Vụ muối thất thu

Tại vùng muối An Ngãi (xã Long Điền) - một trong những khu sản xuất muối lớn của thành phố với khoảng 300 ha, không khí lao động vẫn diễn ra khẩn trương. Tuy nhiên, vụ muối năm nay khởi động muộn hơn thường lệ. Phải đến gần giữa tháng 3 thay vì tháng 1 như mọi năm những mẻ muối đầu tiên của bà con diêm dân mới được thu hoạch.

Nguyên nhân chủ yếu là do các đợt mưa trái mùa xuất hiện ngay từ đầu vụ, làm gián đoạn quá trình kết tinh - nên năng suất và chất lượng muối không đạt. Chính vì vậy, toàn bộ lịch thời vụ bị chậm, sản lượng muối giảm đáng kể so với mọi năm.

Gắn bó hơn 40 năm với nghề, ông Nguyễn Văn Gia (ấp An Thạnh, xã Long Điền) cho biết, gia đình ông đang sản xuất 12 ha muối sản xuất theo phương pháp trải bạt. Nếu như những năm trước, thời điểm này đã thu được 6 lứa thì năm nay gia đình ông mới chỉ thu được 3 lứa, sản lượng giảm còn khoảng 60% so với cùng kỳ năm trước.

“Chúng tôi vẫn trông chờ vào nắng. Nếu thời tiết thuận lợi kéo dài thêm vài tháng nữa thì may ra mới bù được phần nào sản lượng như mọi năm. Nhưng giá muối hiện chỉ khoảng 1.200 đồng/kg, quá thấp khiến chúng tôi thu khó bù chi phí đầu tư”, ông Gia chia sẻ.

Tình cảnh này cũng diễn ra phổ biến tại nhiều hộ diêm dân khác. Ông Lương Văn Được, cùng ngụ xã Long Điền cho biết, thời tiết thất thường khiến kế hoạch sản xuất muối của diêm dân bị “vỡ”. “Cùng kỳ năm trước, tôi đã thu được 7 lứa, với sản lượng khoảng 70 tấn muối, nhưng nay tôi mới chỉ sản xuất được 4 lứa, thu khoảng 10 tấn muối. Giá thấp nên tôi phải lấy công làm lời, tôi phải một mình cào, rồi cũng phải tự mình vận chuyển muối chất đống lên bờ. Hiện nay, giá thấp nên tôi cũng chưa muốn bán, phải trữ muối chờ giá lên”, ông Được nói.

Hiện muối trải bạt được thương lái thu mua giá 1.200 đồng/kg, muối đất truyền thống chỉ khoảng 1.100 đồng/kg - mức giá không tương xứng với chi phí khi sản xuất ngày càng tăng cao, khiến nhiều diêm dân lo lắng.

Theo thống kê, niên vụ 2025-2026, TP Hồ Chí Minh có hơn 2.000 ha sản xuất muối với trên 1.000 hộ tham gia. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế vẫn thấp do giá cả bấp bênh, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định.

Thực tế cho thấy, sản xuất muối hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào thương lái, dẫn đến vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá, được giá mất mùa” hay thậm chí không được mùa nhưng vẫn mất giá. Nhiều diêm dân dù cần tiền vẫn phải trữ muối trong kho hoặc phủ bạt ngoài đồng chờ giá nhích lên.

“Giá muối thấp nên diêm dân chúng tôi bán cũng không có lời. Chúng tôi đành trữ lại trên đồng, hy vọng giá tăng để giảm bớt thua lỗ. Hiện nay giá nhân công cào muối đã tăng 300.000 đồng/người/ngày, giá bán muối thì thấp, cứ đà này không biết chúng tôi có thể gắn bó với nghề được bao lâu” - bà Phạm Thị Hương, diêm dân ngụ phường Bà Rịa chia sẻ.

Tìm hướng nâng giá trị hạt muối

Nghề làm muối ven biển TP Hồ Chí Minh đã tồn tại hàng trăm năm, gắn bó với sinh kế của hàng nghìn hộ dân. Đặc biệt, thương hiệu “muối Bà Rịa” từ lâu đã được biết đến với chất lượng cao. Tuy nhiên, những năm gần đây, nghề muối đang chịu nhiều sức ép. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng thất thường, mưa trái mùa xuất hiện ngay trong cao điểm chính vụ sản xuất. Chỉ một trận mưa lớn cũng có thể cuốn trôi thành quả của cả mùa vụ của bà con diêm dân.

Cùng với đó, chi phí đầu tư tăng cao, từ cải tạo ruộng muối, trải bạt đến thuê nhân công, trong khi giá bán không tăng tương ứng, khiến lợi nhuận của diêm dân ngày càng thu hẹp. Áp lực đô thị hóa cũng khiến diện tích sản xuất muối trên địa bàn TP Hồ Chí Minh đang ngày càng có xu hướng giảm.

Trước thực tế này, theo ông Vũ Ngọc Đăng - Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP Hồ Chí Minh, thành phố đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao giá trị hạt muối; trong đó, đáng chú ý là việc đầu tư hạ tầng sản xuất như nâng cấp hệ thống thủy lợi tại vùng sản xuất muối xã Long Điền (khoảng 375 ha), xây dựng đường, cầu vào vùng muối Lý Nhơn dài gần 7 km, cùng các tuyến đê vận chuyển muối dài hơn 4 km.

Các công trình giúp cải thiện điều kiện sản xuất, giảm chi phí vận chuyển và tạo thuận lợi cho tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, thành phố cũng hỗ trợ diêm dân ứng dụng kỹ thuật mới như trải bạt, cơ giới hóa một số khâu sản xuất. Nhờ đó, phương pháp sản xuất muối trải bạt ngày càng phổ biến, giúp tăng năng suất, nâng cao độ sạch và chất lượng sản phẩm. Hiện diện tích muối trải bạt của thành phố chiếm gần 80% tổng diện tích.

Bên cạnh đó, thành phố đã xây dựng quy trình sản xuất muối tinh đạt tiêu chuẩn quốc gia, mở ra hướng nâng cao giá trị gia tăng. Một số doanh nghiệp cũng tham gia thu mua ổn định, điển hình như Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phương Hiền (xã Long Điền), mỗi năm thu mua từ 10.000–15.000 tấn muối.

Ngoài sản xuất truyền thống, một số địa phương đã kết hợp làm muối với du lịch trải nghiệm, giúp quảng bá sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân. Tuy vậy, để nghề muối phát triển bền vững, cần những giải pháp đồng bộ và lâu dài hơn. Theo các chuyên gia, ngành muối cần được tổ chức lại theo hướng tập trung, ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm. Bên cạnh muối nguyên liệu, cần phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao như muối tinh, muối dược liệu, muối phục vụ du lịch… Khi được chế biến sâu và xây dựng thương hiệu, giá trị hạt muối sẽ được nâng lên đáng kể.

“Chúng tôi rất cần sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng về xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ muối ổn định, giảm phụ thuộc vào thương lái, cùng các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và đào tạo nghề. Có được như vậy  mới có thể giúp diêm dân thích ứng với biến động của thị trường và khí hậu”, ông Nguyễn Văn Gia, diêm dân xã Long Điền mong muốn.