Tuy nhiên, mô hình này cũng làm dấy lên những tranh luận về khoảng cách trong khả năng tiếp cận các biện pháp bảo vệ trước thiên tai giữa các nhóm dân cư có điều kiện kinh tế khác nhau.

Theo đài truyền hình Mỹ, PriorityEvac, công ty được thành lập từ tháng 6 vừa qua, hiện cung cấp dịch vụ bay sơ tán từ các khu vực ven biển của Florida. Với mức phí thành viên 1.250 USD mỗi năm, khách hàng được bảo đảm một chỗ ngồi trên máy bay Airbus A320 để di chuyển đến thành phố Atlanta trong tối đa hai đợt bão mỗi mùa. Theo giới thiệu của doanh nghiệp, dịch vụ hướng tới mục tiêu giúp các gia đình đã có kế hoạch ứng phó thiên tai có thể rời khỏi khu vực nguy hiểm sớm và thuận tiện hơn.

Theo nhà sáng lập Jason Murgio, ý tưởng thành lập PriorityEvac xuất phát từ những khó khăn mà người thân và bạn bè của ông từng gặp phải trong các đợt sơ tán trước đây. Nhiều gia đình không thể mua được vé trên cùng một chuyến bay, chi phí vé thương mại tăng vọt vào thời điểm khẩn cấp, trong khi giao thông đường bộ thường rơi vào tình trạng ùn tắc kéo dài và nhiều khu vực xảy ra tình trạng thiếu nhiên liệu.

Theo ông Murgio, với mức phí thường niên nêu trên, thành viên có thể sử dụng tối đa hai chuyến bay sơ tán trong mỗi mùa bão, kéo dài từ đầu tháng 6 đến cuối tháng 11. Hành khách có thể lựa chọn khởi hành từ một trong sáu sân bay lớn tại Florida. Thú cưng nhỏ được phép đi cùng với khoản phụ phí 125 USD, còn vật nuôi cỡ lớn cần mua thêm một chỗ ngồi riêng.

Việc triển khai các chuyến bay được quyết định dựa trên dự báo của Trung tâm Bão Quốc gia Mỹ về cường độ và đường đi của bão. Khi các điều kiện được đáp ứng, công ty sẽ thông báo cho khách hàng về địa điểm làm thủ tục, thời gian tập trung và giờ khởi hành. PriorityEvac cho biết đã nghiên cứu dữ liệu bão tại Florida trong hơn hai thập kỷ và xác định khoảng thời gian từ 36 đến 60 giờ trước khi bão đổ bộ là thời điểm phù hợp để tiến hành sơ tán.

Khác với khuyến cáo của các cơ quan quản lý thiên tai Florida là người dân chỉ cần di chuyển ra khỏi vùng nguy hiểm trong phạm vi vài chục kilomet, PriorityEvac lựa chọn Atlanta làm điểm đến. Theo ông Murgio, thành phố này có hệ thống khách sạn, cơ sở lưu trú phong phú và là đầu mối giao thông lớn, giúp hành khách dễ dàng tiếp tục hành trình nếu cần thiết.

Ông cũng cho rằng chi phí của dịch vụ thấp hơn nhiều so với thuê máy bay tư nhân và trong một số trường hợp còn thấp hơn giá vé thương mại vốn thường tăng mạnh trước khi bão đổ bộ. Sau mùa bão năm nay, PriorityEvac dự kiến mở rộng hoạt động sang các bang khác của Mỹ và bổ sung các gói ứng phó với những hiện tượng thời tiết cực đoan khác như cháy rừng.

Sự xuất hiện của loại hình dịch vụ này phản ánh nhu cầu ngày càng tăng đối với các phương án sơ tán chủ động trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng cường độ và tần suất của các hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo nhiều nghiên cứu, các cơn bão hiện có xu hướng mạnh lên nhanh hơn, mang theo lượng mưa lớn hơn và gây thiệt hại nghiêm trọng hơn so với trước đây.

