Hình thành cơ quan pháp quy mạnh và một nền văn hóa an toàn

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định: Việc Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân và phát triển các ứng dụng năng lượng nguyên tử là một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, lâu dài, liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, năng lực khoa học và công nghệ, chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia. Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, cần một tầm nhìn dài hạn, một hệ thống pháp luật đồng bộ, một cơ quan pháp quy mạnh để nâng cao năng lực quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân tại trung ương và địa phương, một đội ngũ chuyên gia có năng lực, nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân và một nền văn hóa an toàn.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân tin tưởng, với sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương cùng với doanh nghiệp, các cơ sở bức xạ và hạt nhân và sự đồng hành của cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế và các đối tác quốc tế, hệ thống pháp quy hạt nhân của Việt Nam sẽ hoàn thiện theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu lực và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục thúc đẩy phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì hòa bình, đảm bảo an toàn, an ninh hạt nhân và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thanh tra, thanh sát hạt nhân, đồng thời đáp ứng yêu cầu triển khai thành công chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Ông Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh: Giai đoạn 2024 - 2026 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tái khởi động Chương trình điện hạt nhân và triển khai nhiều chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về phát triển năng lượng nguyên tử, đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn bức xạ hạt nhân tại trung ương và địa phương.

Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh cho biết: Trọng tâm trong giai đoạn tới, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đẩy mạnh triển khai Đề án “Tăng cường năng lực cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035” theo Quyết định số 624/QĐ-TTg ngày 6/4/2026; xây dựng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân thành Cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia hiện đại, đủ năng lực thực hiện chức năng quản lý nhà nước và điều phối quốc gia về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân và thanh sát hạt nhân, phù hợp với các tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Cục cũng đẩy mạnh hiện đại hóa công tác quản lý với việc xây dựng và vận hành nền tảng số quốc gia về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân và phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất, kết nối từ trung ương đến địa phương, giám sát trực tuyến, phân tích dữ liệu và cảnh báo sớm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát về an toàn bức xạ và hạt nhân.

Thúc đẩy hợp tác, đáp ứng chuẩn mực quốc tế

Giai đoạn 2024-2026, công tác hợp tác quốc tế tiếp tục được triển khai chủ động, có trọng tâm, gắn chặt với yêu cầu hoàn thiện cơ sở hạ tầng pháp quy phục vụ Chương trình điện hạt nhân quốc gia, nâng cao năng lực cơ quan pháp quy và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Đặc biệt, năm 2025, Việt Nam đã phối hợp với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) triển khai Đoàn đánh giá cơ sở hạ tầng hạt nhân tích hợp (INIR). Báo cáo INIR đưa ra 38 khuyến nghị và 13 đề xuất nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, pháp quy, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường năng lực cơ quan pháp quy. Với vai trò đầu mối quốc gia trong Chương trình hợp tác kỹ thuật với IAEA, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã điều phối triển khai các dự án hợp tác kỹ thuật quốc gia và khu vực, huy động hiệu quả nguồn lực quốc tế phục vụ hoàn thiện hệ thống pháp quy, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường năng lực cho Chương trình điện hạt nhân quốc gia, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử trong các ngành kinh tế - kỹ thuật trên cơ sở bảo đảm an toàn và an ninh.

Cục trưởng Nguyễn Hoàng Linh cho biết thêm: Thời gian qua, thông qua các chương trình hợp tác với IAEA, Cục đã mở rộng quan hệ hợp tác với các tổ chức quốc tế và các cơ quan pháp quy hạt nhân, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và các đối tác quốc tế như: Tổ chức Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện (CTBTO), Cơ quan Năng lượng hạt nhân thuộc Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD/NEA), Viện An ninh hạt nhân thế giới (WINS), Cơ quan Liên bang Nga về giám sát môi trường, công nghệ và hạt nhân (Rostechnadzor) cùng nhiều đối tác của Pháp, Hoa Kỳ, Đức, Bỉ và Hàn Quốc... góp phần thúc đẩy hợp tác trong việc xây dựng pháp luật về năng lượng nguyên tử của Việt Nam phù hợp với các tiêu chuẩn và quy định của IAEA, tăng cường sự hỗ trợ của IAEA đối với các lĩnh vực phát triển cơ sở hạ tầng điện hạt nhân, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ kỹ thuật, ứng dụng năng lượng nguyên tử và nâng cao năng lực pháp quy. Bên cạnh đó, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân cũng tham gia tích cực các hoạt động của Mạng lưới các cơ quan pháp quy hạt nhân thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEANTOM) để chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực khu vực về an toàn, an ninh và ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân.

Lãnh đạo IAEA khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với Cục An toàn bức xạ và hạt nhân trong quá trình xây dựng, triển khai Chương trình hỗ trợ khắc phục, hoàn thiện cơ sở hạ tầng hạt nhân (IWP); Khung Chương trình quốc gia (CPF) giai đoạn 2028-2032. CPF sẽ là cơ sở để IAEA tiếp tục hỗ trợ Việt Nam phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử an toàn, an ninh và vì mục đích hòa bình.

Hợp tác quốc tế giai đoạn 2024 - 2026 đã chuyển từ trao đổi kinh nghiệm sang hỗ trợ trực tiếp việc xây dựng năng lực pháp quy quốc gia, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, tạo nền tảng quan trọng để triển khai an toàn Chương trình điện hạt nhân quốc gia, đồng thời khẳng định vai trò và trách nhiệm của Việt Nam trong việc thực hiện các chuẩn mực quốc tế về an toàn, an ninh và thanh sát hạt nhân.

Thông qua các hoạt động hợp tác quốc tế, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn theo thông lệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu thẩm định, cấp phép, thanh tra, giám sát an toàn, an ninh và thanh sát hạt nhân, phục vụ hiệu quả việc triển khai Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và Dự án lò phản ứng nghiên cứu mới, đồng thời tăng cường năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại trung ương và địa phương.