Lớp tập huấn bồi dưỡng, nâng cao năng lực quản lý, vận hành Công viên địa chất năm 2026 được tổ chức nhằm cập nhật kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ trực tiếp tham gia công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Công viên địa chất. Chương trình nằm trong khuôn khổ Hội nghị thường niên của Tiểu ban chuyên môn về Công viên địa chất toàn cầu Việt Nam, với sự tham gia của đại diện Ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, lãnh đạo, chuyên viên các xã vùng Công viên địa chất, cùng đại diện một số Công viên địa chất toàn cầu và Công viên địa chất tiềm năng tại Việt Nam.

Phát biểu khai mạc, ông Nông Văn Hưng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang nhấn mạnh, Công viên địa chất là lĩnh vực còn mới mẻ, đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp cơ sở trực tiếp vận hành phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Theo ông, mục tiêu cốt lõi của chương trình tập huấn là tìm ra hướng phát triển du lịch bền vững, giúp đồng bào vùng cao nâng cao đời sống, giảm nghèo gắn với bảo tồn di sản lâu dài.

Chương trình tập huấn gồm bốn chuyên đề, do các chuyên gia trong lĩnh vực Công viên địa chất, địa chất, quản lý di sản và phát triển bền vững giảng dạy. Trong đó, PGS.TS Trần Tân Văn, thành viên Ban cố vấn Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cho rằng, Công viên địa chất không phải là một khu bảo tồn đóng kín, mà là không gian địa lý - hành chính cho phép phát triển kinh tế - xã hội theo đúng quy định pháp luật. Điểm cốt lõi của mô hình này là sự hiện diện của cộng đồng địa phương với vai trò chủ thể trực tiếp tham gia bảo tồn và hưởng lợi.

Ở góc độ bảo tồn và phát huy giá trị di sản, bà Đỗ Yến Ngọc, chuyên gia cố vấn của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn cho rằng, các giá trị địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và văn hóa tại vùng di sản luôn gắn bó chặt chẽ, tạo thành nền tảng cho sinh kế cộng đồng. Việc nhận diện đúng hệ thống di sản, cùng các tri thức bản địa như kỹ thuật thổ canh hốc đá, xếp hàng rào đá, luật tục bảo vệ rừng... là cơ sở để xây dựng câu chuyện du lịch có chiều sâu, tôn vinh bản sắc địa phương và nâng cao trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Đáng chú ý, chuyên đề thứ tư do bà Vashna Thiên Kim, tác giả, nhà nghiên cứu độc lập về công nghệ sức khỏe nội sinh, nhà hoạt động vì môi trường, trực tiếp giảng dạy đã mở rộng cách tiếp cận trong quản lý Công viên địa chất. Với chủ đề “Con người trong quản lý và vận hành Công viên địa chất: Năng lực phục hồi, tự điều hòa và khả năng thích ứng trong môi trường áp lực cao”, chuyên đề đặt trọng tâm vào chính đội ngũ đang làm việc tại vùng di sản.

Theo bà Vashna Thiên Kim, quản lý Công viên địa chất không chỉ là câu chuyện của cảnh quan, địa tầng, di sản hay du lịch, mà còn gắn trực tiếp với con người đang vận hành vùng di sản đó. Cán bộ quản lý, hướng dẫn viên, lực lượng truyền thông, bảo tồn và hỗ trợ cộng đồng thường xuyên làm việc trong điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết biến động, áp lực phối hợp liên ngành và yêu cầu phục vụ du khách ngày càng cao.

Từ thực tế này, năng lực phục hồi của đội ngũ vận hành được xem là yếu tố bổ trợ cho năng lực quản lý. Một vùng di sản chỉ có thể phát triển bền vững khi những con người đang gìn giữ, vận hành và sinh sống trong vùng đó có đủ sức bền, sự tỉnh táo và khả năng thích ứng trước các biến động môi trường.

Trong phần thực hành, học viên được giới thiệu Haama Breath, một phương pháp thở có cấu trúc do người Việt Nam nghiên cứu, phát triển, nằm trong hướng tiếp cận công nghệ sức khỏe nội sinh. Nội dung thực hành tập trung vào khả năng tự điều hòa căng thẳng, phục hồi trạng thái làm việc, duy trì sự bình tĩnh khi phối hợp nhiệm vụ, giữ sự tỉnh táo trong các chuyến thực địa, khảo sát hoặc hướng dẫn du khách tại địa hình vùng cao.

Bà Vashna Thiên Kim cho rằng, năng lực phục hồi của con người không thể chỉ dựa vào ý chí hay kinh nghiệm tự phát, mà cần được đặt trên nền tảng khoa học có thể định lượng. Theo bà, hơi thở khi được huấn luyện đúng quy trình có thể trở thành công cụ hỗ trợ điều hòa căng thẳng, phục hồi sinh lý và thúc đẩy năng lực tự chăm sóc sức khỏe chủ động trong cộng đồng.

Từ đó, bà đề xuất hướng tiếp cận “Human-Nature Coupling” - tương tác hữu cơ giữa con người và thiên nhiên. Theo hướng này, tại các vùng di sản, hoạt động giáo dục môi trường không chỉ dừng ở việc truyền tải thông tin một chiều, mà có thể xây dựng các không gian văn hóa để du khách thực hành hơi thở, cảm nhận thiên nhiên bằng chính phản ứng sinh lý của cơ thể. Cách tiếp cận này hướng tới việc hình thành ý thức bảo vệ môi trường từ trải nghiệm cá nhân, đồng thời mở ra khả năng phát triển các mô hình “Công viên địa chất phục hồi” tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, nếu được nghiên cứu và thí điểm bài bản, mô hình này có thể tạo ra chuỗi giá trị kép gồm giáo dục môi trường, phục hồi con người và phát triển sinh kế địa phương thông qua các sản phẩm nông sản, trà, thảo mộc đặc trưng của vùng di sản.

Phát biểu bế mạc, ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn cho rằng, du lịch sức khỏe là một hướng đáng quan tâm trong thời gian tới. Việc gắn thiên nhiên, khí hậu và môi trường đặc thù của Đồng Văn với nhu cầu phục hồi sức khỏe của du khách có thể mở thêm dư địa phát triển mới cho các địa phương trong vùng Công viên địa chất.

Theo ông Hoàng Xuân Đôn, du lịch sức khỏe có thể bao gồm nhiều hình thức như hít thở, yoga, đi bộ, đạp xe, tắm khoáng, thiền định hoặc các phương pháp phục hồi có cấu trúc khác, trong đó có phương pháp Haama Breath vừa được giới thiệu tại lớp tập huấn. Các địa phương có thể nghiên cứu, tính toán phương án phù hợp với tài nguyên và điều kiện thực tế của từng xã.

Bên cạnh bảo tồn di sản, phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng, năng lực vận hành của chính con người trong vùng di sản cũng cần được quan tâm như nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững.