Ngày 11/6 Đoàn công tác gồm khoảng 50 đại biểu là lãnh đạo Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang, đại diện chính quyền địa phương, cán bộ dự án IUCN Việt Nam, các chuyên gia đến từ Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Cần Thơ, Trường Đại học An Giang cùng đại diện hợp tác xã, tổ hợp tác, nông dân đến tham quan, học tập kinh nghiệm mô hình sen- cá tại xã Tân Hưng.

Hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án “Phát triển chuỗi giá trị bền vững các sản phẩm từ tơ sen tại Việt Nam nhằm hỗ trợ chiến lược trữ nước cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, nhằm giúp các địa phương tiếp cận thực tiễn sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm và định hướng phát triển các mô hình sinh kế thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu.

Chương trình nhằm tạo điều kiện để nông dân, hợp tác xã và cán bộ kỹ thuật trao đổi kinh nghiệm về các mô hình nuôi cá mùa lũ kết hợp trồng sen theo hướng sinh thái, đánh giá khả năng áp dụng tại địa phương và thúc đẩy nhân rộng các mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu tác động của biến đổi khí hậu, chất lượng nguồn nước suy giảm và chi phí đầu vào gia tăng, mô hình sen- cá được đánh giá là giải pháp phù hợp giúp tận dụng tài nguyên nước, giảm sử dụng hóa chất nông nghiệp và nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích.

Tại xã Tân Hưng, mô hình sen - cá của các hộ dân thuộc vùng đệm Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia bởi hiệu quả kinh tế và tính bền vững trong sản xuất. Ông Ngô Văn Thống, nông dân xã Tân Hưng cho biết, để sen phát triển tốt, người dân phải làm đất kỹ, bón vôi và phơi đất từ 5-6 ngày để xử lý mầm bệnh. Sen giống được ươm trước khoảng 20 ngày rồi mới đưa ra ruộng nhằm bảo đảm cây phát triển đồng đều.

Sau khi sen bén rễ khoảng 20 ngày, người trồng cần chủ động thay nước, giữ nguồn nước sạch và xử lý kịp thời các loại nấm, vi khuẩn gây hại. Một kinh nghiệm quan trọng là không nên giữ nước liên tục mà cần có giai đoạn rút nước, phơi đất để kích thích bộ rễ phát triển, hạn chế sâu bệnh và nâng cao năng suất.

Theo chị Nguyễn Thị Diễm Trang, xã Tân Hưng, sen thường được xuống giống vào khoảng tháng 7 âm lịch sau khi cải tạo đất và đưa nước vào ruộng. Khi kết hợp nuôi cá trong ruộng sen, người dân vừa tận dụng được mặt nước, vừa có thêm nguồn thu ổn định.

Cá nuôi trong ruộng sen khoảng 7 tháng có thể thu hoạch. Trong khi giá sen phụ thuộc khá lớn vào thị trường và thời tiết thì nguồn thu từ cá ổn định hơn, góp phần giảm rủi ro cho người sản xuất. Bình quân mỗi năm, một mẫu sen kết hợp nuôi cá có thể mang lại lợi nhuận khoảng 60 triệu đồng sau khi trừ chi phí, cao hơn nhiều lần so với sản xuất lúa đơn thuần. Để duy trì hiệu quả lâu dài, người dân hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thường xuyên theo dõi chất lượng nước và ưu tiên các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường nhằm bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh.

ThS. Trịnh Phước Nguyên, Phó Viện trưởng Viện Biến đổi Khí hậu thuộc Trường Đại học An Giang (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, một trong những giá trị nổi bật của mô hình là khả năng cải tạo đất. Sau khi kết thúc vụ sen, toàn bộ thân, lá và rễ sen được cày vùi xuống đất, tạo nguồn hữu cơ tự nhiên cho vụ lúa tiếp theo.

Kết quả phân tích cho thấy ruộng lúa sau sen có thể giảm khoảng 40% lượng phân đạm urê, 32% lượng phân lân và 12% lượng phân kali so với ruộng lúa thông thường mà vẫn bảo đảm năng suất. Điều này giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư, đồng thời nâng cao độ phì nhiêu của đất.

Theo TS. Lê Phát Quới, nguyên giảng viên Khoa Môi trường, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), mô hình sen - cá mang lại lợi ích kép về kinh tế và môi trường. Sau thu hoạch, thân, lá và rễ sen phân hủy tạo nguồn hữu cơ tự nhiên, góp phần cải tạo đất và giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học.

Bên cạnh đó, hệ thống rễ sen giúp cải thiện môi trường nước và đất, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài thủy sản sinh trưởng. Đối với những khu vực có bờ bao khép kín, việc kết hợp nuôi, trữ cá trong ruộng sen khá thuận lợi, giúp tận dụng mặt nước và tăng thêm thu nhập cho nông hộ.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến Đồng bằng sông Cửu Long, việc phát triển các mô hình sản xuất thích ứng với điều kiện ngập lũ tự nhiên là yêu cầu cấp thiết. Ngoài hiệu quả kinh tế, mô hình sen - cá còn góp phần bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước, giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tạo điều kiện phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng từ sen.

Thực tiễn tại xã Tân Hưng cho thấy mô hình sen- cá đang mở ra hướng đi phù hợp cho các địa phương vùng ngập lũ. Qua đó, góp phần phát triển nông nghiệp sinh thái, nâng cao thu nhập cho người dân và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.