Điểm tựa pháp lý của đồng bào

Đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chủ yếu sinh sống tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa, có điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn, đời sống, sản xuất chịu ảnh hưởng sâu sắc của phong tục, tập quán truyền thống. Nhiều người dân còn hạn chế về khả năng tiếp cận thông tin pháp luật, đặc biệt khi phát sinh những vấn đề liên quan đến đất đai, tài sản, hôn nhân gia đình, chính sách an sinh xã hội hoặc các quan hệ pháp lý khác.

Trong thời gian qua, các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý (TGPL), đặc biệt là các Trung tâm TGPL nhà nước trên toàn quốc đã có nhiều nỗ lực để cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, giúp người DTTS được tiếp cận kịp thời các chủ trương, chính sách, pháp luật, qua đó, tạo chuyển biến về nhận thức, hành vi, nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật của đồng bào DTTS, góp phần bảo đảm trật tự an toàn xã hội.

Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), trong giai đoạn 2021 - 2025, có khoảng 42.655 lượt người DTTS được TGPL. Các vụ việc TGPL cho đồng bào DTTS luôn được các địa phương quan tâm, ưu tiên phân công các trợ giúp viên pháp lý, luật sư có chuyên môn và kinh nghiệm dày dạn thực hiện nhằm kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người DTTS thuộc diện được TGPL theo quy định của pháp luật.

Nhiều vụ việc TGPL trong tố tụng đạt kết quả thành công, có vụ án được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển tội danh, thay đổi khung hình phạt thấp hơn so với mức đề nghị trong cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân, thậm chí có những vụ việc được tuyên vô tội.

Trong một số vụ án tranh chấp dân sự như tranh chấp đất đai, tài sản thừa kế, trợ giúp viên pháp lý đã tìm ra các giải pháp thỏa đáng nhất, giúp người DTTS lấy lại phần đất canh tác hoặc tài sản hợp pháp để yên tâm lao động sản xuất, đảm bảo sinh kế cuộc sống...

Đặc biệt, Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, tiếp tục mở rộng đối tượng được TGPL, trong đó có người DTTS cư trú tại vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và người DTTS rất ít người. Quy định này góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ TGPL cho đồng bào DTTS, giúp họ nâng cao hiểu biết pháp luật, thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của mình và chủ động đề nghị bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi phát sinh các vấn đề pháp lý.

Đẩy mạnh truyền thông, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác trợ giúp pháp lý cho người DTTS thuộc diện được hưởng chính sách này vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Đồng bào DTTS sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, đi lại khó khăn thường có tâm lý e ngại khi tiếp cận với các cơ quan nhà nước; gặp khó khăn trong việc trình bày yêu cầu hỗ trợ và TGPL do hạn chế về ngôn ngữ, cách thức diễn đạt.

Mặt khác, nhận thức về quyền được TGPL của một bộ phận người DTTS còn hạn chế. Một số người chưa biết mình thuộc diện được hưởng chính sách hoặc còn tâm lý e ngại khi tiếp xúc với cơ quan, tổ chức và người thực hiện TGPL. Trong khi đó, thông tin về một số vụ việc phát sinh tại cơ sở chưa được chia sẻ kịp thời, đầy đủ, ảnh hưởng đến việc phát hiện nhu cầu và triển khai các biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Thời gian qua, công tác truyền thông về chính sách TGPL dù đã được tăng cường, đổi mới về nội dung và hình thức, song hiệu quả tiếp cận tại một số địa bàn vẫn chưa cao. Hạn chế về trình độ, ngôn ngữ và điều kiện tiếp cận thông tin vẫn là những rào cản khiến một bộ phận đồng bào DTTS chưa quan tâm đầy đủ đến chính sách pháp luật nói chung và TGPL nói riêng...

Nhằm nâng cao hiệu quả TGPL cho vùng đồng bào DTTS và miền núi, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho biết, sẽ tiếp tục đẩy mạnh truyền thông về chính sách TGPL bằng những hình thức dễ hiểu, dễ tiếp cận; tăng cường TGPL lưu động, hướng về cơ sở và chủ động tìm đến người dân; ứng dụng công nghệ thông tin, các nền tảng số và mạng xã hội để đưa thông tin pháp luật đến gần hơn với đồng bào DTTS.

Nội dung truyền thông được định hướng gắn với những vấn đề pháp lý thiết thực trong đời sống đồng bào DTTS như đất đai, hôn nhân và gia đình, hình sự, khiếu nại, tố cáo, chính sách an sinh xã hội... Đồng thời nghiên cứu sử dụng ngôn ngữ, hình thức truyền tải phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng dân cư.

Cục cũng chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác truyền thông chính sách và thực hiện trợ giúp pháp lý, tăng cường bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ và kỹ năng làm việc với đồng bào DTTS. Tăng cường phối hợp giữa cơ quan TGPL với chính quyền địa phương, các cơ quan tiến hành tố tụng; thường xuyên kiểm tra, đánh giá chất lượng vụ việc TGPL, kịp thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện.

Đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, cán bộ cơ sở và các tổ chức đoàn thể trong việc tuyên truyền, phát hiện và kết nối người dân có nhu cầu với các tổ chức thực hiện TGPL. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL, bảo đảm đồng bào DTTS thuộc diện TGPL được tiếp cận pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp một cách kịp thời, hiệu quả; góp phần thực hiện thắng lợi Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030.