Đây được xem là biểu hiện rõ rệt từ tác động của biến đổi khí hậu. Không chỉ gây áp lực đối với sức khỏe cộng đồng, những đợt nắng nóng còn đang gây tác động đến kinh tế, xã hội và đời sống người dân.

Nắng nóng cực đoan bao trùm châu Âu

Từ tháng 6/2026 đến nay, các nước châu Âu liên tiếp ghi nhận mức nhiệt độ cao kỷ lục. Nhiều nơi ở châu Âu đã ghi nhận nhiệt độ ban ngày vượt 40 độ C, trong khi nhiệt độ ban đêm cũng duy trì ở mức cao, khiến cơ thể khó phục hồi sau nắng nóng.

Ngày 3/7 vừa qua, Bộ trưởng Y tế Pháp Stephanie Rist cho biết nước này đã ghi nhận ít nhất 2.025 ca tử vong trong tuần nắng nóng cao độ từ ngày 22 - 28/6, tăng khoảng 30% so với tuần trước đó. Đợt nắng nóng cuối tháng 6 đã đẩy nhiệt độ lên cao bất thường trên khắp nước Pháp, dẫn đến việc ban hành cảnh báo nắng nóng trên diện rộng và làm dấy lên lo ngại về những rủi ro sức khỏe ngày càng tăng liên quan đến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên.

Nhưng chưa đầy 1 tuần sau khi kết thúc đợt nắng nóng lịch sử hồi cuối tháng 6, nước Pháp lại bước vào một đợt nắng nóng cực đoan mới, với nền nhiệt có nơi lên tới 40 độ C, thậm chí 42 độ C ở khu vực Tây Nam. Nhiệt độ cao đã bao trùm phần lớn lãnh thổ Pháp trong ngày 6/7, với nhiều nơi ở Tây Nam và vùng Languedoc ghi nhận mức 38-40 độ C. Ngày 7/7, nền nhiệt tiếp tục tăng, nhiều khu vực miền Nam và miền Tây có thể chạm ngưỡng 40 độ C. Vùng thủ đô Île-de-France, miền Trung và thung lũng sông Rhône cũng được dự báo phổ biến từ 36-38 độ C, trong khi chỉ một số vùng ven biển phía Bắc Bretagne, Normandie và Hauts-de-France có điều kiện thời tiết dễ chịu hơn.

Còn tại Bỉ, số ca tử vong do nắng nóng cũng cao hơn 39% trong khoảng thời gian từ ngày 18 - 29/6 khi đợt nắng nóng gay gắt bao trùm phần lớn châu Âu. Cụ thể là số ca tử vong trong giai đoạn này tại Bỉ tăng 1.222 ca so với mức thông thường, trong đó gần 1/2 là những người từ 85 tuổi trở lên. Điều này chưa từng xảy ra tại Bỉ.

Viện Robert Koch (RKI) của Đức ước tính nước này đã ghi nhận hơn 800 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong giai đoạn từ ngày 6/4 đến ngày 21/6 khi đợt nắng nóng cực đoan cuối tháng 6 đã khiến nhiệt độ vượt 40 độ C tại một số khu vực. Trong đó, nhóm người cao tuổi chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất. 

Tại Tây Ban Nha, Hệ thống Giám sát tử vong hằng ngày (MoMo) thuộc Bộ Y tế cho biết hơn 150 người đã tử vong do nền nhiệt tăng cao chỉ trong những ngày đầu tháng 7, khi nước này bước vào đợt nắng nóng chính thức thứ hai của mùa Hè. Trước đó, MoMo ghi nhận 1.029 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong tháng 6 - mức cao nhất kể từ khi hệ thống này được đưa vào vận hành năm 2015.

Tại Anh, Cơ quan An ninh y tế Vương quốc Anh (UKHSA) ngày 4/7 đã phải kích hoạt cảnh báo sức khỏe do nắng nóng cấp độ vàng đối với 6 vùng của England, gồm Đông Midlands, Đông England, thủ đô London, các vùng Đông Nam, Tây Nam và Tây Midlands, có hiệu lực từ 12h trưa 4/7 đến 20h ngày 11/7, trong bối cảnh nước Anh đón đợt nắng nóng thứ ba trong mùa Hè năm nay. Cảnh báo được đưa ra chỉ ít ngày sau khi Anh vừa thoát khỏi đợt nắng nóng thứ hai của mùa Hè. Trong đợt nắng nóng này, Met Office lần đầu tiên trong lịch sử hệ thống cảnh báo thời tiết hiện hành phải ban bố cảnh báo nắng nóng cực đoan cấp độ đỏ trong ba ngày liên tiếp. Tại đỉnh điểm ngày 26/6, nhiệt độ đo được ở Lingwood, hạt Norfolk lên tới 37,7 độ C theo số liệu sơ bộ – mức kỷ lục mới cho tháng 6, vượt xa kỷ lục cũ 35,6 độ C tồn tại từ năm 1976. Trước đó, đợt nắng nóng đầu tiên bắt đầu từ ngày 22/5, với đỉnh điểm 35,1 độ C ghi nhận tại Kew Gardens (London) ngày 26/5, phá kỷ lục tháng 5.

