Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth ngày 2/3 đã thể hiện giọng điệu mạnh mẽ quen thuộc trong giai đoạn “shock and awe” (choáng váng và áp đảo) mở màn các cuộc chiến của Mỹ khi ông hứa hẹn chiến thắng trước Iran.

“Chúng tôi sẽ kết thúc việc này theo các điều kiện ‘Nước Mỹ trên hết’ do Tổng thống Trump lựa chọn, không phải của bất kỳ ai khác, và đó là điều đúng đắn”, ông nói tại Lầu Năm Góc.

Nhưng phát biểu đó gợi nhớ tới một lời hứa khác vào năm 2001.

“Cuộc xung đột này bắt đầu theo thời điểm và điều kiện của người khác; nó sẽ kết thúc theo cách thức và vào thời điểm do chúng ta lựa chọn”, Tổng thống George W. Bush từng nói với nước Mỹ sau vụ khủng bố 11/9. Không lâu sau, ông đưa Mỹ vào các cuộc chiến kéo dài gần hai thập kỷ.

Sự lặp lại của lịch sử càng làm dấy lên lo ngại rằng chính quyền hiện tại đang quên đi những bài học của quá khứ.

Mức độ mạo hiểm trong quyết định của Tổng thống Donald Trump khi phát động chiến tranh cùng Israel trong một chiến dịch đã dẫn tới việc ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei được thể hiện qua những kịch bản có thể xảy ra với kết cục hoàn toàn trái ngược nhau.

Rủi ro là một cuộc xung đột dựa trên cơ sở gây tranh cãi có thể làm Trung Đông rơi vào hỗn loạn, khiến hàng nghìn dân thường thiệt mạng và gieo mầm cho các cuộc tấn công khủng bố mới nhằm vào người Mỹ trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, cũng có một kịch bản khác: Ông Trump có thể giành chiến thắng chiến lược nếu vô hiệu hóa được mối đe dọa khu vực từ một kẻ thù lâu năm của Mỹ suốt gần 50 năm.

Nhà sử học và chuyên gia chính sách đối ngoại Max Boot nhận định: “Cuộc chiến này là không có cơ sở và bất hợp pháp. Nhưng điều đó không nhất thiết đồng nghĩa nó sẽ thất bại.”

Khi cuộc chiến bước sang ngày thứ tư, Mỹ và Israel tuyên bố sẽ tăng cường tấn công. Ở phía bên kia, Iran quyết tâm trả đũa bằng cách kích động hỗn loạn khu vực.

Ba kịch bản chính được đặt ra

Kịch bản 1: Các đợt không kích vào bộ máy của Iran có thể châm ngòi cho một cuộc nổi loạn, làm thay đổi chế độ ở Iran và thay đổi cục diện Trung Đông.

Kịch bản 2: Giới lãnh đạo còn lại của Iran xây dựng một chế độ mới. Chiến dịch của Mỹ vẫn có thể thành công nếu làm tê liệt năng lực hạt nhân, tên lửa và quân sự của Iran dù điều này có thể dẫn đến những cuộc chiến mới trong tương lai.

Kịch bản 3: Iran rơi vào tình trạng hỗn loạn như Libya, với khoảng trống quyền lực, nội chiến phe phái, khủng hoảng người tị nạn và nguy cơ uranium rơi vào tay các nhóm cực đoan.

Những nguy cơ thất bại

Chính quyền Tổng thống Trump liên tục thay đổi lý do cho cuộc chiến: từ thay đổi chế độ, phá hủy chương trình hạt nhân, trả đũa các cuộc tấn công trước đây, cho tới ngăn chặn hành động của Israel và bảo vệ binh sĩ Mỹ.

Sự mơ hồ này có thể cho thấy chiến lược của Mỹ chưa rõ ràng. Tuy nhiên, với Tổng thống Trump, sự không rõ ràng lại có thể là một lợi thế chính trị, cho phép ông tuyên bố chiến thắng bất cứ lúc nào.

Dẫu vậy, lịch sử cho thấy khó có tiền lệ nào mà chỉ dùng không lực lại có thể thay đổi chế độ và tạo ra một nhà nước ổn định.

Tổng thống Trump dường như đã thu hẹp mục tiêu, tập trung vào việc xóa bỏ hải quân, chương trình tên lửa và tham vọng hạt nhân của Iran. Nhưng nếu Tehran tái cấu trúc, Mỹ có thể phải đối mặt với một vòng xung đột mới.

“Tôi nghĩ điều rõ ràng sẽ nổi lên từ cuộc chiến này là một chế độ đã thay đổi rất, rất nhiều, ngay cả khi họ vẫn tồn tại”, Elliott Abrams, một chuyên gia cao cấp của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại và cựu quan chức chính sách đối ngoại hàng đầu thời chính quyền Bush, cho biết. 

Áp lực chính trị và dư luận

Một cuộc can dự kéo dài sẽ tạo áp lực chính trị lớn trong năm bầu cử giữa nhiệm kỳ. Thăm dò mới nhất cho thấy gần 60% người Mỹ không ủng hộ quyết định tấn công Iran.

Lịch sử hiện đại của Mỹ cho thấy các cuộc chiến không chỉ thất bại trên chiến trường nước ngoài, mà còn thất bại trước dư luận trong nước.

Một cuộc thăm dò mới của CNN hôm 2/3 cho thấy gần 6/10 người Mỹ không tán thành quyết định của Tổng thống Trump về việc tiến hành hành động quân sự ở Iran. Mặc dù đa số đảng viên Cộng hòa ủng hộ ông, điều đó có thể thay đổi trong một cuộc khủng hoảng dây chuyền - chẳng hạn, nếu cú ​​sốc dầu mỏ làm tăng lạm phát trong nước. Quyết định của tổng thống không tìm kiếm sự ủy quyền của Quốc hội cho cuộc xung đột, và việc ông từ chối giải thích chi tiết hơn có thể sẽ gây rắc rối cho ông sau này.

Và trái với lời khẳng định của Bộ trưởng Hegseth, hiện chưa ai có thể biết cuộc chiến này sẽ kết thúc ra sao.