Theo truyền thông Mỹ, những năm qua, Canada đối mặt với nạn trộm ô tô nghiêm trọng. Dù cảnh sát tăng cường truy quét, hàng nghìn chiếc xe vẫn biến mất mỗi năm. Các hồ sơ và phỏng vấn cho thấy một phần nguyên nhân đến từ thị trường chợ đen đang phát triển tại Nga, nơi nhu cầu đối với các mẫu xe phương Tây tăng mạnh trong bối cảnh các lệnh trừng phạt và hạn chế xuất khẩu làm nguồn cung chính thức bị thu hẹp.

Các băng nhóm tội phạm đã hình thành những đường dây tinh vi để lấy cắp xe tại Canada, giấu chúng trong container rồi vận chuyển sang Nga, thường qua Trung Đông.

“Đồ cấm luôn có sức hấp dẫn”, Daniil Aleynik, một công dân Nga đang bị giam tại Ukraine với cáo buộc tham gia đường dây trộm xe quốc tế, nói. Theo người này, Canada có rất nhiều ô tô và việc đánh cắp chúng tương đối thuận lợi.

Những chiếc xe "được đặt hàng"

Theo dữ liệu của Interpol, từ tháng 2/2024 đến tháng 7/2026, tổ chức cảnh sát quốc tế này nhận được báo cáo về 4.798 xe bị đánh cắp tại Canada được phát hiện ở Nga. Các mẫu xe bán tải như Dodge Ram, Toyota Tundra và Ford F-150 đặc biệt được ưa chuộng.

Số liệu của Interpol được cho là thấp hơn thực tế, nhưng Nga vẫn là điểm đến quốc tế lớn nhất của những chiếc xe Canada bị đánh cắp được báo cáo cho tổ chức này, theo Cảnh sát Hoàng gia Canada (RCMP).

Hiện tượng trên cho thấy một hệ quả ngoài dự kiến của các biện pháp trừng phạt phương Tây nhằm gây sức ép với Nga sau khi xung đột Ukraine bùng phát. Khi các hãng xe phương Tây rút khỏi thị trường Nga và nhiều nước cấm xuất khẩu ô tô sang nước này, các mạng lưới buôn lậu đã tìm cách lấp khoảng trống nguồn cung.

Renato Schipani, người phụ trách cơ sở dữ liệu xe bị đánh cắp của Interpol, nhận định những chiếc xe này không bị lấy cắp một cách ngẫu nhiên mà được đặt hàng trước.

Nhu cầu đối với những chiếc xe phương Tây đắt tiền vốn đã tồn tại ở Nga. Các lệnh trừng phạt vô tình khiến việc đưa xe vào thị trường này trở nên khó khăn hơn, qua đó đẩy giá xe và lợi nhuận của các đường dây buôn lậu lên cao. 

Xe bị đánh cắp đi về đâu?

Các cơ quan thực thi pháp luật, trong đó có Interpol, cũng đang điều tra khả năng một số xe bán tải bị đánh cắp được đưa tới các khu vực xung đột ở nước ngoài.

Một video tuyên truyền được một kênh truyền hình do Bộ Quốc phòng Nga kiểm soát phát sóng năm ngoái cho thấy hàng loạt xe Dodge Ram tại một nhà máy sản xuất thiết bị bay không người lái (UAV) lớn của Nga. Video có cảnh một UAV được phóng từ phía sau một chiếc xe.

Tại Iran, hình ảnh vệ tinh và dữ liệu nguồn mở dường như cho thấy các UAV Shahed được đặt trên những chiếc Toyota Tundra. Tuy nhiên, đến nay các quan chức chưa xác định được những chiếc xe này có thực sự bị đánh cắp hay không.

Dữ liệu Interpol không hoàn toàn chính xác. Một số xe có thể bị tính trùng, trong khi Mỹ và một số quốc gia khác không báo cáo đầy đủ các vụ trộm xe cho Interpol. Một số nước cũng không cập nhật thông tin khi xe bị đánh cắp được tìm thấy. Tuy vậy, các quan chức thực thi pháp luật cho rằng số liệu vẫn phản ánh khá rõ xu hướng vận chuyển xe bị đánh cắp xuyên biên giới.

Nạn trộm ô tô tại Canada bắt đầu bùng phát từ năm 2021. Chính phủ đã cải tổ hoạt động cảnh sát và đầu tư hàng chục triệu USD để đối phó. Tỷ lệ trộm xe đã giảm, nhưng những chiếc xe bị đánh cắp vẫn tiếp tục được đưa qua các cảng biển Canada.

Canada từng phán đoán nhầm hướng

Nạn trộm ô tô tăng mạnh sau khi Canada dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa vì COVID-19 vào năm 2021. Trong lúc chuỗi cung ứng toàn cầu rối loạn, các nhóm tội phạm nhanh chóng nhận ra cơ hội. Chỉ trong một năm, tỷ lệ trộm xe tại Canada đã lên mức cao kỷ lục và tiếp tục tăng.

