú cưng.

Bên cạnh đó, chuỗi hội nghị chuyên sâu về đồ uống, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thị trường Halal sẽ cung cấp thông tin cập nhật, tạo diễn đàn trao đổi cho các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp. Chương trình kết nối khách mua chủ chốt (Hosted Buyer) cũng được kỳ vọng thúc đẩy hợp tác, mở rộng cơ hội kinh doanh.

Không chỉ là nơi tìm kiếm nguồn cung, sự kiện còn đóng vai trò diễn đàn tri thức, hỗ trợ các doanh nghiệp định hình chiến lược phát triển sản phẩm bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.