Cơ quan Khí tượng (Met Office) của Anh cho biết tháng 6/2026 là tháng 6 nóng nhất tại vùng England kể từ khi số liệu bắt đầu được ghi chép vào năm 1884, với nhiệt độ trung bình đạt 17,1 độ C. Đây cũng là tháng 6 nóng thứ hai trong lịch sử đối với toàn Vương quốc Anh.  Đợt nắng nóng đã gây gián đoạn giao thông, ảnh hưởng đến hoạt động của trường học và bệnh viện, đồng thời làm gia tăng nhu cầu sử dụng quạt và điều hòa tại quốc gia vốn có khí hậu ôn hòa.

Ngoài ra, nắng nóng cực đoan còn làm gia tăng cháy rừng tại Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha; làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nước tại Hungary, khi hồ Velence - hồ nước tự nhiên lớn thứ hai của nước này - hiện chỉ còn mực nước khoảng 47 cm - mức thấp nhất từng được ghi nhận…

Trước các đợt nắng nóng cực đoan ở châu Âu, Tổng Giám đốc WHO Tedros Ghebreyesus cho biết châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất trên Trái Đất, với tốc độ nóng lên gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Ông nhấn mạnh 150 triệu người đang sống trong điều kiện nắng nóng cực độ, hàng trăm người tử vong, trường học đóng cửa, lưới điện đang quá tải. Tổng Giám đốc WHO cho biết, hơn 1.300 trường hợp tử vong tại châu Âu kể từ ngày 21/6 có liên quan đợt nắng nóng đang thiêu đốt "lục địa già".

Người đứng đầu WHO cho biết do biến đổi khí hậu và sự nóng lên toàn cầu, hiện tượng sóng nhiệt "chỉ xảy ra một lần trong thế hệ" hiện đang diễn ra gần như hằng năm, trong khi nhà cửa, nơi làm việc và trường học ở châu Âu không được xây dựng để chịu được nhiệt độ này. Tổng Giám đốc Ghebreyesus khuyến nghị các quốc gia châu Âu thực hiện các kế hoạch hành động về sức khỏe liên quan nắng nóng.

Hệ quả của biến đổi khí hậu

Theo các chuyên gia, hiện tượng nhiệt độ cao gây nguy cơ nghiêm trọng cho sức khỏe con người. Sóng nhiệt có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như ngất xỉu, chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, mất nước hoặc say nắng; làm tăng nguy cơ nhập viện, tử vong.  Nắng nóng cũng có thể làm trầm trọng thêm các bệnh mãn tính như bệnh tim mạch hoặc hô hấp. Người già, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh là những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các bệnh tật và tử vong liên quan đến nhiệt.

Nhưng không chỉ gây áp lực đối với sức khỏe cộng đồng mà các đợt nắng nóng cực đoan còn đang trở thành một rủi ro kinh tế mang tính cấu trúc đối với châu Âu, khi năng suất lao động suy giảm, tăng trưởng chững lại và chi phí thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), các đợt nắng nóng có thể đẩy giá năng lượng tăng do nhu cầu sử dụng điều hòa cao hơn, đồng thời làm giảm sản lượng nông nghiệp và gián đoạn chuỗi cung ứng, qua đó gây áp lực lên giá lương thực và lạm phát.

Theo nghiên cứu của nhóm World Weather Attribution (WWA) - mạng lưới các nhà khoa học chuyên nghiên cứu mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan - việc đốt nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt tiếp tục là nguyên nhân chính khiến các đợt nắng nóng cực đoan ngày càng xảy ra thường xuyên như hiện nay.

Tổng Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) Simon Stiell cũng khẳng định, đợt nắng nóng gay gắt đang thiêu đốt châu Âu là một trong những hệ quả của tình trạng ô nhiễm do sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Việc đốt nhiên liệu hóa thạch khiến phát thải khí nhà kính, làm cho bề mặt các đại dương nóng lên và gây ra thời tiết cực đoan trên toàn cầu. Những gì đang xảy ra ở châu Âu chỉ là một phần của bức tranh chung toàn cầu với hàng loạt hiện tượng thời tiết khắc nghiệt. Thế giới không thiếu những lời cảnh báo về sự trầm trọng của biến đổi khí hậu.

Đã có rất nhiều cam kết được đưa ra song khoảng cách giữa lời nói và hành động thì vẫn chưa được thu hẹp, một phần do sự mâu thuẫn lợi ích khó có thể hóa giải giữa các nước. Gần đây, tại Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) tại Brazil vào năm 2025, các bên vẫn chưa thể đưa ra được một thỏa thuận với một kế hoạch rõ ràng về loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Nguyên nhân là do bất đồng quan điểm giữa một nhóm nước có lợi ích lớn từ nhiên liệu hóa thạch, muốn bảo đảm các lợi ích cốt lõi về năng lượng; còn một bên là các nước bị ảnh hưởng nặng nề bởi biến đổi khí hậu và yêu cầu quyết liệt loại bỏ nhiên liệu hóa thạch. Chính bởi vậy, người ta kỳ vọng Hội nghị COP31 diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ trong năm nay sẽ tiếp tục thảo luận sâu về vấn đề nhiên liệu hóa thạch - một trong những nguyên nhân chính gây phát thải khí nhà kính.

Theo Liên hợp quốc, để hạn chế các đợt sóng nhiệt trong tương lai, các nước và đặc biệt là châu Âu cần tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi xanh. Các chuyên gia cho rằng, điện hạt nhân có lượng phát thải carbon thấp và góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Trong khi đó, các tổ chức môi trường nhấn mạnh rằng, việc phát triển năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời cũng cần được đẩy nhanh song song với các nỗ lực tiết kiệm năng lượng.