Theo trang news.az ngày 13/5, các tuyến cáp quang đã vươn xa ngoài thủ đô Baku, dịch vụ điện toán đám mây mở rộng trong các trung tâm dữ liệu gần Biển Caspi, và các công ty khởi nghiệp trình bày ý tưởng bằng ba ngôn ngữ trước giờ nghỉ trưa. Các nhà phân tích địa phương cho biết doanh thu kỹ thuật số của nước này đã tăng hai chữ số trong năm 2025, cho thấy các hệ sinh thái trực tuyến không còn đứng bên lề nền kinh tế.

Ngay cả hoạt động giải trí cũng phản ánh thay đổi đó. Những nền tảng như Tooniebet đã tích hợp ví điện tử nội địa vận hành bằng hệ thống chuyển mạch thanh toán quốc gia, cho thấy hạ tầng công nghệ tài chính đã đi vào đời sống thường nhật. Khi các cổng giải trí dựa vào API trong nước, thay vì cổng thanh toán nước ngoài, niềm tin vào khả năng mở rộng của các giải pháp nội địa vượt ra ngoài biên giới quốc gia cũng gia tăng.

Chính sách rõ ràng, định hướng rõ ràng

Chính phủ Azerbaijan đã đặt ra mục tiêu đơn giản trong Chiến lược Trung tâm Kỹ thuật số giai đoạn 2022-2026: Sử dụng công nghệ để cắt giảm thủ tục hành chính và mở rộng cơ hội kinh tế. Sự rõ ràng này đã mở đường cho các khoản đầu tư mới từ các nhà khai thác viễn thông, quỹ đầu tư mạo hiểm và ngân hàng phát triển quốc tế. Sự phối hợp chính sách mạnh mẽ cũng thúc đẩy các bộ công bố dữ liệu mở, áp dụng chính sách “đám mây trước tiên” trong mua sắm công và thử nghiệm quy trình chuỗi khối trong thông quan hải quan.

Năm trụ cột thúc đẩy động lực kinh doanh

Kết nối ổn định: Độ phủ 4G trên toàn quốc đã gần đạt mức bão hòa hoàn toàn, trong khi các hành lang 5G thử nghiệm kết nối Sân bay Quốc tế Baku với khu công nghệ tài chính của thành phố này.

Giá dịch vụ điện toán đám mây cạnh tranh: Các trung tâm dữ liệu khu vực mới giúp giảm độ trễ cho doanh nghiệp địa phương và đưa ra mức giá thấp hơn nhiều nhà cung cấp tại Liên minh châu Âu.

Ưu đãi cho công ty khởi nghiệp: Các khu đổi mới sáng tạo được chứng nhận được miễn thuế trong ba năm và quy định nhập cư cũng đẩy nhanh cấp thị thực chuyên gia cho nhân lực kỹ thuật.

Hành lang thương mại số: Chứng từ vận tải không giấy tờ trên tuyến xuyên Caspi giúp giảm thời gian chậm trễ tại biên giới và thu hút các doanh nghiệp logistics.

Thúc đẩy giáo dục STEM: Các câu lạc bộ lập trình trong trường trung học và học bổng tại Đại học Kỹ thuật Azerbaijan tạo ra nguồn nhân lực ổn định.

Các đối tác nước ngoài cũng nhận thấy đà phát triển này. Một số chương trình tăng tốc khởi nghiệp phương Tây hiện đã mở khóa tại Baku, trong khi các tập đoàn thương mại điện tử sử dụng thành phố này làm nơi thử nghiệm cho chiến lược mở rộng ở Nam Kavkaz. Các nhà sáng lập trong nước cũng hướng tới tham vọng khu vực, nhắm tới các thị trường láng giềng ở Gruzia, Trung Á và Trung Đông.

Từ giàn khoan dầu tới thuật toán

Nguồn thu từ hydrocarbon từ lâu đã tài trợ cho cơ sở hạ tầng quy mô lớn, nhưng biến động thị trường đã khiến các nhà hoạch định chính sách rút ra bài học cứng rắn: Phải đa dạng hóa nếu không sẽ phải tiếp tục phụ thuộc vào chu kỳ hàng hóa cơ bản. Dịch vụ kỹ thuật số mang lại nguồn thu ít bị tác động theo chu kỳ, ảnh hưởng môi trường thấp hơn và tạo cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ phát triển.

Những doanh nghiệp truyền thống như SOCAR đầu tư vào phần mềm bảo trì dự báo, trong khi các hợp tác xã nông nghiệp triển khai cảm biến IoT để theo dõi độ ẩm vườn nho ở Shamakhi.

Ngành ngân hàng cũng chuyển đổi nhanh chóng. Ví điện tử trên di động đã vượt giao dịch tại chi nhánh và tỷ lệ chấp nhận thanh toán QR tại các quán cà phê đô thị đã vượt 65%. Ngân hàng trung ương đang thử nghiệm đồng manat kỹ thuật số dành cho thanh toán bán buôn nhằm đơn giản hóa quá trình thanh toán giữa các tổ chức tài chính được cấp phép. Nếu thử nghiệm thành công, chi phí chuyển tiền xuyên biên giới cho cộng đồng kiều dân khoảng 1,3 triệu người có thể giảm đáng kể.

