Tổng thống Mỹ Barack Obama đã nỗ lực thuyết phục Quốc vương Saudi Arabia tham gia các hoạt động điều phối trên thị trường dầu mở để đẩy giá dầu đi xuống, nhằm làm suy yếu nền kinh tế vốn phụ thuộc vào nguồn lợi dầu mỏ của Nga. Các chuyên gia ước tính, nếu giá dầu giảm 12 USD/thùng, kinh tế Nga sẽ bị tổn thất khoảng 40 tỉ USD. Đã có tiền lệ từ trước đó, và đây chính là cách thức góp phần đưa tới sự sụp đổ của Liên Xô.

Trước thềm chuyến thăm của Tổng thống Mỹ tới Saudi Arabia hôm 28/3, truyền thông Mỹ đã thảo luận các lựa chọn “trừng phạt” nhằm vào Nga do những “hành động ở Crimea”. Lựa chọn đầu tiên được đưa ra là của George Soros. Theo trùm tài phiệt này, Mỹ cần trích xuất từ nguồn dầu dữ trữ để bán ra thị trường khoảng 500-700 triệu thùng, nhằm đẩy giá dầu thế giới giảm 10-12USD/thùng. Ngay sau khi Nga sáp nhập Crimea, chính quyền Mỹ quả thực đã xuất lệnh bán 5 triệu thùng/ngày.


Thế nhưng, sau hai tuần thảo luận, các nhà phân tích Mỹ buộc phải nhận ra rằng, cách thức này sẽ sớm “chết yểu”, và việc xuất nguồn dự trữ quốc gia kia không phải là một ý tưởng tốt. Liền sau đó lại xuất hiện một “đối sách” khác: Thuyết phục Saudi Arabia tăng sản lượng dầu khai thác. Và đây dường như đã là một phần nội dung thảo luận của ông Obama với quốc vương Saudi Arabia Abdullah.

Theo giới phân tích, dầu lửa, khí đốt hiện chiếm đến 70% giá trị xuất khẩu của Nga, vì thế mọi diễn biến trên thị trường dầu mỏ đều có tác động lớn đến kinh tế Nga. Một khi phải chứng kiến mức giảm giá 12 USD/thùng, kinh tế Nga sẽ mất 40 tỉ USD. Từng xuất hiện tiền lệ về kiểu “hành động phối hợp này”, từng là một phần nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô. Năm 1985, Saudi Arabia đã tăng vọt sản lượng khai thác dầu từ 2 triệu lên 10 triệu thùng/ngày, đẩy giá dầu rớt thê thảm, từ mức 32 xuống còn 10 USD/thùng. Liên Xô bắt đầu bán một vài “mẻ lớn” với giá thấp hơn, chỉ 6 USD. Saudi Arabia chẳng mất gì, vì giá giảm 3,5 lần thì sản lượng tăng 5 lần. Trong khi đó, nền kinh tế kế hoạch tập trung của Liên Xô đã không thể đối phó với sự tụt giảm giá trị xuất khẩu. Đó là một phần dẫn đến sụp đổ của nhà nước Liên bang này.

Câu hỏi đặt ra là: Liệu đã có một hợp đồng hoàn tất giữa Tổng thống Obama và Quốc vương Abdullah? Những cuộc thảo luận chắc hẳn vẫn đang được Nhà Trắng thúc đẩy, khi Thái tử Turki bin al-Faisal mới đây nói rằng thị trường dầu mỏ mang đặc tính toán cầu, một quốc gia không thể gây ảnh hưởng đến độ ổn định. Còn Sergei Demidenko, một chuyên gia của Viện Nghiên cứu & Phân tích chiến lược (Nga), thì nhận định chưa thể có một thỏa thuận như vậy. Ông giải thích: Trước hết, bối cảnh chính trị toàn cầu và tình hình trên thị trường dầu lửa giữa những năm 1980 so với hiện này có sự khác biệt lớn. Saudi Arabia không còn phụ thuộc vào Mỹ, họ là những người tương đối độc lập, có các nhóm ảnh hưởng ở cả Quốc hội và Bộ Ngoại giao Mỹ, gây ảnh hưởng đến chính sách của Mỹ. Không những vậy, liên minh Mỹ - Saudi Arabia gần đây trải qua nhiều phen “sóng gió”. Quốc vương Abdullah từng mô tả đó là “liên minh không tin cậy” sau việc Mỹ thực thi chính sách về Syria. Không biết vô tình hay cố ý, ngay trước thềm chuyến thăm Saudia Arabia, ông Obama đã có động thái đấu dịu đối với Riyadh bằng việc tuyên bố cắt đứt mọi quan hệ ngoại giao với Syria, một việc có lẽ là mang tính làm hài lòng Saudi Arabia.

Nhưng giữa chính trị và kinh tế luôn có sự rành mạch. Tập đoàn Merrill Lynch ước tính Saudi Arabia cần giữ mức giá 85 USD/thùng để nền kinh tế không bị sụp đổ. Hiện nay, mức giá dao động trong khoảng 105-110USD/thùng. Tức là vẫn còn biên độ giảm giá 12 USD kia. Tuy nhiên, Saudi Arabia cũng đang ở trong tình cảnh khó khăn. Theo Sergey Demidenko, Riyadh không có quá nhiều nguồn lực dự trữ để tung ra ngay thị trường. Cần phải phát triển mỏ mới, điều này sẽ làm đội giá mỗi thùng dầu. Hơn nữa, Saudi Arabia hiện phải đối mặt với tình hình bất ổn xã hội, mà muốn xử lý nó thì cần một chiếc "gối tài chính" thực sự êm ái. Không những vậy, các nước thuộc Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) gồm cả Venezuela và Angola sẽ không dễ dàng đồng ý tăng gấp 3 lần sản lượng để bù vào mức giảm giá kia.

Mọi kịch bản còn chưa rõ ràng, nhưng cũng không thể loại trừ khả năng nếu bị bó buộc phải hành động, Washington sẽ lại quay về với sáng kiến của Soros nếu như Moskva có những bước đi được cho là mang tính “leo thang”. Đã có những tiếng nói về đề xuất chính sách dành cho nước Nga. Chia sẻ với Pravda, nhà phân tích người Nga Yelena Suponina nói rằng: “Chúng ta không thể loại trừ viễn cảnh này, khi mà OPEC không còn là người bảo trợ cho xu hướng giá dầu cao. Giải pháp tốt nhất là đa dạng hóa nền kinh tế, không để phụ thuộc quá nhiều vào dầu mỏ, khí đốt”.


Hoài Thanh (Theo Pravda)