Đặc phái viên Mỹ về Syria, đồng thời là Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ - ông Tom Barrack, cho biết Washington đang tích cực làm trung gian để xây dựng kênh liên lạc hiệu quả hơn giữa ba nước. Phát biểu ngày 18/8, ông Barrack cảnh báo vụ không kích cho thấy nguy cơ một sự cố quân sự ngoài ý muốn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát.

Theo ông Barrack, Thổ Nhĩ Kỳ không được thông báo trước về các cuộc tấn công của Israel. Vì vậy, Ankara đã quan sát thấy máy bay Israel di chuyển về phía Bắc, hướng tới khu vực gần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ. Trong tình huống đó, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn có thể cho rằng họ cần chuẩn bị phản ứng quân sự. Ông Barrack nói: “May mắn là những người có cách tiếp cận thận trọng đã ngăn tình hình tiếp tục xấu đi”.

Thổ Nhĩ Kỳ đã lên án các cuộc không kích của Israel nhằm vào căn cứ không quân Abu al-Duhur ở Tây Bắc Syria. Tuy nhiên, Ankara chưa đưa ra bình luận cụ thể về khả năng thành lập một cơ chế giảm xung đột ba bên.

Nguy cơ đối đầu ngày càng rõ nét

Cơ chế giảm xung đột, hay deconfliction mechanism, về cơ bản là một kênh liên lạc được thiết lập giữa các lực lượng quân sự hoặc chính trị nhằm tránh những hiểu lầm, tính toán sai hoặc va chạm ngoài ý muốn. Những cơ chế như vậy đặc biệt quan trọng tại các khu vực có nhiều lực lượng quân sự cùng hoạt động trong không phận hoặc trên chiến trường.

Tình hình tại Syria hiện đáp ứng đầy đủ những điều kiện đó. Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đều có lợi ích an ninh trực tiếp tại Syria, trong khi chính quyền mới ở Damascus đang tìm cách củng cố quyền kiểm soát đất nước sau nhiều năm nội chiến.

Quan hệ giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ cũng trở nên căng thẳng hơn trong thời gian gần đây. Ankara ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chính quyền Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa. Thổ Nhĩ Kỳ được cho là đã hỗ trợ huấn luyện quân đội Syria, góp phần khôi phục các thể chế nhà nước và cơ sở hạ tầng, đồng thời cung cấp sự hậu thuẫn về quân sự và ngoại giao.

Theo ông Barrack, cuộc tấn công của Israel vào căn cứ Abu al-Duhur phản ánh nhận định của Israel, dù đúng hay sai, rằng Thổ Nhĩ Kỳ có thể sẽ gia tăng sự hiện diện tại căn cứ này trong tương lai gần.
“Điều đó cho thấy sự cần thiết của một cơ chế giảm xung đột có sự tham gia của Israel, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ”, ông Barrack nói, đồng thời cho biết Mỹ đang tích cực làm việc để thiết lập cơ chế này nhằm ngăn ngừa những hiểu lầm tương tự trong tương lai.

Căn cứ Abu al-Duhur và mục tiêu của Israel

Căn cứ không quân Abu al-Duhur nằm cách biên giới Thổ Nhĩ Kỳ khoảng 70 km. Cơ sở này đã không còn hoạt động như một sân bay quân sự chuyên dụng từ năm 2013 và từng nhiều lần đổi chủ trong suốt cuộc nội chiến kéo dài 14 năm tại Syria.

Theo truyền hình nhà nước Syria Ekhbariya, dẫn một nguồn tin quân sự, Israel đã tiến hành tám cuộc không kích nhằm vào đường băng và các cơ sở lưu trữ tại căn cứ. Một nguồn tin quân sự khác cùng một người dân sống gần khu vực cho biết không có thương vong trong vụ tấn công.

Israel từ lâu đã tiến hành các cuộc tấn công tại Syria với lý do ngăn chặn ảnh hưởng của Iran và cản trở hoạt động vận chuyển vũ khí cho Hezbollah ở Liban. Sau khi chính quyền của cựu Tổng thống Bashar al-Assad sụp đổ vào năm 2024, Israel tiếp tục duy trì thái độ thận trọng đối với chính quyền mới tại Damascus và tiến hành các hoạt động quân sự tại Syria.

Các cuộc tấn công gần đây cho thấy Israel vẫn coi Syria là một vấn đề an ninh đặc biệt nhạy cảm. Trong khi đó, sự gia tăng vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria làm xuất hiện thêm một yếu tố phức tạp: những hoạt động mà Ankara coi là hỗ trợ chính quyền Damascus có thể bị Israel nhìn nhận dưới góc độ đe dọa an ninh.

Mỹ muốn thay thế “liên lạc bằng vũ lực”

Israel và Syria đã tiến hành nhiều vòng đàm phán về giảm căng thẳng và các vấn đề liên quan đến biên giới kể từ khi lực lượng nổi dậy dưới quyền ông Ahmed al-Sharaa lật đổ chính quyền Assad. Tuy nhiên, hai bên vẫn chưa đạt được một thỏa thuận toàn diện.

Theo ông Barrack, sự cố tại Abu al-Duhur cho thấy các nỗ lực ngoại giao cần được tăng cường và mở rộng.

Đặc phái viên Mỹ cho biết Washington hiện đã hỗ trợ một cơ chế chia sẻ thông tin và đối thoại giữa các bên. Tuy nhiên, Mỹ muốn xây dựng một “kiến trúc” mạnh hơn, được đầu tư nhiều nguồn lực hơn và có khả năng xử lý các tình huống khẩn cấp hiệu quả hơn.

Ông Barrack nhấn mạnh rằng đầu tư vào các cơ chế liên lạc và giảm xung đột sẽ ít tốn kém hơn nhiều so với việc để các bên sử dụng sức mạnh quân sự để truyền tải thông điệp.

Theo cách diễn đạt của ông, việc dùng các biện pháp quân sự như một hình thức “liên lạc bằng động năng” có thể khiến chi phí lên tới hàng trăm triệu USD, chưa kể nguy cơ gây thương vong và làm bùng phát một cuộc xung đột rộng lớn hơn.

Trong bối cảnh Syria đang bước vào một giai đoạn chuyển tiếp đầy bất ổn, việc thiết lập một kênh liên lạc trực tiếp giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria có thể trở thành một công cụ quan trọng để kiểm soát rủi ro. Với Washington, ưu tiên trước mắt là hạ nhiệt căng thẳng, tạo không gian cho các bên hành động thận trọng hơn và tránh để một sự cố quân sự đơn lẻ biến thành cuộc đối đầu giữa các cường quốc khu vực.