Dịch vụ công bước lên nền tảng đám mây

Người dân từng phải xếp hàng nhiều giờ để làm giấy tờ cơ bản. Hiện nay, một cổng chính phủ điện tử thống nhất xử lý mọi việc từ thuế tài sản đến tuyển sinh đại học. Đăng nhập bằng nhận diện khuôn mặt giúp giảm tình trạng quên mật khẩu, trong khi thẻ chữ ký số đóng vai trò giấy tờ pháp lý cho các hợp đồng trực tuyến. Tỷ lệ sử dụng đã tăng mạnh trong thời kỳ đại dịch và không giảm sau đó.

Các chức năng thiết yếu của nhà nước hiện đã trực tuyến như: đăng ký kinh doanh (có thể mở doanh nghiệp tư nhân chỉ trong chưa đầy 10 phút, giấy chứng nhận gửi qua email); dịch vụ phương tiện giao thông (chuyển quyền sở hữu, xác minh bảo hiểm và thanh toán phạt giao thông đều được thực hiện qua một bảng điều khiển duy nhất); chuyển tuyến y tế (hồ sơ sức khỏe điện tử được đồng bộ giữa phòng khám ban đầu và bệnh viện chuyên khoa, giúp giảm giấy tờ và thất lạc hồ sơ); tiện ích đô thị (công tơ thông minh gửi dữ liệu tiêu thụ cho cả cư dân và nhà cung cấp điện, cải thiện việc quản lý tải điện); hồ sơ tư pháp (các hãng luật nộp hồ sơ chứng cứ qua kênh mã hóa, giúp đẩy nhanh tiến độ xét xử).

Tuy nhiên, độ ổn định của dịch vụ vẫn đối mặt với thách thức tại các khu vực miền núi xa xôi, nơi kết nối thường bị gián đoạn trong các cơn bão mùa Đông. Dù vậy, các bộ thiết bị vệ tinh di động và máy chủ bộ nhớ đệm biên đã giúp giảm thời gian gián đoạn, duy trì hoạt động của các cổng dịch vụ cốt lõi ngay cả khi tuyến cáp quang gặp sự cố.

Thách thức làm giảm không khí lạc quan

Không có quá trình chuyển đổi nào diễn ra mà không gặp trở ngại. Các sự cố an ninh mạng đã tăng 18% trong năm 2025 khi các chiến dịch lừa đảo nhắm vào những người mua sắm trực tuyến thiếu kinh nghiệm. Tình trạng thiếu kiến trúc sư phần mềm cấp cao buộc một số công ty phải thuê ngoài các mô-đun phức tạp ở nước ngoài. Khoảng cách kỹ năng giữa nông thôn và thành thị vẫn dai dẳng, trong khi các khóa đào tạo lập trình gặp khó trong việc thu hút học viên ở khu vực dân cư thưa thớt.

Các nhà bảo vệ môi trường cũng cảnh báo rằng các trung tâm dữ liệu cần lượng nước đáng kể để làm mát, gây lo ngại tại những khu vực vốn dễ xảy ra hạn hán. Các nhà vận hành đang thử nghiệm hệ thống làm mát ngâm chất lỏng và xem xét các thỏa thuận mua điện tái tạo tại bán đảo Absheron nhiều gió.

Hướng đi tương lai: Lộ trình cân bằng

Tiến bộ bền vững phụ thuộc vào việc cân bằng giữa tham vọng và tính bao trùm. Các nhà phân tích cho rằng chính sách tương lai nên ưu tiên: nền tảng cho vay vi mô dành cho thợ thủ công ở làng quê nhằm tiếp cận thị trường toàn cầu; trợ cấp băng thông rộng gắn với cáp quang truy cập mở nhằm ngăn tình trạng định giá độc quyền; các chiến dịch nâng cao kỹ năng số song ngữ để bảo đảm công dân nói tiếng Azerbaijan và tiếng Nga đều được tham gia bình đẳng.

Ngoại giao khu vực cũng có thể hưởng lợi. Các tiêu chuẩn điện toán đám mây chung với Gruzia và Kazakhstan có thể đơn giản hóa quy định lưu trữ dữ liệu. Trong khi đó, tuyến cáp quang mở rộng qua Iran hứa hẹn tạo thêm dự phòng trước nguy cơ gián đoạn trên một tuyến duy nhất.

Có thể nói nền kinh tế số của Azerbaijan đang phát triển dựa trên nền tảng chính sách có mục tiêu rõ ràng, đổi mới doanh nghiệp và dịch vụ công thân thiện với người dùng. Dù dầu mỏ vẫn đóng vai trò tạo nguồn dự trữ quốc gia, nhưng mã lập trình ngày càng chi phối đời sống thường nhật. Từ các sân chơi công nghệ tài chính tới cổng hải quan tích hợp chuỗi khối, công nghệ đang tái định hình cả thương mại lẫn quản trị. Những thách thức vẫn đòi hỏi sự giám sát liên tục, nhưng xu hướng hiện nay cho thấy silicon, chứ không phải dầu thô, sẽ định hình chương tăng trưởng tiếp theo của quốc gia này.