Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được đẩy mạnh, cách nhìn về đóng góp của lực lượng trẻ cũng đang chuyển từ sự tham gia sang tạo ra giá trị thực chất.

Chuyển từ tham gia sang tạo giá trị thực chất

Từ góc nhìn phát triển con người, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biểu, nhà nghiên cứu trẻ Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) là gương mặt trẻ có thành tích khoa học tiêu biểu năm 2025 của Đoàn Thanh niên Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, trước đây thanh niên thường được ghi nhận thông qua mức độ tham gia các phong trào xung kích, tình nguyện. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi yêu cầu phát triển gắn với chất lượng và năng lực cạnh tranh, việc tham gia thôi là chưa đủ, mà cần thể hiện bằng kết quả cụ thể trong công việc.

Trong năm 2025, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biểu công bố 5 bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành trong nước, trong đó có các bài tiêu biểu như “Đồng chí Trần Quý Kiên với quê hương Hà Nội và cách mạng Việt Nam” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lịch sử và “Thượng thư Chu Đình Kế qua tư liệu chính sử triều Nguyễn” đăng trên Tạp chí Giáo dục và xã hội. Các công trình tập trung vào lịch sử Đảng, lịch sử cách mạng và nghiên cứu nhân vật lịch sử.

Bên cạnh đó, còn có 5 báo cáo tại các hội thảo khoa học trong nước có kỷ yếu xuất bản, đồng thời có nhiều công trình nghiên cứu được in sách. Đáng chú ý, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biểu là chủ biên công trình “Lịch sử Đảng bộ huyện Mù Cang Chải (1957–2025)” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát hành, cùng với việc tham gia biên soạn các ấn phẩm địa chí và chuyên khảo lịch sử.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Biểu, việc tham gia trực tiếp vào các công trình cụ thể giúp người nghiên cứu nhận thức rõ hơn yêu cầu của giai đoạn hiện nay: Sản phẩm khoa học không chỉ dừng ở công bố mà cần hướng tới khả năng sử dụng trong thực tiễn. Quan điểm này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó nhấn mạnh yêu cầu gắn nghiên cứu với ứng dụng, nâng cao hiệu quả đóng góp của khoa học đối với phát triển.

Từ thực tiễn đó, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biểu cho rằng tư duy của thanh niên cũng cần thay đổi theo hướng thực chất hơn. Những nội dung như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hay phát triển bền vững không thể tiếp cận theo từng phần riêng lẻ, mà đòi hỏi cách nhìn tổng thể, gắn với yêu cầu cụ thể của từng lĩnh vực. Do đó, vai trò của thanh niên không chỉ dừng ở việc thực hiện các nhiệm vụ được giao, mà cần tham gia vào quá trình đề xuất giải pháp, thử nghiệm cách làm mới. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực, đặc biệt là khả năng phân tích, tổng hợp và triển khai công việc.

Tuy nhiên, sự chuyển dịch này chưa diễn ra đồng đều. Một bộ phận thanh niên đã nhanh chóng thích nghi với môi trường số và kinh tế tri thức, nhưng vẫn còn không ít người gặp khó khăn về kỹ năng hoặc điều kiện tiếp cận. Nếu không có giải pháp hỗ trợ phù hợp, sự chênh lệch này sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả chung.

Từ yêu cầu thực tiễn, Tiến sĩ Nguyễn Văn Biểu cho rằng, việc phát huy vai trò của thanh niên cần gắn với việc hoàn thiện cơ chế đánh giá, trong đó lấy hiệu quả công việc làm thước đo, đồng thời tạo điều kiện để thanh niên tham gia sâu hơn vào các nhiệm vụ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Khi có môi trường phù hợp, thanh niên không chỉ hoàn thành nhiệm vụ mà còn có thể đóng góp những ý tưởng mới, tạo ra giá trị thiết thực cho xã hội.

Chuẩn bị năng lực để thích nghi và từng bước dẫn dắt

Theo Tiến sĩ Lộc Thị Thủy, Bí thư Chi đoàn Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), để thanh niên đáp ứng yêu cầu mới, trước hết cần thay đổi tư duy về đổi mới sáng tạo. Đổi mới không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những ý tưởng lớn, mà có thể xuất phát từ việc cải tiến cách làm việc, nâng cao hiệu quả công việc và gắn với nhu cầu thực tiễn.

Cùng với đó, kỹ năng số là yêu cầu cơ bản. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh, nếu không làm chủ được công cụ, thanh niên sẽ khó tham gia sâu vào quá trình đổi mới. Ngoại ngữ và khả năng hội nhập quốc tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận tri thức mới và mở rộng hợp tác.

Từ kinh nghiệm tham gia các hoạt động nghiên cứu và hợp tác quốc tế, Tiến sĩ Lộc Thị Thủy cho rằng đội ngũ trí thức trẻ cần chủ động tham gia vào các mạng lưới nghiên cứu, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, việc gắn nghiên cứu với thực tiễn cần được coi trọng hơn. Theo Tiến sĩ Lộc Thị Thủy, nhiều kết quả nghiên cứu nếu không được ứng dụng sẽ khó phát huy giá trị, do đó cần thúc đẩy việc đưa khoa học và công nghệ vào sản xuất và đời sống, phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

Tư duy về phát triển bền vững cũng cần được cụ thể hóa. Chuyển đổi xanh không chỉ là định hướng dài hạn mà cần được thể hiện trong từng hoạt động cụ thể, từ nghiên cứu đến triển khai thực tiễn.

Một điểm được Tiến sĩ Lộc Thị Thủy nhấn mạnh là năng lực phản biện và giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh các vấn đề toàn cầu ngày càng phức tạp, thanh niên cần biết phân tích, đánh giá và đưa ra giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Từ thực tiễn công tác và nghiên cứu, Tiến sĩ Lộc Thị Thủy cho rằng thanh niên hiện nay có nhiều cơ hội hơn trước nhưng cũng đứng trước yêu cầu cao hơn về năng lực và khả năng thích ứng. Để không chỉ dừng lại ở việc theo kịp mà có thể tham gia dẫn dắt trong một số lĩnh vực, người trẻ cần chủ động học hỏi, rèn luyện kỹ năng và gắn công việc của mình với nhu cầu thực tiễn; khi được tạo điều kiện về môi trường, cơ chế và cơ hội tiếp cận tri thức, thanh niên hoàn toàn có thể phát huy vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Điều quan trọng là mỗi người phải xác định rõ hướng đi của mình, kiên trì với mục tiêu đã lựa chọn và từng bước nâng cao năng lực để đóng góp hiệu quả hơn cho công việc và cho xã hội.