Nhu cầu sử dụng tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 tăng vọt do hai cuộc xung đột tại Ukraine và Trung Đông đang khiến kho dự trữ của Mỹ suy giảm nhanh chóng. Trước áp lực này, Washington vừa thúc đẩy mở rộng sản xuất, cân nhắc cấp phép cho Ukraine tự chế tạo Patriot, đồng thời giới thiệu một loại tên lửa đánh chặn mới có chi phí thấp hơn nhằm đối phó các cuộc tập kích bằng tên lửa và UAV quy mô lớn.

Kho dự trữ Patriot sụt giảm vì hai mặt trận

Cuộc chiến kéo dài tại Ukraine cùng xung đột mới bùng phát với Iran đang tạo áp lực chưa từng có lên năng lực phòng không của Mỹ. Theo The EurAsian Times, Lầu Năm Góc đã triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp nhằm bổ sung kho tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3, từ tăng tốc sản xuất trong nước, mở rộng năng lực chế tạo tại châu Âu, đến nghiên cứu một loại tên lửa đánh chặn mới có giá thành thấp hơn.

Những động thái này diễn ra trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và thiết bay không người lái (UAV) đang trở thành đặc điểm nổi bật của cả chiến trường Ukraine lẫn Trung Đông, khiến nhu cầu sử dụng tên lửa đánh chặn ngày càng tăng mạnh.

Phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy, đến tuần đầu tiên của tháng 4, quân đội Mỹ đã sử dụng khoảng một nửa kho tên lửa THAAD, gần 50% số tên lửa đánh chặn Patriot và ít nhất 45% kho tên lửa PrSM.

CSIS ước tính Mỹ đã phóng gần 1.400 tên lửa Patriot trong tổng số khoảng 2.330 quả trước khi các cuộc xung đột bùng phát. Với năng lực sản xuất hiện nay, Washington sẽ cần tới khoảng 42 tháng để khôi phục lượng tên lửa đã tiêu hao, làm dấy lên lo ngại về khả năng sẵn sàng nếu phải đối đầu trực tiếp với các cường quốc quân sự như Trung Quốc hoặc Nga.

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng sau khi Mỹ tiếp tục tham gia các hoạt động quân sự kéo dài với Iran, khiến kho dự trữ Patriot tiếp tục bị bào mòn.

Trong khi đó, Ukraine đang đối mặt tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa Patriot, khiến hệ thống phòng không tại Kiev ngày càng khó chống đỡ các đợt tập kích gần như hằng ngày bằng tên lửa đạn đạo của Nga.

Ukraine có thể trở thành quốc gia thứ ba sản xuất Patriot PAC-3

Trước bài toán nguồn cung, Tổng thống Mỹ Donald Trump trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh NATO hồi đầu tháng cho biết Washington đang cân nhắc cấp phép để Ukraine tự sản xuất tên lửa Patriot.

Nếu kế hoạch được triển khai, Ukraine sẽ trở thành quốc gia thứ ba trên thế giới được cấp phép chế tạo Patriot PAC-3, sau Mỹ và Nhật Bản.

Ông Trump cho biết Washington sẽ cấp giấy phép để Ukraine tự sản xuất Patriot, qua đó giảm sự phụ thuộc vào nguồn viện trợ trực tiếp từ Mỹ.

Sau tuyên bố này, Raytheon - công ty con của tập đoàn RTX - xác nhận đã bắt đầu thảo luận với phía Ukraine về khả năng triển khai dự án, đồng thời tiến hành các nghiên cứu khả thi trước khi có quyết định cuối cùng từ Chính phủ Mỹ.

Raytheon hiện sản xuất tên lửa đánh chặn GEM-T cho hệ thống Patriot, trong khi Lockheed Martin chịu trách nhiệm chế tạo dòng PAC-3. Theo lãnh đạo Raytheon, các cuộc nghiên cứu kỹ thuật và thủ tục cấp phép sẽ được tiến hành song song nhằm xác định phương án phù hợp nhất để hỗ trợ Ukraine mở rộng năng lực sản xuất.

