Các cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel đã làm suy giảm nghiêm trọng khả năng phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran, theo đánh giá của các chuyên gia. Tuy nhiên, Tehran vẫn giữ đủ năng lực để gây ra thiệt hại đáng kể.

“Khả năng tên lửa đạn đạo của Iran về cơ bản đã bị phá hủy. Hải quân của họ bị đánh giá là không còn khả năng chiến đấu. Chúng tôi kiểm soát hoàn toàn không phận Iran”, Nhà Trắng tuyên bố hôm 14/3.

“Chiến dịch Epic Fury đang mang lại kết quả to lớn”, tuyên bố này nói thêm, đề cập đến cuộc chiến do Israel và Mỹ phát động từ ngày 28/2.

Ngày Chủ nhật 15/3, Tổng thống Donald Trump cho biết lực lượng Mỹ đã “làm tê liệt” năng lực sản xuất thiết bị bay không người lái của Iran.

Tuy nhiên, đến chiều 16/3, Qatar thông báo đã đánh chặn thêm một loạt tên lửa được phóng từ Iran. Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain cũng phát đi cảnh báo. Một quả tên lửa đã rơi trúng một chiếc xe ở Abu Dhabi, khiến một người thiệt mạng.

Vậy năng lực tên lửa của Iran có thực sự bị suy giảm nghiêm trọng? Và vì sao nước này vẫn có thể tiếp tục phóng vũ khí sang các nước láng giềng và Israel?

Iran có đang bắn ít tên lửa hơn không?

Thực tế, số lượng tên lửa và thiết bị bay không người lái mà Iran sử dụng để đáp trả đã giảm mạnh kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Trong 24 giờ đầu tiên của xung đột, Iran đã phóng 167 tên lửa (đạn đạo và hành trình) và 541 UAV vào UAE. Ngược lại, đến ngày thứ 15, con số này giảm xuống chỉ còn 4 tên lửa và 6 thiết bị bay không người lái, theo thống kê của Al Jazeera dựa trên dữ liệu từ Bộ Quốc phòng UAE.

Các cuộc tấn công vào Israel cũng giảm mạnh: từ gần 100 vật thể bay trong hai ngày đầu xuống chỉ còn dưới 10 trong những ngày gần đây, theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel.

Tuần trước, Lầu Năm Góc cho biết số vụ phóng tên lửa đã giảm 90% so với ngày đầu tiên của chiến sự, còn các cuộc tấn công bằng drone giảm 86%.

Kho tên lửa của Iran lớn đến mức nào, và đã bị thiệt hại ra sao?

Iran được đánh giá là sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất khu vực, theo Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ năm 2022.

Dù không có số liệu chính thức, các báo cáo tình báo Israel cho rằng Iran từng có khoảng 3.000 tên lửa, giảm xuống còn khoảng 2.500 sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái.

Một trọng tâm trong chiến lược của Mỹ và Israel là truy tìm các bệ phóng tên lửa. Mỗi lần phóng đều tạo ra dấu hiệu như vụ nổ lớn, có thể bị phát hiện bởi vệ tinh và radar.

Theo một quan chức quân sự cấp cao của Israel, nước này đã vô hiệu hóa khoảng 290 bệ phóng, trong tổng số ước tính 410–440 bệ.

Tuy nhiên, Iran là một quốc gia rộng lớn, và nếu không có lực lượng bộ binh trên thực địa, việc loại bỏ hoàn toàn khả năng phóng là rất khó – dù Mỹ và Israel gần như kiểm soát toàn bộ không phận.

“Không dễ để xác định các bệ phóng”, chuyên gia David Des Roches tại Đại học Quốc phòng Mỹ nhận định. “Những gì chúng ta thấy là các tên lửa được giấu ở những nơi bí mật, hoặc ở các địa điểm không liên quan đến quân sự trước chiến tranh – khi việc giám sát còn lỏng lẻo".

Theo ông, việc giảm tốc độ phóng là do Iran đã mất khả năng bắn loạt lớn. Thay vào đó, họ chuyển sang phóng từng 1–2 tên lửa, chủ yếu nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự và thương mại, đặc biệt tại các nước Vùng Vịnh.

“Về mặt quân sự, điều này không đáng kể – đây là kiểu ‘hỏa lực quấy rối’ nhằm làm hao mòn hệ thống cảnh báo và gây hoang mang”, ông nói.

Chiến lược của Iran là gì?

Theo chuyên gia Hamidreza Azizi, Tehran đang tính toán rằng các nước Vùng Vịnh và Israel có thể cạn kiệt khả năng phòng thủ trước khi Iran hết tên lửa.

“Có thể họ muốn biến đây thành một cuộc chiến tiêu hao", ông nói, đề cập đến việc Iran duy trì số lượng tấn công thấp nhưng liên tục mỗi ngày.

Dù Mỹ và Israel đã phá hủy nhiều bệ phóng và căn cứ lớn, Iran đã phân tán hệ thống chỉ huy tên lửa, chuyển sang sử dụng các bệ phóng di động – vốn khó phát hiện và khó tiêu diệt hơn.

“Đây là cuộc đua về thời gian", ông Azizi nhận định.

Trong cuộc đua đó, Iran tin rằng họ vẫn có cơ hội. “Không quan trọng bạn phóng bao nhiêu, miễn là vẫn duy trì được mối đe dọa đáng tin cậy. Chỉ cần một chiếc drone lọt qua cũng đủ phá vỡ cảm giác an toàn”, chuyên gia Muhanad Seloom từ Viện Nghiên cứu Cao học Doha cho biết.

Vũ khí giá rẻ nhưng hiệu quả

Iran có nhiều kinh nghiệm sản xuất các loại drone rẻ nhưng hiệu quả. Ví dụ, Shahed-136 có thể được chế tạo nhanh chóng với số lượng lớn trong các nhà máy tương đối đơn giản.

Chúng không cần bệ phóng phức tạp và có thể được phóng đồng loạt để làm quá tải hệ thống phòng thủ. Dù bay chậm (khoảng 185 km/h) và có thể bị trực thăng bắn hạ, nhiều chiếc vẫn vượt qua được hệ thống phòng không của Mỹ và các nước Vùng Vịnh.

Tác động lan rộng

Chỉ riêng trong ngày 16/3, một vụ cháy xảy ra gần sân bay quốc tế Dubai do sự cố liên quan đến drone; Một cuộc tấn công khác gây cháy tại khu công nghiệp Fujairah; Còi báo động vang lên tại miền trung Israel; Hàng trăm tàu thuyền bị đình trệ tại eo biển Hormuz vì lo ngại bị tấn công; Và từ khi chiến tranh bắt đầu, đã có khoảng 20 sự cố liên quan đến tàu biển.

Theo các chuyên gia, đây là một phần trong học thuyết “chiến tranh phi đối xứng” của Iran – sử dụng các phương thức không truyền thống để làm suy yếu đối thủ mạnh hơn.

Giá dầu đã vượt mốc 100 USD/thùng, khiến thị trường toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn. Qatar – nhà xuất khẩu khí đốt lớn thứ hai thế giới – vẫn đóng cửa sản xuất. Bahrain tuyên bố bất khả kháng đối với các chuyến hàng dầu, trong khi sản lượng từ các mỏ dầu phía nam Iraq giảm tới 70%.

Nếu Iran tiếp tục đẩy giá dầu tăng cao, “họ có thể gây thiệt hại ngang hoặc thậm chí lớn hơn cho Mỹ so với các cuộc không kích của Washington”, giáo sư Vali Nasr từ Đại học Johns Hopkins nhận định.