Thay đổi chính sách sau nhiều năm

Theo tờ The Guardian, Mỹ sẽ lần đầu tiên cung cấp dịch vụ lãnh sự trực tiếp tại hai khu định cư Do Thái ở Bờ Tây, đánh dấu thay đổi so với chính sách trước đây và làm dấy lên tranh cãi về tính hợp pháp quốc tế.

Theo thông báo của Đại sứ quán Mỹ tại Jerusalem trên mạng xã hội X, nhân dịp kỷ niệm 250 năm Quốc khánh Mỹ, Washington sẽ triển khai dịch vụ hộ chiếu định kỳ tại khu định cư Efrat trong một ngày duy nhất vào ngày 27/2.

Efrat nằm cách Jerusalem khoảng 12 km về phía Nam, có khoảng 12.000 cư dân Israel sinh sống. Các khu định cư Do Thái tại Bờ Tây - vùng lãnh thổ Israel chiếm đóng từ năm 1967 - bị cộng đồng quốc tế coi là vi phạm luật pháp quốc tế.

Theo kế hoạch, trong những tháng tới, dịch vụ lãnh sự tương tự cũng sẽ được tổ chức tại khu định cư Beitar Illit, đồng thời triển khai tại thành phố Ramallah của Palestine và ba thành phố bên trong lãnh thổ Israel.

Hiện Mỹ cung cấp dịch vụ hộ chiếu và lãnh sự tại Đại sứ quán ở Jerusalem và một văn phòng chi nhánh tại Tel Aviv. Số công dân mang hai quốc tịch Mỹ - Israel sinh sống tại Bờ Tây được ước tính lên tới hàng chục nghìn người. Riêng Efrat có nhiều người nhập cư gốc Mỹ.

Palestine và Hamas phản đối

Ủy ban Chống Định cư và Tường ngăn của Chính quyền Palestine cho rằng sáng kiến này vi phạm rõ ràng luật pháp quốc tế.

Ông Mu’ayyad Shaa’ban, người đứng đầu ủy ban, nhận định động thái của Mỹ củng cố thực tế định cư, làm suy yếu khả năng thành lập một nhà nước Palestine độc lập và có chủ quyền.

Hamas gọi đây là “tiền lệ nguy hiểm” và là sự công nhận trên thực tế tính hợp pháp của các khu định cư cũng như quyền kiểm soát của Israel đối với Bờ Tây.

Nhiều nhà phân tích cho rằng bối cảnh chính trị hiện nay khiến quyết định của Washington mang ý nghĩa vượt ra ngoài một hoạt động lãnh sự thông thường.

Israel hoan nghênh

Ngoại trưởng Israel Gideon Saar hoan nghênh quyết định của Mỹ, cảm ơn Đại sứ quán Mỹ vì đã mở rộng dịch vụ lãnh sự tới Efrat ở Bờ Tây.

Ông Hugh Lovatt, chuyên gia cấp cao về Trung Đông và Bắc Phi tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu, nhận định ý định và bối cảnh của chính sách mới là yếu tố then chốt. Ông cho rằng Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee từ lâu ủng hộ tầm nhìn “Israel vĩ đại”, bao trùm lãnh thổ từ sông Jordan tới Địa Trung Hải, và động thái này phát đi tín hiệu rằng Mỹ không còn đối xử các khu định cư ở Bờ Tây khác với các thị trấn trong lãnh thổ Israel.

Tuần trước, nội các Israel đã phê chuẩn các biện pháp siết chặt kiểm soát Bờ Tây và tạo điều kiện để người định cư mua đất dễ dàng hơn. Phía Palestine coi đây là hành động “sáp nhập trên thực tế”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người ủng hộ mạnh mẽ Israel, tuyên bố phản đối việc Israel chính thức sáp nhập Bờ Tây, phù hợp với chính sách lâu nay của Mỹ. Tuy nhiên, chính quyền của ông chưa triển khai biện pháp cụ thể nào nhằm ngăn chặn hoạt động mở rộng khu định cư, vốn gia tăng kể từ khi ông nhậm chức năm ngoái.

Căng thẳng leo thang tại Bờ Tây

Tình trạng bạo lực tại Bờ Tây gia tăng kể từ khi xung đột ở Gaza bùng phát vào tháng 10/2023. Các cuộc đột kích của quân đội Israel và các vụ tấn công của người định cư diễn ra thường xuyên hơn.

Tuần trước, một người đàn ông Palestine mang quốc tịch Mỹ đã bị người định cư Israel bắn chết trong một vụ tấn công vào một ngôi làng. Hôm 25/2, các vụ phóng hỏa nhằm vào nhà của người Palestine tiếp tục xảy ra tại Masafer Yatta và các làng lân cận ở phía Nam đồi Hebron - khu vực nhiều năm qua liên tục là điểm nóng.

Hiện hơn 500.000 người định cư Israel sinh sống tại Bờ Tây, nơi có khoảng 3 triệu người Palestine. Phần lớn các khu định cư là những thị trấn nhỏ được bao quanh bằng hàng rào và có binh sĩ Israel bảo vệ. Nhiều khu vực tại Bờ Tây vẫn nằm dưới sự kiểm soát quân sự của Israel, trong khi một số vùng được trao quyền tự quản hạn chế cho Chính quyền Palestine.

Liên minh cầm quyền của Thủ tướng Benjamin Netanyahu có sự ủng hộ mạnh từ cử tri tại các khu định cư, trong đó nhiều thành viên công khai ủng hộ việc sáp nhập Bờ Tây - vùng đất Israel chiếm được trong cuộc chiến Trung Đông năm 1967 và được Tel Aviv viện dẫn các yếu tố lịch sử, tôn giáo để khẳng định mối liên hệ.