Bên cạnh Ukraine, nhiều quốc gia châu Âu như Đức, Ba Lan và Romania cũng đang xây dựng các cơ sở nội địa hóa nhằm sản xuất một số linh kiện cho hệ thống Patriot, góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Lockheed Martin giới thiệu tên lửa Patriot "giá rẻ"

Song song với việc mở rộng sản xuất, Lockheed Martin đã công bố biến thể đánh chặn mới mang tên PAC-3 ACE.

Khác với PAC-3 MSE có giá khoảng 4 triệu USD mỗi quả theo tài liệu ngân sách của Lục quân Mỹ, PAC-3 ACE được thiết kế với chi phí chỉ bằng chưa tới một nửa nhưng vẫn đủ khả năng đánh chặn nhiều loại mục tiêu trên không, từ máy bay, tên lửa hành trình đến tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung.

Theo Lockheed Martin, loại tên lửa mới sẽ giúp giảm đáng kể chi phí đánh chặn, đồng thời tăng số lượng đạn sẵn sàng chiến đấu trong bối cảnh nhu cầu phòng không toàn cầu tăng cao. Do sử dụng chung bệ phóng Patriot và phần mềm điều khiển hiện có, PAC-3 ACE có thể nhanh chóng tích hợp vào các hệ thống đang vận hành mà không cần thay đổi hạ tầng.

Tập đoàn quốc phòng Mỹ cũng cho biết sẽ hợp tác với các doanh nghiệp Mỹ và châu Âu để phát triển chuỗi cung ứng mới, hướng tới mục tiêu sản xuất quy mô lớn và nâng cao khả năng chống chịu của ngành công nghiệp quốc phòng phương Tây. Theo kế hoạch, dây chuyền sản xuất đầu tiên có thể đi vào hoạt động từ năm 2028.

Tuy nhiên, Lockheed Martin nhấn mạnh PAC-3 ACE không được thiết kế để đánh chặn UAV. Loại tên lửa này chủ yếu đảm nhiệm vai trò đối phó máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo, qua đó tạo khoảng trống giữa các hệ thống đánh chặn UAV giá rẻ và dòng PAC-3 MSE có chi phí rất cao.

Mỹ tăng tốc mở rộng sản xuất Patriot

Nhu cầu đối với tên lửa Patriot tăng mạnh kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra, khi hệ thống này nhiều lần chứng minh hiệu quả trong việc bảo vệ các thành phố Ukraine trước các đòn tập kích bằng tên lửa.

Hiện Patriot đang được gần 20 quốc gia và vùng lãnh thổ sử dụng, gồm Đức, Ba Lan, Romania, Nhật Bản, Hàn Quốc, Israel, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait, Ai Cập và Đài Loan.

Theo CSIS, giai đoạn 2015-2024, Mỹ chỉ sản xuất trung bình khoảng 270 tên lửa Patriot tiên tiến mỗi năm. Dù Lockheed Martin đã bàn giao khoảng 620 quả PAC-3 MSE trong năm 2025 và công suất hiện đạt khoảng 600 quả mỗi năm, tốc độ này vẫn chưa đủ để nhanh chóng bù đắp lượng tên lửa đã tiêu hao.

Tên lửa Patriot cũng nằm trong danh sách 14 loại vũ khí ưu tiên mà Washington muốn đẩy mạnh sản xuất. Dự thảo ngân sách quốc phòng Mỹ năm 2026 dành khoảng 7 tỷ USD cho chương trình mua sắm tên lửa đánh chặn PAC-3, trong đó Lục quân được phân bổ 6,1 tỷ USD để mua 1.429 tên lửa, còn Hải quân nhận 874 triệu USD để mua thêm 207 quả.

Trong bối cảnh năng lực sản xuất trong nước chưa thể đáp ứng nhu cầu, Mỹ đang đồng thời theo đuổi ba hướng đi gồm cấp phép để Ukraine sản xuất PAC-3, xây dựng mạng lưới cung ứng tại nhiều quốc gia châu Âu và phát triển dòng PAC-3 ACE có chi phí thấp hơn nhằm bảo đảm nguồn tên lửa đánh chặn cho các cuộc xung đột có cường độ cao trong tương lai.