Những dấu hiệu tích cực được ghi nhận từ việc giải quyết thủ tục hành chính thuận lợi, tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường với chính quyền địa phương đến phân cấp trong quản lý, tuyển dụng đội ngũ giáo viên, tổ chức thi và tuyển sinh…

Đổi thay từ cơ sở

Những chuyển biến của mô hình chính quyền địa phương hai cấp được thể hiện rõ từ cơ sở. Thay vì thủ tục phải qua nhiều khâu, nhiều cấp như trước, phụ huynh và học sinh ngày càng được tiếp cận dịch vụ giáo dục thuận lợi hơn. Sự chủ động của chính quyền địa phương trong phối hợp với các cơ sở giáo dục cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân.

Khi làm thủ tục chuyển trường cho con từ tỉnh Thái Nguyên về Hà Nội vào đầu năm học 2025-2026, anh Bùi Hồng Hiếu (phường Tây Hồ, Hà Nội) khá bất ngờ khi quy trình diễn ra nhanh, gọn, dễ hiểu, hoàn toàn trên cổng dịch vụ công của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. "Công việc chồng chéo, thời gian gấp nhưng tôi đã được hướng dẫn cụ thể và hoàn tất thủ tục trong thời gian ngắn thay vì phải đi lại nhiều lần để bổ sung hay xác nhận giấy tờ”, anh Hiếu chia sẻ.

Những thay đổi tích cực trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành còn thể hiện rõ trong các chỉ đạo chuyên môn. Không chỉ được triển khai theo đầu mối thống nhất, đảm bảo tính đồng bộ trong thực hiện các chủ trương, chương trình, kế hoạch dạy học, kiểm tra, đánh giá từ cấp thành phố đến từng cơ sở giáo dục, việc giảm bớt tầng nấc trung gian giúp rút ngắn thời gian chỉ đạo, nâng cao hiệu quả điều hành chuyên môn.

Theo cô giáo Đỗ Thị Tám, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Tiên Dương (xã Phúc Thịnh, Hà Nội), thời gian đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhà trường gặp một số khó khăn nhất định. Tuy nhiên, sau một năm thực hiện, bộ máy dần vận hành ổn định, sự phối hợp giữa các nhà trường, Phòng Văn hóa - Xã hội cấp xã, Sở Giáo dục và Đào tạo ngày càng chặt chẽ, hiệu quả. Phòng Văn hóa - Xã hội xã Phúc Thịnh đã phát huy vai trò đầu mối phối hợp, hỗ trợ các nhà trường giải quyết khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Các chỉ đạo chuyên môn từ Sở Giáo dục và Đào tạo được truyền đạt trực tiếp tới nhà trường, giúp việc triển khai nhiệm vụ nhanh chóng, kịp thời hơn. Trong đợt tuyển sinh đầu cấp, thi tuyển sinh vào lớp 10 hoặc các đợt kiểm tra định kỳ, nhà trường có thể trao đổi trực tiếp với các phòng chuyên môn của Sở để được hướng dẫn, giải đáp những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Điều đó góp phần giảm áp lực về thủ tục hành chính để nhà trường dành nhiều thời gian hơn cho công tác dạy học và chăm lo cho học sinh, cô Đỗ Thị Tám cho biết.

Điểm sáng tạo đáng ghi nhận là việc thành lập các cụm chuyên môn liên xã. Trường Trung học cơ sở Tiên Dương hiện thuộc cụm chuyên môn số 28 của thành phố, gồm các trường trên địa bàn 4 xã thuộc huyện Đông Anh (cũ): Phúc Thịnh, Thư Lâm, Đông Anh và Vĩnh Thanh. Với mô hình cụm, các nhà trường tổ chức giao lưu, sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm quản lý và giảng dạy, đồng thời phối hợp tổ chức hoạt động chuyên môn chung. Đây là kênh hỗ trợ hiệu quả giúp các trường duy trì sự kết nối chuyên môn khi không còn cấp Phòng Giáo dục và Đào tạo. Cũng từ đây, những vướng mắc được tổng hợp, phản ánh trực tiếp với phòng chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo để kịp thời giải quyết.

Tạo nền móng phát triển

Sau 1 năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp bước đầu tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra chuyên ngành Giáo dục và Đào tạo Thủ đô theo hướng tinh gọn đầu mối, tăng tính chủ động và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục.

Việc giao UBND cấp xã, phường quản lý các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trường phổ thông nhiều cấp học có cấp cao nhất là trung học cơ sở góp phần nâng cao hiệu quả và tính linh hoạt trong công tác quản lý. Với quy mô quản lý nhỏ hơn so với cấp huyện, quận trước đây, UBND cấp xã, phường có điều kiện tiếp cận sát sao hơn với hoạt động giáo dục của địa phương, qua đó, hỗ trợ nhà trường xử lý nhanh các vấn đề liên quan đến tổ chức, nhân sự hay cơ sở vật chất. Khi được bố trí đủ nhân lực, công cụ và phương tiện quản lý, chính quyền xã, phường có thể phát huy vai trò tích cực trong huy động học sinh đến lớp, bảo đảm an toàn trường học, kết nối giữa nhà trường với cộng đồng và giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh.

