Đồng thời, mã số mã vạch cũng là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp khẳng định uy tín, chất lượng và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Mã số mã vạch - Công cụ quan trọng truy xuất nguồn gốc

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2025 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 sẽ tạo hành lang pháp lý khi quy định truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa, đồng thời, là công cụ quan trọng trong kiểm tra và giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa tập trung hiện đại hóa quản lý bằng cách phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro, áp dụng “hộ chiếu số” và tăng cường kiểm soát hàng hóa trên nền tảng số. Về vấn đề này, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia khẳng định, việc minh bạch hóa thông tin sản phẩm thông qua truy xuất nguồn gốc là nền tảng quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giá trị hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, thời gian tới Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia sẽ khuyến khích áp dụng truy xuất nguồn gốc bắt buộc với nhóm sản phẩm có rủi ro cao, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu liên thông phục vụ quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, đề xuất chế tài mạnh với hành vi làm giả mã truy xuất, coi đây là hành vi gian lận nghiêm trọng.

Mã số mã vạch không chỉ là công cụ quan trọng giúp nhận diện, quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hóa trong toàn bộ quá trình sản xuất, lưu thông và phân phối mà việc áp dụng và quản lý hiệu quả hệ thống mã số mã vạch còn góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát hàng hóa cũng như củng cố uy tín và tạo dựng niềm tin của doanh nghiệp với người tiêu dùng.

Ông Bùi Bá Chính, Giám đốc Trung tâm Mã số, Mã vạch quốc gia nhấn mạnh: Vai trò nổi bật của mã số mã vạch là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành bởi mỗi sản phẩm được gắn một mã số riêng biệt, doanh nghiệp có thể dễ dàng theo dõi số lượng, kiểm soát tồn kho, quản lý quá trình xuất nhập hàng hóa và giảm thiểu sai sót trong quá trình vận hành. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp có quy mô sản xuất lớn hoặc hệ thống phân phối rộng. Bên cạnh đó, mã số mã vạch còn góp phần tăng cường tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ số phát triển, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, hàng hóa nên việc áp dụng mã số mã vạch giúp cung cấp thông tin rõ ràng về sản phẩm như đơn vị sản xuất, chủ sở hữu thương hiệu cũng như các thông tin liên quan khác, từ đó nâng cao niềm tin đối với hàng hóa và thương hiệu của doanh nghiệp.
Cũng theo ông Bùi Bá Chính, để đảm bảo mã số mã vạch được sử dụng phù hợp tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế, đồng thời tạo lập cơ sở dữ liệu để quản lý thống nhất, minh bạch thì hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực mã số, mã vạch cần được triển khai một cách toàn diện, tập trung vào các hoạt động: Đăng ký sử dụng mã số mã vạch; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng mã; khai báo, cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu mã số mã vạch…

Nâng cao nhận thức, hiệu quả trong sử dụng

Ông Bùi Bá Chính, Giám đốc Trung tâm Mã số, Mã vạch quốc gia cho biết: Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 đã nâng cao vai trò của công nghệ trong quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa. Trong đó, truy xuất nguồn gốc là một công cụ hữu hiệu kết hợp với mã số, mã vạch, nhãn điện tử hàng hóa và “hộ chiếu số” giúp cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát và hậu kiểm chất lượng hàng hóa và sản phẩm.

Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc giúp cơ quan chức năng quản lý chuỗi cung ứng trên phạm vi rộng; đưa ra quyết định nhanh chóng trên cơ sở khoa học; kiểm tra, giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa; cảnh báo nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng. Đây là hướng đi phù hợp với Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng như Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Cũng theo ông Bùi Bá Chính, đối với cơ quan quản lý nhà nước, mã số mã vạch là công cụ hữu hiệu trong quản lý thị trường, thông qua hệ thống dữ liệu về mã số mã vạch, các cơ quan chức năng có thể theo dõi, giám sát tình hình lưu thông hàng hóa, hỗ trợ phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại như làm giả, làm nhái sản phẩm hoặc sử dụng mã không hợp lệ, do vậy cần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng để sử dụng hiệu quả mã số mã vạch trong giám sát, quản lý và sử dụng hàng hóa.

Thời gian tới, Trung tâm Mã số, Mã vạch quốc gia tập trung thúc đẩy việc đăng ký sử dụng mã số, mã vạch đối với các tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng mã số mã vạch cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Đồng thời thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng mã số, mã vạch bởi giấy chứng nhận không chỉ là bằng chứng xác thực về quyền sử dụng mà còn là cơ sở quan trọng giúp doanh nghiệp bảo vệ lợi ích hợp pháp, tránh tình trạng sử dụng mã trùng hoặc vi phạm bản quyền mã số, mã vạch. Cùng với đó, đẩy mạnh việc cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu mã số, mã vạch. Cơ sở dữ liệu này là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý theo dõi, giám sát tình hình sử dụng mã số mã vạch, đồng thời hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, chống gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động lưu thông hàng hóa.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu minh bạch hóa thị trường ngày càng cao, mã số mã vạch không chỉ đơn thuần là công cụ nhận diện sản phẩm mà còn là nền tảng quan trọng cho quản lý chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và nâng cao năng lực cạnh tranh nên doanh nghiệp cần áp dụng và quản lý hiệu quả hệ thống mã số mã vạch để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy thương mại phát triển bền vững và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.