Khi người trẻ chủ động tìm cách kết nối

Từ tình yêu với văn hóa Kinh Bắc, nhóm B'Ling - sinh viên chuyên ngành Truyền thông và Tổ chức sự kiện của Trường Cao đẳng FPT Polytechnic TP Hồ Chí Minh đã thực hiện dự án “Xuôi dòng quan họ” với thông điệp “Nối nhịp giao duyên - Giữ hồn Kinh Bắc”. Dự án được xây dựng trong khuôn khổ đồ án tốt nghiệp, dưới sự hướng dẫn của giảng viên Trần Hà Phương Thảo và sự đồng hành chuyên môn của Thạc sĩ, đạo diễn Nguyễn Lê Thanh Hải.

Lấy dân ca quan họ Bắc Ninh và tranh dân gian Đông Hồ làm hai nội dung văn hóa tiêu biểu, nhóm sinh viên kết hợp biểu diễn, giao lưu, triển lãm và trải nghiệm. Bên cạnh các tiết mục dân ca quan họ, chương trình có giao lưu với nghệ nhân, khách mời, triển lãm tranh dân gian Đông Hồ, khu trải nghiệm văn hóa Kinh Bắc và trò chơi tương tác dành cho sinh viên, công chúng.

Cùng với hoạt động trực tiếp, nhóm B'Ling triển khai các nội dung trên nền tảng số nhằm giới thiệu lịch sử hình thành, giá trị nghệ thuật và bản sắc của dân ca quan họ Bắc Ninh. Việc kết hợp giữa truyền thông số và trải nghiệm thực tế được nhóm kỳ vọng tạo thêm cách tiếp cận phù hợp với thói quen tiếp nhận của giới trẻ.

Trưởng ban tổ chức “Xuôi dòng quan họ” Lê Minh Huy cho biết, nhóm mong muốn tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận và cảm nhận vẻ đẹp văn hóa Kinh Bắc theo cách gần gũi, sinh động hơn. Thông qua quá trình thực hiện dự án, sinh viên không chỉ tìm hiểu về những giá trị văn hóa truyền thống mà còn trực tiếp lựa chọn cách truyền tải các giá trị đó đến công chúng trẻ.

Việc sinh viên chủ động xây dựng dự án về văn hóa truyền thống cũng cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận giáo dục văn hóa từ tiếp nhận kiến thức sang tìm hiểu, trải nghiệm và trực tiếp tham gia truyền tải các giá trị di sản.

Thạc sĩ, đạo diễn Nguyễn Lê Thanh Hải cho rằng điều quan trọng trước hết là giúp sinh viên biết về văn hóa, nghệ thuật của cha ông để hiểu gốc rễ, nguồn cội, từ đó có thể phát huy và gìn giữ một cách đúng đắn.

Theo ông, yêu cầu này càng đáng chú ý trong thời đại công nghệ số, khi thông tin trên mạng rất nhiều nhưng có những thông tin bị sai lệch. Nếu không tìm hiểu kỹ, người trẻ khó có thể phân biệt đâu là đúng, đâu là sai.

Ông Nguyễn Lê Thanh Hải cũng cho rằng việc gìn giữ văn hóa cần hướng đến sự trọn vẹn, để người trẻ hiểu được giá trị nào cần giữ, giá trị nào cần tiếp tục phát huy. Thông qua sự kết nối, giao thoa giữa hiện đại và truyền thống, người trẻ có thể tiếp nhận văn hóa một cách chủ động hơn thay vì thụ động.

Theo đạo diễn Nguyễn Lê Thanh Hải, trong một không gian hiện đại như TP Hồ Chí Minh, nơi thông tin và những thay đổi diễn ra mỗi ngày, việc tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận và không quên những giá trị văn hóa dân gian truyền thống là điều cần thiết. Những chương trình kết hợp giữa truyền thống và cách tiếp cận gần gũi với đời sống hiện đại sẽ góp phần đưa các giá trị ấy đến gần hơn với người trẻ.

