Hiệu ứng tích cực từ những cơn mưa đầu mùa

Những ngày giữa tháng 6/2026, người dân TP Hồ Chí Minh dễ dàng cảm nhận bầu không khí mát mẻ và trong lành hơn sau các cơn mưa dông xuất hiện gần như mỗi chiều. Không chỉ xua tan cái oi bức, mưa đầu mùa còn góp phần làm giảm lượng bụi lơ lửng trong không khí, giúp chất lượng môi trường cải thiện rõ rệt so với những tháng cao điểm mùa khô.

Theo dữ liệu từ nền tảng quan trắc chất lượng không khí toàn cầu IQAir, trong hơn nửa đầu tháng 6/2026, chất lượng không khí ở TP Hồ Chí Minh chủ yếu duy trì ở mức “Tốt” đến “Trung bình”. Chỉ số AQI phần lớn dao động từ 30 - 70, hiếm ghi nhận các đợt ô nhiễm kéo dài như thời điểm cuối mùa khô. Chỉ vào đầu giờ sáng hoặc cuối buổi tối, AQI mới tăng cục bộ lên khoảng 70 - 90 do lưu lượng phương tiện giao thông lớn kết hợp với điều kiện khí tượng bất lợi.

Diễn biến này cũng cho thấy sự thay đổi khá rõ theo từng giai đoạn. Trong khoảng đầu tháng 6, AQI chủ yếu ở mức xanh và vàng; sau các đợt mưa lớn giữa tháng, nồng độ bụi mịn PM2.5 tiếp tục giảm, tầm nhìn được cải thiện và không khí trở nên thông thoáng hơn. Tuy nhiên, vào sáng sớm và chiều tối, chỉ số ô nhiễm vẫn có xu hướng tăng do độ ẩm cao, hiện tượng nghịch nhiệt nhẹ khiến bụi khó khuếch tán, trong khi giao thông bước vào giờ cao điểm.

Chuyên gia khí tượng Lê Thị Xuân Lan cho rằng, sự cải thiện này gắn chặt với đặc điểm thời tiết đầu mùa mưa. Trong hơn nửa tháng qua, mưa trên địa bàn TP Hồ Chí Minh phân bố không đồng đều, mỗi đợt thường chỉ bao phủ khoảng một nửa diện tích Thành phố. Có nơi mưa lớn, có nơi hoàn toàn khô ráo, tạo nên sự khác biệt về chất lượng không khí giữa các khu vực.

Tại những nơi xuất hiện mưa, bụi và các chất ô nhiễm được rửa trôi nên bầu không khí trong lành hơn. Ngược lại, ở các khu vực ít mưa hoặc không mưa, đặc biệt vào buổi sáng khi trời nắng và khô, bụi cùng khí thải vẫn tích tụ khiến ô nhiễm không khí chưa được cải thiện đáng kể. Đến chiều, khi mưa xuất hiện, chất lượng không khí thường được cải thiện rõ rệt - bà Lan cho biết.

Các chuyên gia dự báo, mùa mưa sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới. Nếu xuất hiện những đợt mưa kéo dài liên tục từ 3 - 4 ngày, chất lượng không khí tại TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục được cải thiện.

Dù vậy, điều đó chưa có nghĩa Thành phố đã có bầu không khí sạch. Theo số liệu của IQAir ngày 18/6, nồng độ bụi mịn PM2.5 vẫn ở mức khoảng 13 µg/m3, cao gấp khoảng 2,6 lần mức khuyến nghị trung bình năm của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Điều này đồng nghĩa nhóm người nhạy cảm như trẻ em, người cao tuổi hay người mắc bệnh hô hấp vẫn có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu hoạt động ngoài trời trong thời gian dài.

Không thể trông chờ vào những cơn mưa

Nếu thời tiết là yếu tố giúp “làm sạch” bầu không khí trong ngắn hạn thì việc giảm phát thải mới là giải pháp quyết định chất lượng không khí của TP Hồ Chí Minh trong dài hạn.

PGS.TS. Phùng Chí Sỹ, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho biết, nguồn gây ô nhiễm lớn nhất hiện nay là khí thải từ các phương tiện giao thông, chiếm khoảng 50 - 60% tổng lượng phát thải. Phần còn lại đến từ hoạt động công nghiệp, xây dựng, sinh hoạt, mùi phát sinh từ hệ thống kênh rạch, cống rãnh và sự lan truyền không khí ô nhiễm từ các địa phương lân cận.

Nhận định này cũng lý giải vì sao ngay trong những ngày đầu mùa mưa, chất lượng không khí vẫn suy giảm cục bộ vào sáng sớm và chiều tối. Đây là thời điểm lưu lượng phương tiện tăng cao, trong khi điều kiện khí tượng khiến bụi và khí thải khó khuếch tán, làm nồng độ ô nhiễm tăng lên trong thời gian ngắn.

Theo PGS.TS. Phùng Chí Sỹ, TP Hồ Chí Minh cần ưu tiên kiểm soát khí thải giao thông thông qua việc thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sạch, đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi sang xe điện, hạn chế xe tải nặng lưu thông vào giờ cao điểm và khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng thay cho xe cá nhân.

Cùng đó, cần mở rộng diện tích cây xanh, tăng cường vệ sinh đường phố bằng xe hút bụi và tưới rửa mặt đường nhằm hạn chế bụi phát tán. Trong lĩnh vực công nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng sạch và áp dụng các quy trình sản xuất thân thiện với môi trường.

Cùng với giải pháp kỹ thuật, việc hoàn thiện cơ chế quản lý cũng có ý nghĩa quan trọng. Theo các chuyên gia, Thành phố cần tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định về bảo vệ môi trường; đẩy nhanh kiểm kê phát thải, xây dựng cơ sở dữ liệu chất lượng không khí và triển khai hiệu quả chương trình kiểm soát khí thải phương tiện giao thông.

PGS.TS. Phùng Chí Sỹ cũng khuyến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy định, xử lý nghiêm hành vi vi phạm về môi trường và đẩy mạnh truyền thông để nâng cao ý thức cộng đồng. Về phía doanh nghiệp, cần tuân thủ nghiêm quy định về bảo vệ môi trường, đầu tư công nghệ sạch và giảm phát thải ngay từ quá trình sản xuất.

Những cơn mưa đầu mùa đã mang lại tín hiệu tích cực cho chất lượng không khí TP Hồ Chí Minh, nhưng đó chỉ là lợi thế từ thiên nhiên. Để bầu không khí trong lành trở thành trạng thái thường xuyên thay vì phụ thuộc vào thời tiết, Thành phố cần kiên trì theo đuổi mục tiêu giảm phát thải, phát triển giao thông xanh và xây dựng một đô thị phát triển theo hướng bền vững.