Ông Đặng Việt Hà, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Phúc Thịnh cho biết, mô hình mới giúp cấp xã phát huy rõ hơn vai trò trong công tác quản lý giáo dục trên địa bàn. Việc phối hợp giữa chính quyền địa phương với các nhà trường được thực hiện thường xuyên hơn, qua đó, nắm bắt kịp thời tình hình học sinh, đội ngũ giáo viên cũng như những vấn đề phát sinh trong quá trình tổ chức dạy học, đặc biệt là trong triển khai các nội dung chuyển đổi số còn mới mẻ.

“Nhiều nội dung trước đây phải thông qua cấp trung gian nay địa phương đã có thể phối hợp trực tiếp với các đơn vị liên quan để xử lý nhanh hơn. Những phản ánh từ cơ sở được tổng hợp và báo cáo kịp thời, giúp công tác tham mưu cho UBND xã trong lĩnh vực giáo dục sát thực tiễn hơn. Đây cũng là điều kiện để chính quyền địa phương chủ động đồng hành cùng các nhà trường trong việc bảo đảm môi trường học tập an toàn, thuận lợi cho học sinh”, ông Đặng Việt Hà thông tin.

Không chỉ mang lại những thay đổi ở cơ sở, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn tạo ra nhiều chuyển biến tích cực trên bình diện toàn ngành Giáo dục Thủ đô. Một trong những kết quả rõ nét là việc tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục. Nhiều nhiệm vụ được giao cho chính quyền địa phương thực hiện, góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm bớt khâu trung gian và nâng cao tính chủ động trong giải quyết các vấn đề phát sinh tại trường học.

Đối với học sinh và phụ huynh, những thay đổi này thể hiện rõ qua việc giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến giáo dục. Các nội dung như, xét tốt nghiệp trung học cơ sở, quản lý văn bằng, tuyển sinh đầu cấp được triển khai theo hướng thuận tiện hơn cho người dân và tại địa phương. Ngành Giáo dục đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về người học, trường học và văn bằng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu, xác nhận thông tin và giải quyết thủ tục hành chính.

Một điểm đáng chú ý khác là công tác quản lý và phát triển đội ngũ nhà giáo. Theo phân cấp mới, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội ủy quyền cho Chủ tịch UBND các xã, phường thực hiện thẩm quyền tuyển dụng giáo viên và nhân viên tại các cơ sở giáo dục công lập thuộc phạm vi quản lý. Điều này giúp các xã, phường chủ động hơn trong rà soát nhu cầu nhân lực, kịp thời bổ sung đội ngũ còn thiếu, đặc biệt tại khu vực có tốc độ tăng dân số cơ học cao. Quy trình tuyển dụng được rút ngắn, bảo đảm tuyển đúng người, đúng vị trí việc làm và đáp ứng yêu cầu thực tế của từng đơn vị.

Có vị trí đặc biệt quan trọng là Thủ đô của cả nước, Hà Nội có điều kiện phát triển kinh tế - xã hội thuận lợi, hạ tầng kỹ thuật - hạ tầng công nghệ thông tin được đầu tư đồng bộ, trình độ dân trí cao, sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Trung ương và thành phố đối với giáo dục và đào tạo. Ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội sở hữu đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cơ bản có trình độ chuyên môn tốt, hệ thống cơ sở giáo dục phát triển mạnh, kinh nghiệm trong công tác cải cách hành chính, chuyển đổi số và triển khai các mô hình quản trị hiện đại... Vì vậy, việc vận hành tổ chức bộ máy sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp có những thuận lợi đáng kể.

Bên cạnh những thuận lợi, ngành Giáo dục và Đào tạo Thủ đô vẫn đối mặt nhiều khó khăn như: Quy mô giáo dục lớn, dân số tăng nhanh, áp lực tuyển sinh, xây dựng trường lớp rất lớn...Việc triển khai mô hình quản trị mới đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý phải nhanh chóng thích ứng với yêu cầu điều hành trên môi trường số, quản trị theo dữ liệu và theo kết quả đầu ra.

Năm học 2025-2026, toàn thành phố có 2.921 trường, 70.395 lớp, 2.286.268 học sinh. Ngoài ra có 37 trường có vốn đầu tư nước ngoài, 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và 7 trường chuyên biệt dành cho học sinh khuyết tật. Ở quy mô toàn ngành, việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống các cơ sở giáo dục công lập đang được triển khai theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Mục tiêu không chỉ là giảm đầu mối quản lý mà còn chuẩn hóa quy mô trường lớp, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, nguồn lực đầu tư và đội ngũ giáo viên. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống giáo dục Thủ đô hiện đại, chất lượng cao và đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của người dân.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho biết, thời gian tới, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của từng cấp quản lý, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đồng bộ, liên thông. Toàn ngành tiếp tục rà soát mạng lưới trường học, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và bảo đảm các điều kiện để học sinh được học tập trong môi trường an toàn, chất lượng.