Cũng từ môi trường học tập, nhóm sinh viên ngành Quản trị Truyền thông Đa phương tiện, Trường Đại học FPT TP Hồ Chí Minh lựa chọn một vấn đề gần gũi với đời sống người trẻ hiện nay để thực hiện dự án truyền thông “Vũ trụ task vụ”. Triển lãm tương tác cùng tên là hoạt động trọng điểm của chiến dịch, hướng đến giúp người trẻ nhận diện hiện tượng “đa nhiệm ảo” và nhìn lại cách bản thân xử lý nhiều tác vụ trong học tập, công việc và môi trường số.

Lấy cảm hứng từ concept “Đa vũ trụ - Đa nhiệm vụ”, triển lãm xây dựng chuỗi trải nghiệm để người tham gia trực tiếp quan sát và đối chiếu cách mình chuyển đổi giữa nhiều tác vụ. Không gian trưng bày gồm bộ ảnh “Multitask in Multiverse”, các tác phẩm nghệ thuật sắp đặt về hiện tượng đa nhiệm ảo; trò chơi mô phỏng việc xử lý nhiều nhiệm vụ trong thời gian ngắn; báo cáo cá nhân “Glitch Report” giúp đối chiếu giữa cảm giác năng suất và hiệu quả thực tế sau thử thách.

Bên cạnh đó, không gian trình chiếu tương tác tái hiện trạng thái sự chú ý vẫn còn bị kéo theo sau mỗi lần chuyển đổi giữa các tác vụ. Thay vì chỉ cung cấp thông tin về “đa nhiệm ảo”, triển lãm đặt người tham gia vào tình huống trực tiếp trải nghiệm, từ đó tự quan sát cách mình quản lý sự chú ý khi phải liên tục chuyển đổi giữa các nhiệm vụ.

Theo Trần Nguyễn Tố Tâm, đại diện dự án “Vũ trụ task vụ”, thông qua triển lãm, nhóm mong muốn tạo cơ hội để người trẻ không chỉ tiếp cận với khái niệm “đa nhiệm ảo”, mà còn trực tiếp nhìn lại cách mình quản lý sự chú ý và chuyển đổi giữa các nhiệm vụ trong cuộc sống hằng ngày.

Dự án được thực hiện trong khuôn khổ hoạt động học tập chuyên ngành Quản trị Truyền thông đa phương tiện. Việc kết hợp giữa truyền thông số và trải nghiệm trực tiếp cho thấy cách sinh viên lựa chọn những vấn đề từ đời sống đương đại để xây dựng nội dung, đồng thời thử nghiệm phương thức truyền thông tương tác nhằm tạo sự tham gia chủ động của người trẻ.

Đưa văn hóa truyền thống vào đời sống

Cùng với những dự án do sinh viên chủ động thực hiện, các không gian văn hóa cộng đồng cũng đang mở thêm cơ hội để người trẻ tiếp cận những giá trị truyền thống theo cách tự nhiên hơn.

Tại Đường sách TP Hồ Chí Minh, Ngày hội Sách và văn hóa đêm lần thứ 7 với chủ đề “Khuôn vàng thước ngọc” kết hợp các hoạt động đọc sách, trải nghiệm văn hóa và nghệ thuật truyền thống. Các không gian Hiên nhà, Góc thôn, Phố chợ và Sân đình có nhiều hoạt động trải nghiệm, workshop, trò chơi dân gian, giới thiệu sản phẩm văn hóa và ẩm thực truyền thống.

Điểm nhấn là chương trình “Hát bội với âm nhạc dân tộc” do Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP Hồ Chí Minh thực hiện. Bên cạnh các trích đoạn hát bội, chương trình giới thiệu nghệ thuật hóa trang, phục trang và ngôn ngữ biểu diễn của loại hình sân khấu truyền thống.