Bên cạnh đó, những thay đổi trong hoạt động của Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang Mỹ (FEMA), cùng việc cắt giảm ngân sách cho một số chương trình ứng phó thiên tai, cũng làm gia tăng lo ngại của người dân về khả năng nhận được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra khẩn cấp.

Ông Jeff Schlegelmilch, Phó Giáo sư phụ trách chương trình về khả năng ứng phó thiên tai tại Trường Khí hậu Columbia, nhận định dịch vụ của PriorityEvac nhìn chung là một lựa chọn khả thi nếu được quản lý chặt chẽ và vận hành đúng quy định. Theo ông, khó khăn lớn nhất trong quá trình sơ tán nhiều khi không nằm ở bản thân cơn bão mà ở các vấn đề của từng gia đình, như chăm sóc người cao tuổi, trẻ nhỏ, vật nuôi hoặc chuẩn bị thuốc men. Một kế hoạch được chuẩn bị từ trước sẽ giúp người dân tránh được tình trạng chần chừ hoặc rời đi quá muộn.

Tuy nhiên, ông Schlegelmilch cũng lưu ý rằng khách hàng vẫn phải tự chi trả chi phí lưu trú và chi phí trở về sau khi thiên tai kết thúc. Ngoài ra, công tác sơ tán luôn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường, đòi hỏi đơn vị cung cấp dịch vụ phải có năng lực tổ chức và phối hợp hiệu quả.

Trong khi đó, nhiều chuyên gia cho rằng mô hình này cũng phản ánh sự chênh lệch về khả năng ứng phó thiên tai giữa các nhóm dân cư. Bà Christa Remington, giảng viên Trường Các vấn đề Công thuộc Đại học Nam Florida, nhận định những người có điều kiện tài chính tốt hơn luôn có nhiều lựa chọn để bảo đảm an toàn khi thiên tai xảy ra, trong khi các nhóm thu nhập thấp thường phải đối mặt với nhiều rào cản hơn.

Theo nghiên cứu của Đại học Bang Florida công bố năm 2021, hơn một nửa số cư dân tại bang này chưa xây dựng kế hoạch sơ tán khi có bão. Khoảng một nửa số người được khảo sát cho biết nguyên nhân chủ yếu là khó khăn về tài chính, trong đó gần 43% chỉ có dưới 1.000 USD để chi trả cho các tình huống khẩn cấp.

Bà Kristina Dahl, Phó Chủ tịch phụ trách khoa học của tổ chức nghiên cứu Climate Central, cho rằng một hệ thống ứng phó thiên tai chỉ thực sự hiệu quả khi mọi người đều có cơ hội tiếp cận các biện pháp bảo đảm an toàn. Theo bà, nếu chỉ một bộ phận người dân có điều kiện sử dụng các dịch vụ sơ tán thuận tiện hơn, trong khi những người khác buộc phải ở lại vì thiếu nguồn lực tài chính, khả năng chống chịu của cả cộng đồng sẽ bị ảnh hưởng.

Cùng quan điểm, bà Remington cho rằng vấn đề không nằm ở sự xuất hiện của các lựa chọn dịch vụ mới mà ở nguy cơ các giải pháp thương mại dành cho nhóm khách hàng có thu nhập cao sẽ làm giảm sự quan tâm đối với việc duy trì và đầu tư cho hệ thống ứng phó thiên tai công cộng, vốn phục vụ toàn bộ người dân.

Về phía doanh nghiệp, ông Murgio cho rằng dịch vụ của PriorityEvac có thể góp phần giảm áp lực cho lực lượng cứu hộ trong các tình huống khẩn cấp. Theo ông, mỗi người được sơ tán thành công thông qua dịch vụ tư nhân sẽ giúp các cơ quan chức năng tập trung thêm nguồn lực hỗ trợ những người không có điều kiện hoặc không lựa chọn sử dụng dịch vụ. Ông cũng khẳng định công ty đã cố gắng duy trì mức phí ở mức thấp nhất có thể trong điều kiện chi phí vận hành của ngành hàng không vẫn ở mức cao.