Scott Cresswell, một thám tử thuộc lực lượng cảnh sát khu vực York, gần Toronto, nhớ lại giai đoạn đó như một thời kỳ hỗn loạn. Có những thời điểm riêng Toronto ghi nhận khoảng 30 vụ trộm xe mỗi đêm.

Cảnh sát cố gắng thu hồi xe nhưng hàng nghìn chiếc vẫn biến mất mỗi năm. Tại những điểm nóng như Ontario và Quebec, gần một nửa số xe bị đánh cắp được cho là biến mất khỏi Canada.

Tháng 8/2023, nhà chức trách thu hồi một số xe bị đánh cắp tại Toronto. Cuộc điều tra sau đó dẫn tới một đường dây tội phạm xuyên quốc gia chuyên xuất khẩu xe bằng giấy tờ giả.

Phát hiện này khiến Cơ quan Dịch vụ Biên giới Canada thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chủ yếu kiểm tra những gì được đưa vào Canada, lực lượng chức năng bắt đầu chú ý nhiều hơn đến những hàng hóa rời khỏi đất nước. Các nhân viên biên giới bắt đầu kiểm tra container và nhận ra hoạt động buôn bán xe bị đánh cắp có giá trị lớn đến mức nào.

Frédéric Bonsaint, một nhân viên biên giới Canada, cho biết mỗi tuần đội của ông kiểm tra khoảng một chục container tại cảng Montreal và phát hiện từ 20-30 xe bị đánh cắp, với tổng giá trị có thể lên tới 2 triệu USD.

Lệnh trừng phạt tạo ra khoảng trống thị trường

Làn sóng trộm xe diễn ra trùng thời điểm với việc các nước phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính và hạn chế xuất khẩu nhằm vào Nga, với mục tiêu gây sức ép lên Moskva vì cuộc xung đột tại Ukraine. Các biện pháp này khiến xe phương Tây trở nên khan hiếm và có giá trị hơn tại Nga.

Các mối liên hệ với tội phạm tại Canada cũng đóng vai trò quan trọng. Aleynik cho biết những người này có thể làm giả giấy tờ hải quan và chia sẻ thông tin mới nhất về cách né tránh kiểm tra.

Năm 2023, khi tình trạng trộm xe tăng vọt, Canada cử quan chức tới trụ sở Interpol ở Lyon, Pháp, để đề nghị hỗ trợ theo dõi những chiếc xe bị đánh cắp và phá vỡ các tuyến buôn lậu.

Interpol hiện có cơ sở dữ liệu hơn 11 triệu phương tiện đến từ 137 quốc gia. Khi cảnh sát thu hồi một chiếc xe, họ có thể kiểm tra cơ sở dữ liệu để xác định phương tiện đó có bị báo mất cắp ở nước khác hay không.

Sau cuộc làm việc với phía Canada, Interpol nhận thấy số lượng lớn xe Canada bị đánh cắp được đưa đến Đông Âu, và Nga là nơi phát hiện nhiều xe nhất.

Đường dây đưa xe từ Canada sang Nga trở nên dễ nhận diện hơn do Moskva vẫn tham gia vào hệ thống chia sẻ dữ liệu của Interpol. Khi nhà chức trách Nga điều tra một chiếc xe khả nghi, họ có thể kiểm tra trên cơ sở dữ liệu Interpol. Nếu phương tiện được xác định là xe bị đánh cắp, hệ thống sẽ cập nhật thông tin rằng chiếc xe đã được phát hiện tại Nga.

Nga có thể thay đổi cách xử lý xe bị đánh cắp

Việc Nga trả lại những chiếc xe bị đánh cắp cho các nước phương Tây có một nguyên nhân quan trọng: luật pháp Nga cấm đăng ký những phương tiện nằm trong cơ sở dữ liệu Interpol về xe bị đánh cắp. Trả xe về nước xuất xứ là một cách để ngăn những chiếc xe này trở thành tài sản không thể sử dụng.

Tuy nhiên, chính sách này có thể thay đổi. Tháng trước, Nga bắt đầu xem xét các bước cho phép đăng ký những chiếc xe bị đánh cắp từ các quốc gia mà Moskva coi là “không thân thiện”, trong đó có Canada. Một đề xuất của Bộ Nội vụ Nga sẽ bảo vệ những phương tiện này khỏi bị tịch thu.

Các quan chức châu Âu cảnh báo động thái trên có thể thúc đẩy hoạt động trộm xe xuyên quốc gia. Trong khi đó, Canada đã tăng mức án tù tối đa đối với hành vi trộm ô tô lên 14 năm và siết quy định bảo lãnh.