Việc đưa hát bội vào không gian mở giữa trung tâm thành phố tạo điều kiện để công chúng có thể dừng lại, xem, tìm hiểu và tiếp cận nghệ thuật truyền thống theo cách tự nhiên. Với người trẻ, những trải nghiệm trực tiếp như vậy mở thêm cơ hội tiếp cận những loại hình nghệ thuật vốn không phải lúc nào cũng hiện diện thường xuyên trong đời sống hiện đại.

Nghệ sĩ Khổng Minh Khương cho biết, anh không nhớ đã biểu diễn bao nhiêu buổi tại Đường sách TP Hồ Chí Minh nhưng mỗi lần được tiếp cận khán giả trẻ trong một không gian văn hóa mở giữa lòng thành phố vẫn mang lại cho anh những cảm xúc mới mẻ, xúc động như những ngày đầu đứng trên sân khấu.

Theo nghệ sĩ Khổng Minh Khương, anh vui và xúc động khi qua mỗi hoạt động văn hóa, mỗi đêm diễn, nghệ thuật hát bội lại được nhiều người biết đến hơn và đến gần với công chúng hơn.

Từ những dự án của sinh viên đến các hoạt động văn hóa cộng đồng, điểm chung không nằm ở việc thay đổi bản chất của nội dung mà ở cách đưa nội dung đến với người tiếp nhận. Với văn hóa truyền thống, đó có thể là một sân khấu mở, một triển lãm, một hoạt động trải nghiệm; với những vấn đề của đời sống số, đó có thể là một không gian tương tác để người trẻ trực tiếp quan sát và nhìn lại chính mình.

Tuy nhiên, mở thêm cách tiếp cận cũng đặt ra yêu cầu về khả năng chọn lọc và kiểm chứng thông tin, nhất là khi người trẻ ngày càng tiếp nhận văn hóa và các vấn đề xã hội qua môi trường số.

Thạc sĩ Huỳnh Thanh Nguyên, giảng viên Trường Đại học Gia Định, cho rằng sự phát triển của mạng xã hội tạo điều kiện để người trẻ tiếp cận, chia sẻ và bày tỏ quan điểm về nhiều vấn đề trong đời sống. Tuy nhiên, trước lượng thông tin ngày càng lớn, người trẻ cần được trang bị khả năng chọn lọc, kiểm chứng và tiếp nhận thông tin một cách có trách nhiệm.

Theo ông, mỗi người đều có thể trở thành một “người đưa tin” trong môi trường số, vì vậy việc tiếp nhận và chia sẻ thông tin cần đi cùng ý thức về độ chính xác của nội dung. Đối với văn hóa, điều này càng quan trọng bởi những thông tin được chia sẻ có thể góp phần hình thành cách nhìn của giới trẻ về một giá trị, một loại hình nghệ thuật hay một nét văn hóa truyền thống.

Từ góc độ giáo dục, Thạc sĩ Huỳnh Thanh Nguyên cho rằng nhà trường và giảng viên có vai trò giúp sinh viên hình thành thói quen tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn, biết đặt câu hỏi và kiểm chứng trước khi tiếp nhận hoặc chia sẻ. Giáo dục văn hóa vì thế không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức mà cần khuyến khích người trẻ chủ động tìm hiểu, trao đổi và hình thành nhận thức trên cơ sở thông tin xác thực.

Theo ông Nguyên, khi được hướng dẫn cách tiếp cận thông tin một cách chủ động, người trẻ sẽ có thêm nền tảng để hiểu đúng những giá trị truyền thống, đồng thời có thể sử dụng các phương tiện hiện đại để giới thiệu, lan tỏa văn hóa theo cách phù hợp với thế hệ mình.

Từ đó, làm mới cách tiếp cận không đồng nghĩa với thay đổi tùy tiện những giá trị vốn có. Điều quan trọng là hiểu đúng những giá trị cốt lõi, đồng thời tìm phương thức thể hiện phù hợp với đời sống đương đại. Khi người trẻ được trao cơ hội tìm hiểu, trải nghiệm và tham gia bằng những phương thức gần với đời sống của mình, họ không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà còn có thể trở thành chủ thể kết nối, lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng.