Tiện ích và khoảng cách số

Chỉ với một chiếc điện thoại, nhiều dịch vụ tài chính trước đây đòi hỏi khách hàng phải đến quầy nay có thể được thực hiện trực tuyến. Từ mở tài khoản, xác thực danh tính đến giao dịch chứng khoán, công nghệ đang rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí giao dịch.

Ông Nguyễn Khắc Hải, Giám đốc Khối phụ trách Luật và Kiểm soát tuân thủ, Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, cho biết giao dịch điện tử và các công nghệ mới đã trở thành nền tảng để doanh nghiệp phục vụ khách hàng tốt hơn. Tại SSI, khách hàng có thể mở tài khoản, xác thực danh tính và đặt lệnh trực tuyến. Sau hơn một năm triển khai, hoạt động giao dịch kỹ thuật số đã chiếm khoảng 6-10% tổng giá trị giao dịch, với tốc độ tăng trưởng tính bằng lần.

Nhưng sự thuận tiện này chưa đồng nghĩa mọi khách hàng đều dễ dàng bước vào môi trường số. 

Với hộ kinh doanh nhỏ, khoảng cách nằm ở những vấn đề rất thực tế. Chị Nguyễn Thị Dung, một hộ kinh doanh tại phường Cửa Nam (Hà Nội), cho rằng chi phí và kỹ năng sử dụng là trở ngại lớn. Với những hộ có doanh thu không cao, việc đầu tư phần mềm, thiết bị cần được cân nhắc; trong khi nhiều người lớn tuổi chưa quen công nghệ và vẫn cần được hướng dẫn trực tiếp.

Bác sĩ Nguyễn Trọng Hoàn, chủ hộ kinh doanh tại phường Cửa Nam (Hà Nội), cũng cho rằng hỗ trợ về phần mềm, đào tạo kỹ năng và hướng dẫn thủ tục cụ thể sẽ giúp người kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi hơn.

Những phản ánh này cho thấy khi công nghệ càng phát triển, thì yêu cầu đối với người sử dụng càng cao. Nếu dịch vụ số chỉ được thiết kế từ góc nhìn của nhà cung cấp, nhóm khách hàng ít am hiểu công nghệ có thể trở thành những người khó hưởng lợi nhất.

Bên cạnh khả năng tiếp cận, an toàn cũng là một thách thức mới. Theo TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), chuyển đổi số giúp giảm những rủi ro gắn với tiền mặt, nhưng đồng thời làm xuất hiện các rủi ro mới liên quan đến an ninh mạng, bảo mật dữ liệu, gian lận, rửa tiền và các hình thức tấn công ngày càng tinh vi.

Thực tế tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), ông Bùi Quang Cương, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối Công nghệ Thông tin, cho rằng AI đang mở rộng nhanh trong cá nhân hóa dịch vụ, tín dụng, chăm sóc khách hàng và phát hiện gian lận. Tuy nhiên, dữ liệu chưa đồng nhất, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, khả năng kiểm soát kết quả AI và trách nhiệm đối với các quyết định do AI hỗ trợ vẫn là những vấn đề phải được giải quyết.

Như vậy, với người dân, giá trị của ngân hàng số không chỉ nằm ở việc “không phải đến quầy”, mà còn ở chỗ dịch vụ phải dễ dùng, an toàn và phù hợp với từng nhóm khách hàng.

Dữ liệu mở thêm cửa vốn

Nếu với người dân, lợi ích dễ nhận thấy nhất là sự thuận tiện, thì với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, giá trị lớn hơn nằm ở dữ liệu.

Ông Mạc Quốc Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, cho rằng minh bạch dòng tiền có thể tạo ra thay đổi căn bản trong quản trị. Khi doanh thu, chi phí, hàng tồn kho và các giao dịch được số hóa, chủ hộ có thể chuyển từ quản lý bằng kinh nghiệm sang dựa trên những con số cụ thể.

Quan trọng hơn, lịch sử giao dịch có thể trở thành căn cứ để ngân hàng đánh giá sức khỏe kinh doanh và khả năng trả nợ. Với những hộ kinh doanh thiếu báo cáo tài chính hoặc chứng từ, dữ liệu dòng tiền có thể trở thành một dạng “tài sản tín nhiệm”, mở thêm cơ hội tiếp cận vốn.

Anh Vương Đông Hải, chủ hộ kinh doanh tại phường Đống Đa (Hà Nội), là một ví dụ. Từ chỗ kinh doanh tự phát, ít ghi chép, việc sử dụng ứng dụng số giúp anh theo dõi dòng tiền rõ hơn, hạn chế thất thoát, ghi nhận doanh thu thuận tiện và minh bạch hơn khi kê khai thuế.

Tuy nhiên, minh bạch dòng tiền cũng đồng nghĩa với thay đổi thói quen kinh doanh đã tồn tại nhiều năm. Đây chính là điểm nghẽn mà không thể giải quyết chỉ bằng việc đưa thêm một ứng dụng ra thị trường.

Theo ông Mạc Quốc Anh, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn thiếu nhân sự có kỹ năng số, chưa biết bắt đầu từ đâu và có thể gặp khó khăn khi lựa chọn giải pháp phù hợp. Nếu doanh nghiệp chưa chuẩn hóa quy trình, chưa xác định rõ bài toán cần giải quyết và chưa đo được hiệu quả, đầu tư công nghệ thậm chí có thể trở thành một khoản chi phí thay vì động lực tăng trưởng.

Với hộ kinh doanh, bài toán còn nằm ở khả năng kết nối. Dữ liệu từ ngân hàng, hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng, kế toán, thuế và các nền tảng khác nếu không được kết nối thuận lợi sẽ khiến người kinh doanh phải nhập liệu nhiều lần, làm tăng chi phí và tạo thêm áp lực vận hành.

Do đó, ông Mạc Quốc Anh kiến nghị ngân hàng cần tiến xa hơn việc cung cấp tài khoản thanh toán, hướng tới những hệ sinh thái dịch vụ phù hợp với hộ kinh doanh; đồng thời việc sử dụng dữ liệu phải đi cùng sự đồng ý của khách hàng, bảo đảm quyền riêng tư và an toàn thông tin.

Nhìn từ phía doanh nghiệp, chuyển đổi số vì thế không phải câu chuyện “có hay không”, mà là chuyển đổi với tốc độ nào, chi phí bao nhiêu và tạo ra giá trị thực đến đâu. Những doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết phải đầu tư hệ thống lớn ngay từ đầu; điều quan trọng là có công cụ phù hợp với quy mô, được hướng dẫn đầy đủ và có khả năng kết nối dữ liệu.

Để quá trình này đi xa hơn, cùng với công nghệ, cần có một hệ sinh thái hỗ trợ gồm đào tạo kỹ năng, tư vấn, giải pháp có chi phí phù hợp và cơ chế bảo vệ dữ liệu. Khi đó, dữ liệu không chỉ giúp giao dịch nhanh hơn mà có thể trở thành cơ sở để quản trị tốt hơn, tiếp cận vốn thuận lợi hơn và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đây cũng là những vấn đề đặt ra cho chặng đường tiếp theo, khi chuyển đổi số ngân hàng không còn dừng ở việc đưa dịch vụ lên môi trường trực tuyến mà đang chuyển sang khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và phát triển các hệ sinh thái tài chính số.

Ngân hàng tăng tốc số - Bài cuối: Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm