Không chỉ cung ứng nguồn thực phẩm cho thị trường, người dân còn chế biến thành nhiều sản phẩm như cá chạch kho, cá chạch sấy khô, cá chạch nướng… từng bước nâng cao giá trị gia tăng, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững từ đặc sản đồng quê.

Từ cá đồng dân dã đến sản phẩm hàng hóa

Cá chạch đồng là loài thủy sản nước ngọt quen thuộc, gắn bó với đời sống của người dân vùng nông thôn. Nhờ thịt thơm ngon, giàu giá trị dinh dưỡng, loài cá này từ lâu đã trở thành nguyên liệu được người tiêu dùng ưa chuộng. Nhận thấy tiềm năng phát triển kinh tế từ nguồn lợi bản địa, năm 2010, anh Nguyễn Văn Thỉnh, xã Quỹ Nhất đã quyết định rời công việc trong cơ quan nhà nước để theo đuổi mô hình nuôi cá chạch đồng theo hướng hàng hóa.

Năm 2013, sau thời gian khảo sát nhu cầu thị trường, anh Nguyễn Văn Thỉnh quyết định đầu tư phát triển mô hình nuôi cá chạch đồng. Từ quy mô nhỏ ban đầu, bằng sự kiên trì và không ngừng ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, gia đình anh đã mở rộng diện tích ao nuôi lên gần 3 ha. Mô hình được tổ chức theo chuỗi sản xuất khép kín, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP.

Anh Nguyễn Văn Thỉnh chia sẻ, giai đoạn khó khăn nhất trong quy trình nuôi cá chạch đồng là ấp trứng, ương cá bột và chăm sóc cá giống đến khi đạt chiều dài khoảng 3 cm. Khi vượt qua giai đoạn này, cá có sức đề kháng tốt hơn, khả năng thích nghi cao nên việc chăm sóc trở nên thuận lợi. Cá chạch đồng có tập tính ăn nổi, thường lên mặt nước tìm thức ăn, giúp người nuôi dễ dàng theo dõi sức khỏe đàn cá, quản lý môi trường ao nuôi và chủ động phòng, chống dịch bệnh.

Nhờ làm chủ quy trình kỹ thuật và đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa trong chăm sóc, mô hình nuôi cá chạch đồng của anh Nguyễn Văn Thỉnh ngày càng phát huy hiệu quả. Sau khoảng 4 - 5 tháng nuôi, cá đạt tiêu chuẩn thương phẩm với kích cỡ 40 - 60 con/kg. Hệ thống máng cho ăn tự động được lắp đặt đồng bộ tại các ao nuôi giúp quản lý thức ăn khoa học, giảm thất thoát và ổn định môi trường nước. Với quy mô gần 3 ha và 2 vụ nuôi mỗi năm, gia đình anh hiện sản xuất khoảng 5 triệu con giống cùng trên 120 tấn cá thương phẩm, đáp ứng nhu cầu của thị trường với doanh thu mỗi năm hàng tỷ đồng.

Từ mô hình tiên phong này, nhiều hộ dân ở xã Quỹ Nhất đã mạnh dạn tham gia nuôi cá chạch đồng, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung. Sản phẩm cá chạch thương phẩm hiện được cung cấp cho hệ thống nhà hàng, khách sạn tại nhiều địa phương, tạo đầu ra ổn định cho người nuôi.

Anh Nguyễn Văn Dũng, một hộ nuôi cá chạch đồng tại địa phương cho biết, gia đình vừa xuất bán khoảng 5 tấn cá thương phẩm và cá giống. Nhờ thị trường tiêu thụ ổn định, giá bán duy trì ở mức phù hợp, người nuôi có thêm động lực đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất.

Nâng cao giá trị từ chế biến sản phẩm OCOP

Không chỉ tiên phong trong việc đưa cá chạch hoang dã vào các ao nuôi, anh Nguyễn Văn Thỉnh tiếp tục mở rộng chuỗi giá trị bằng việc đầu tư nghiên cứu, chế biến các sản phẩm từ cá chạch, trong đó có cá chạch kho niêu đất. Để đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và mở rộng thị trường, năm 2018 anh thành lập Công ty trách nhiệm hữu hạn Thỉnh Ca, tạo nền tảng cho hoạt động kinh doanh theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Để tạo nên sản phẩm cá chạch kho niêu đất mang hương vị đặc trưng, anh Nguyễn Văn Thỉnh đặc biệt chú trọng từng công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu đến chế biến và bảo quản. Cá dùng để kho đều được tuyển chọn kỹ, bảo đảm còn tươi sống, thân chắc, đạt chất lượng. Quá trình sơ chế được thực hiện cẩn thận bằng các nguyên liệu tự nhiên nhằm khử sạch nhớt, giữ độ săn chắc của thịt cá trước khi tẩm ướp với các loại gia vị truyền thống như gừng, riềng, nước mắm, hạt tiêu, hành, tỏi, ớt… theo công thức riêng.

Theo anh Nguyễn Văn Thỉnh, toàn bộ sản phẩm cá chạch kho được chế biến trong niêu đất Bát Tràng theo thời gian từ 8 - 12 giờ. Để bảo đảm chất lượng đồng đều giữa các mẻ, gia đình anh đầu tư 4 tủ kho điện, mỗi tủ có sức chứa hơn 30 niêu, cho phép kiểm soát chính xác nhiệt độ và thời gian chế biến. Việc chuẩn hóa quy trình đã góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ với sản lượng bình quân hơn 3.000 niêu mỗi tháng.

Từ thành công của sản phẩm cá chạch kho niêu đất, gia đình anh Nguyễn Văn Thỉnh tiếp tục nghiên cứu, phát triển thêm các sản phẩm chế biến như cá chạch sấy khô, cá chạch nướng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị nguồn nguyên liệu. Sản phẩm cá chạch kho niêu đất được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao đã tạo động lực quan trọng để mở rộng thị trường. Nhờ chú trọng xây dựng thương hiệu và đẩy mạnh quảng bá, sản phẩm hiện được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Riêng vào dịp Tết, sản lượng tiêu thụ đạt hơn 10.000 niêu.

Theo ông Hà Văn Lệ, Chủ tịch Hội Nông dân xã Quỹ Nhất, hiện trên địa bàn xã có khoảng 20 hộ tham gia nuôi cá chạch đồng, mang lại hiệu quả kinh tế tích cực. Các hộ nuôi đã chủ động liên kết thông qua các tổ, nhóm sản xuất để trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ phương pháp chăm sóc, xử lý dịch bệnh và hỗ trợ nhau trong quá trình sản xuất.

“Cùng với phát triển vùng nuôi thương phẩm, việc xây dựng, phát triển các sản phẩm chế biến từ cá chạch, nhất là sản phẩm OCOP, đang góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, tạo thêm sinh kế cho người dân và mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế nông thôn” - Chủ tịch Hội Nông dân xã Quỹ Nhất cho biết.