Chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump đang giúp một số ngành sản xuất Mỹ tăng đầu tư và sản lượng, nhưng đồng thời đẩy chi phí lên cao ở các doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu.

Sản xuất bị phân hoá

Tại Revere Copper Products, một trong những nhà máy cán đồng lâu đời nhất nước Mỹ, hoạt động kinh doanh đã đảo chiều sau nhiều thập niên chịu sức ép từ đồng giá rẻ của Trung Quốc. Nhu cầu sản phẩm tăng nhờ xe điện, trung tâm dữ liệu và nâng cấp lưới điện. Tuy nhiên, chính mức thuế theo Điều khoản 232 đối với đồng được chính quyền Tổng thống Trump áp dụng trong nhiệm kỳ thứ hai mới tạo cú hích lớn.

Amy O'Shaughnessy, Phó chủ tịch Revere, cho biết thuế quan đã làm giảm cạnh tranh từ hàng nhập khẩu, cải thiện biên lợi nhuận và giúp công ty có thể tăng gấp ba công suất sản xuất.

Theo Nikkei Asia, sự phục hồi của Revere phản ánh một phần bức tranh sản xuất Mỹ đang ngày càng phân hóa. Những doanh nghiệp được bảo vệ trước hàng ngoại hưởng lợi rõ rệt, trong khi các công ty phụ thuộc vào linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu phải đối mặt với chi phí cao hơn cùng chuỗi cung ứng phức tạp.

Hoạt động sản xuất Mỹ đã tăng tốc kể từ đầu năm, sản lượng đạt mức cao nhất khoảng bốn năm. Tuy nhiên, đà tăng chủ yếu tập trung ở máy móc, máy tính, điện tử và thiết bị vận tải.

Làn sóng đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo là động lực đáng kể. Nhiều sản phẩm và linh kiện phục vụ trung tâm dữ liệu được miễn hoặc không chịu mức thuế tương tự, giúp duy trì nhu cầu đối với máy chủ, thiết bị điện và các sản phẩm công nghiệp liên quan.

George Goncalves, Trưởng bộ phận chiến lược vĩ mô Mỹ tại MUFG Americas, nhận định nền kinh tế đang bị dẫn dắt bởi những ngành rất hẹp, nổi bật là AI và nhu cầu quốc phòng.

Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhập khẩu lại chịu tác động tiêu cực. Vincent Nguyen, đồng sáng lập hãng xe máy điện Ryvid, cho biết công ty phải nhanh chóng tìm nhà cung cấp mới khi thuế hàng Trung Quốc có lúc lên tới 145%. Ryvid chuyển một phần nguồn cung sang Đông Nam Á, bởi chuyển hoàn toàn sang linh kiện Mỹ sẽ khiến giá xe quá cao.

ES Foundry, doanh nghiệp mở rộng sản xuất năng lượng mặt trời nhờ các ưu đãi của chính quyền, cũng gặp khó vì thuế quan làm tăng chi phí xây dựng. CEO Alex Zhu cho biết nhiều thiết bị và vật liệu tại Mỹ có giá cao hơn đáng kể và thời gian giao hàng lâu hơn so với nguồn cung châu Á.

Việc làm chưa tăng như kỳ vọng

Thuế quan cũng chưa giải quyết được tình trạng hàng nhập khẩu giá rẻ và gian lận thương mại. Ngành sản xuất tủ bếp Mỹ từng phục hồi sau khi Washington áp thuế với sản phẩm Trung Quốc, nhưng hàng hóa vẫn có thể được chuyển qua nước thứ ba hoặc khai thấp giá trị để giảm nghĩa vụ thuế.

Betsy Natz, CEO Hiệp hội Các nhà sản xuất tủ bếp Mỹ, cho biết tủ nhập khẩu đôi khi được bán với giá chưa bằng một nửa sản phẩm sản xuất trong nước. Một số thành viên hiệp hội thậm chí đã phải đóng cửa nhà máy.

Trong khi đó, cam kết đưa việc làm sản xuất trở lại Mỹ chưa mang lại kết quả rõ rệt. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, ngành sản xuất chỉ tăng 5.000 việc làm trong tháng 7, trong khi số lao động trực tiếp sản xuất giảm 3.000. Từ đỉnh 12,9 triệu việc làm vào quý I/2023, ngành này đã mất gần 300.000 vị trí.

Scott Paul, Chủ tịch Liên minh vì Sản xuất Mỹ, cho rằng doanh nghiệp đang tăng giờ làm và đẩy mạnh tự động hóa thay vì tuyển thêm nhân công. Lực lượng lao động già hóa cũng khiến số người nghỉ hưu tăng nhanh hơn tốc độ tuyển dụng.

Doanh nghiệp cần chính sách ổn định

Làn sóng xây dựng nhà máy tại Mỹ cũng chưa diễn ra như những tuyên bố đầu tư. Hoạt động xây dựng nhà máy giảm sau khi đạt đỉnh năm 2024, trong khi nhiều dự án bị trì hoãn do bất định chính sách, chi phí năng lượng cao và thiếu nhân công.

Một phần đầu tư hiện nay đến từ ưu đãi thuế cho máy móc mới và nghiên cứu, phát triển, thay vì chỉ nhờ thuế quan.

Giới sản xuất cho rằng Mỹ cần một chính sách công nghiệp nhất quán hơn, kết hợp thuế quan với đào tạo lao động và khuyến khích đầu tư. Với những doanh nghiệp phải quyết định các khoản đầu tư lớn, khả năng dự đoán và độ bền của chính sách có thể quan trọng không kém mức thuế được áp dụng.