Hạm đội Thái Bình Dương Nga tiến hành phóng tên lửa nhằm vào các tàu chiến giả định gần quần đảo Nam Kuril, trong bối cảnh quan hệ Moskva - Tokyo căng thẳng sau chuyến thăm của Tổng thống Vladimir Putin tới một trong những hòn đảo tranh chấp.

Theo hãng thông tấn Interfax của Nga, cuộc tập trận diễn ra hôm 20/8 với sự tham gia của tuần dương tên lửa Varyag, tàu ngầm hạt nhân Omsk và hệ thống tên lửa phòng thủ bờ Bastion. Các lực lượng Nga thực hiện đòn tấn công mô phỏng nhằm vào những tàu chiến của đối phương ở khu vực ven biển quần đảo Nam Kuril.

Thông báo của Hạm đội Thái Bình Dương cho biết thủy thủ đoàn tàu Varyag đã phóng hai tên lửa chống hạm Vulkan, trong khi tàu ngầm hạt nhân Omsk khai hỏa loạt tên lửa hành trình Granit. Một hệ thống Bastion được triển khai trên một đảo thuộc quần đảo Kuril cũng phóng tên lửa chống hạm Oniks.

Thông điệp cứng rắn

Cuộc tập trận diễn ra chỉ một tuần sau khi Tổng thống Putin tới Iturup, một trong bốn đảo thuộc quần đảo Nam Kuril mà Nhật Bản cũng tuyên bố chủ quyền. Chuyến thăm ngày 13/8 lập tức vấp phải phản ứng từ Tokyo, làm gia tăng căng thẳng vốn đã kéo dài giữa hai nước.

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov sau đó triệu tập đại sứ Nhật Bản để phản đối những tuyên bố mà Moskva cho là không thể chấp nhận, trong đó Tokyo cho rằng Tổng thống Nga không nên tới các vùng lãnh thổ mà Nhật Bản tuyên bố chủ quyền.

Chuyến thăm Iturup cũng mang ý nghĩa chính trị đặc biệt khi đây là lần đầu ông Putin tới một trong các đảo tranh chấp này với tư cách Tổng thống Nga đương nhiệm. Moskva từ lâu khẳng định chủ quyền đối với Nam Kuril đã được xác lập sau Thế chiến II và coi vấn đề này là đã được giải quyết theo trật tự hậu chiến.

Theo chuyên gia, chuyến thăm của ông Putin đồng thời gửi thông điệp trực tiếp tới Tokyo, trong bối cảnh Nhật Bản ngày càng đứng về phía Mỹ trong chính sách đối với Nga. Kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát, Tokyo đã áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt Moskva và duy trì hỗ trợ Ukraine, khiến quan hệ Nga - Nhật tiếp tục xấu đi.

Nhật Bản ngày càng cứng rắn

Sau chuyến thăm của ông Putin, chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc các biện pháp đáp trả. Đài NHK của Nhật Bản cho biết Tokyo có thể xem xét tăng cường các lệnh trừng phạt hiện có nhằm vào Nga liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine.

Tuy nhiên, căng thẳng giữa hai nước không chỉ xuất phát từ tranh chấp lãnh thổ. Theo Lu Chao, chuyên gia nghiên cứu Đông Á tại Viện Khoa học Xã hội Liêu Ninh (Trung Quốc), nhận định lập trường ngày càng cứng rắn của Tokyo còn phản ánh vai trò lớn hơn của Nhật Bản trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ.

Dưới chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi, Nhật Bản được cho là đang theo đuổi chính sách an ninh quyết liệt hơn, coi Trung Quốc và Nga là những mối đe dọa an ninh, đồng thời tăng cường phối hợp với Australia và Philippines trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Chuyên gia Trung Quốc cảnh báo, cách tiếp cận này có nguy cơ làm sâu sắc thêm sự đối đầu giữa các khối và khiến Tokyo gặp thêm khó khăn trong quan hệ với các nước Đông Bắc Á.

Sức ép gia tăng từ các nước láng giềng

Những động thái của chính quyền Takaichi trong lĩnh vực an ninh và quốc phòng cũng vấp phải phản ứng từ các nước láng giềng. Ngày 15/8, đúng dịp kỷ niệm 81 năm Nhật Bản đầu hàng trong Thế chiến II, bà Takaichi gửi lễ vật tới đền Yasukuni, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản trực tiếp tới viếng. Động thái này lập tức nhận chỉ trích từ Trung Quốc và Hàn Quốc.

Tranh chấp lãnh thổ giữa Nhật Bản và Hàn Quốc cũng tiếp tục nóng lên. Đầu tháng 8, Seoul phản đối việc Tokyo duy trì tuyên bố chủ quyền đối với nhóm đảo nằm giữa hai nước, được Hàn Quốc gọi là Dokdo và Nhật Bản gọi là Takeshima.

Theo Tân Hoa Xã, Bộ Ngoại giao Hàn Quốc yêu cầu Nhật Bản lập tức rút lại tuyên bố chủ quyền được nêu trong Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản năm 2026, được công bố cùng ngày.

Ông Lu cho rằng chính sách đối ngoại cứng rắn của Tokyo khó mang lại kết quả như mong muốn và có thể khiến Nhật Bản ngày càng bị cô lập trong khu vực. Việc tiếp tục tăng cường năng lực quân sự cũng làm dấy lên lo ngại về khả năng chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản quay trở lại, buộc các nước trong khu vực phải nâng cao cảnh giác.

Trong bối cảnh đó, cuộc tập trận tên lửa của Nga gần Nam Kuril không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là tín hiệu chính trị rõ ràng đối với Tokyo, cho thấy Moskva không có dấu hiệu nhượng bộ trong vấn đề chủ quyền và sẵn sàng củng cố sự hiện diện quân sự tại khu vực mà nước này coi là lãnh thổ của mình.