Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về diễn biến dông, lốc, sét và đặc biệt là hiện tượng mưa đá xảy ra tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trong những ngày đầu tháng 5/2026?

Trong các ngày 2 - 4/5/2026 dông, lốc, sét và mưa đá đã gây thiệt hại nặng tại nhiều địa phương trên khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đặc biệt khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc. Theo số liệu ghi nhận được, cũng như cập nhật báo cáo từ các địa phương cho thấy chỉ tính riêng trong chiều tối và đêm ngày 2/5 dông, lốc, mưa đá đã xảy ra tại các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên và thủ đô Hà Nội; chiều tối và đêm 3/5 có thêm các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh cũng đã ghi nhận xảy ra dông lốc, sét và mưa đá.

Ngoài dông, lốc, mưa đá cũng trong khoảng thời gian từ chiều tối 02/5 đến sáng nay 04/5, trên khu vực các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đã xảy ra mưa dông diện rộng, cục bộ đã có nhưng điểm mưa to đến rất to như: trạm Tân Pheo (Phú Thọ) 171 mm, Lâm Thao (Phú Thọ) 168 mm, Kỳ Giang (Hà Tĩnh) 156 mm…

Thông thường mưa dông, lốc sét xuất hiện trong khoảng thời gian giao mùa (tháng 4 và tháng 5 và giai đoạn tháng 9 - 10) trên khu vực các tỉnh miền Bắc không phải là bất thường và không hiếm gặp. Với giai đoạn đầu tháng 5/2026, theo đánh giá sơ bộ, hiện tượng mưa đá xuất hiện tập trung nhiều trên cả khu vực miền núi, trung du và đồng bằng là một điều hiếm gặp.

Vậy nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng mưa đá với kích thước lớn xảy ra tại một số địa phương trong những ngày vừa qua, thưa ông?

Hiện tượng mưa đá kích thước lớn, có hạt đá cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis, xảy ra trong những ngày gần đây tại các tỉnh như Phú Thọ và Thái Nguyên có thể là do trong những ngày qua, khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm, có nắng ban ngày, làm tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển; trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000 m; cùng thời điểm đó, ở phía Bắc có bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.

Vào buổi chiều, do nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển rất nhanh theo chiều thẳng đứng. Trong môi trường có độ bất ổn định lớn này, dòng khí đi lên rất mạnh để giữ các khối băng trong các đám mây dông lâu hơn và khiến chúng ngày càng lớn trước khi rơi xuống; các hạt đá này nếu tan hết thành nước trước khi tới mặt đất sẽ tạo thành các trận mưa bình thường, nếu không kịp tan hết thì sẽ tạo thành các trận mưa đá.

Ông có thể dự báo xu thế thiên tai trong thời gian tới và một số dấu hiệu nhận biết khi xảy ra mưa đá? 

Trong thời gian tới, khả năng cao xuất hiện El Niño (80 – 90%) từ giữa năm 2026, có thể đạt cường độ mạnh vào cuối năm (20 – 25%) và kéo dài sang năm 2027. Trong năm nay, nắng nóng được dự báo nhiều và gay gắt hơn so với trung bình, mưa và bão thì ít hơn nhưng hiện tượng dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và hiện tượng mưa lớn cục bộ cũng có thể xuất hiện nhiều. Mưa lớn cục bộ, cường độ lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi và địa hình dốc.

Dự báo gần khoảng ngày 8 - 9/5 tức khoảng thứ 6 - 7 tuần này lại có thêm một đợt không khí lạnh mới tác động, nên khoảng cuối tuần này miền Bắc sẽ tiếp tục có mưa dông và lại phải đối mặt với nguy cơ tố, lốc; mưa đá và gió giật mạnh. 

Ngoài ra, khoảng ngày 5 - 7/5/2026, trên khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng. Thời gian mưa tập trung trong khoảng từ chiều đến tối. Trong mưa dông cũng cần cảnh giác với lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Về dấu hiệu nhận biết khi xảy ra mưa đá: Mưa đá là hiện tượng có quy mô rất nhỏ thường đi kèm với các trận dông mạnh trong giai đoạn chuyển mùa. Mưa đá thường đi kèm những dấu hiệu khá đặc trưng mà người dân có thể chủ động nhận biết, như bầu trời xuất hiện mây dông phát triển mạnh, không khí chuyển từ oi nóng sang mát lạnh rất nhanh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm theo sấm sét.

Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người dân nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, tránh ở ngoài trời hoặc dưới các cây lớn.

Khuyến cáo ứng phó khi xuất hiện dông, lốc, sét và mưa đá: Người dân cần thường xuyên theo dõi chặt chẽ các bản tin cảnh báo, trong giai đoạn chuyển mùa (tháng 4 - 5 và tháng 10 - 11), khi quan sát thấy bầu trời tối sầm, các đám mây dông mạnh phát triển, đó là khi có nguy cơ xảy ra dông, lốc và mưa đá, người dân hạn chế ra ngoài đường, tìm nơi trú ẩn an toàn chờ qua cơn dông mới tiếp tục di chuyển, tránh đứng dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo hoặc các công trình tạm.

Khi có mưa đá, nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế bị vỡ gây thương tích.
Đối với gió giật mạnh, cần gia cố mái nhà, chằng chống vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần khu vực có nguy cơ sập đổ. Ngoài ra, tắt các thiết bị điện khi có sét, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm rủi ro bị sét đánh.

Xin trân trọng cảm ơn ông!