Thưa ông, Đại hội Đảng XIV được kỳ vọng sẽ đặt ra những định hướng lớn về đổi mới thể chế pháp luật, ông nhìn nhận yêu cầu này như thế nào trong bối cảnh phát triển hiện nay?

Yêu cầu đổi mới thể chế pháp luật theo hướng hiện đại và sát thực tiễn là một trong những nội dung có ý nghĩa nền tảng. Khi nền kinh tế thị trường ngày càng hội nhập sâu rộng, quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ thì pháp luật không thể chỉ đóng vai trò điều chỉnh các quan hệ xã hội đã phát sinh, mà cần trở thành công cụ dẫn dắt và tổ chức sự phát triển.

Hệ thống pháp luật cần được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, ổn định và có tính dự đoán cao. Đây là yếu tố rất quan trọng để người dân và doanh nghiệp yên tâm xây dựng kế hoạch đầu tư, sản xuất, kinh doanh dài hạn. Nếu môi trường pháp lý thường xuyên biến động, thiếu nhất quán, các chủ thể sẽ phải dành nhiều nguồn lực để “ứng phó”, thay vì tập trung cho đổi mới và phát triển.

Một vấn đề tôi đặc biệt quan tâm là hạn chế tư duy nhiệm kỳ trong xây dựng chính sách. Những thay đổi đột ngột, thiếu đánh giá tác động đầy đủ không chỉ làm gia tăng chi phí tuân thủ, mà còn tạo ra rủi ro pháp lý cho xã hội. Do đó, việc hoạch định và sửa đổi pháp luật cần được nhìn nhận trong một tầm nhìn dài hạn, gắn với chiến lược phát triển đất nước, thay vì chỉ đáp ứng các yêu cầu trước mắt.

Bên cạnh đó, minh bạch phải trở thành yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ quá trình xây dựng và thực thi pháp luật. Minh bạch không chỉ dừng lại ở việc công khai văn bản, mà còn là sự rõ ràng trong khâu xây dựng chính sách, từ đề xuất, lấy ý kiến, đánh giá tác động đến ban hành và tổ chức thực hiện. Khi các đối tượng chịu tác động, đặc biệt là doanh nghiệp và người dân, được tham gia thực chất vào quá trình này, các quy định ban hành sẽ sát với đời sống hơn, hạn chế những vướng mắc khi áp dụng.

Thực tế cho thấy, những quy định thiếu rõ ràng, nhiều cách hiểu hoặc phải chờ quá nhiều văn bản hướng dẫn dưới luật thường là nguyên nhân dẫn đến phát sinh “giấy phép con”, cơ chế xin - cho. Do đó, tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng rõ ràng, dễ hiểu, dễ áp dụng, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của xã hội.

Ở một góc độ khác, tôi cũng nhấn mạnh vai trò kiến tạo phát triển của pháp luật. Thể chế không nên trở thành rào cản đối với đổi mới sáng tạo, mà phải tạo hành lang an toàn để các mô hình kinh tế mới, phương thức kinh doanh mới được thử nghiệm và phát triển có kiểm soát. Tất nhiên, sự cởi mở đó cần đi kèm với việc bảo đảm cân bằng lợi ích, bảo vệ các giá trị nền tảng của xã hội, cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Theo ông, với chủ trương xây dựng chính quyền số, Đại hội Đảng lần thứ XIV cần đặt ra những yêu cầu gì để vừa hiện đại hóa quản trị, vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp?

Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục khẳng định xây dựng chính quyền số là một trụ cột quan trọng của Nhà nước pháp quyền hiện đại. Trọng tâm không chỉ là ứng dụng công nghệ thông tin, mà cần chuyển mạnh sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu. Trong mô hình này, dữ liệu phải được coi là một loại tài sản công đặc biệt, được quản lý thống nhất, khai thác hợp pháp và bảo vệ nghiêm ngặt.

Điều đó đòi hỏi hệ thống pháp luật phải được hoàn thiện kịp thời để theo kịp thực tiễn số hóa. Mọi hoạt động của chính quyền số, từ thu thập, xử lý, chia sẻ đến sử dụng dữ liệu, đều cần có cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch và có thể kiểm soát. Đặc biệt, các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và an toàn thông tin cần được cụ thể hóa đầy đủ, nhằm tạo sự yên tâm cho người dân khi tham gia các dịch vụ công trực tuyến.

Một nội dung tôi rất quan tâm là chuẩn hóa quy trình hành chính trong môi trường số. Chính quyền số không thể chỉ dừng lại ở việc chuyển hồ sơ giấy sang hồ sơ điện tử. Điều quan trọng hơn là phải thay đổi căn bản cách thức ra quyết định, cung cấp dịch vụ công và cơ chế chịu trách nhiệm giải trình. Pháp luật cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức và cá nhân có thẩm quyền khi vận hành các hệ thống số, nhất là trong các trường hợp xảy ra sai sót kỹ thuật, lạm dụng dữ liệu hoặc xâm phạm quyền riêng tư.

Từ góc độ tiếp cận công lý, tôi cho rằng, chuyển đổi số cũng cần được nhìn nhận một cách toàn diện. Nếu không có chính sách phù hợp, số hóa có thể vô tình tạo ra rào cản mới đối với các nhóm yếu thế, người cao tuổi hoặc người ở vùng sâu, vùng xa. Vì vậy, tôi kỳ vọng Đại hội Đảng lần này sẽ đặt ra những định hướng song hành, vừa thúc đẩy ứng dụng công nghệ, vừa bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật và quyền được tiếp cận bình đẳng các dịch vụ công. Khi những yếu tố này được bảo đảm, chính quyền số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý mà còn củng cố niềm tin của người dân đối với bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật.

Trong bối cảnh thực tiễn còn nhiều quy định chồng chéo, thiếu tính khả thi, ông kỳ vọng Đại hội Đảng lần này sẽ tạo ra những thay đổi gì để tháo gỡ các điểm bất cập của hệ thống pháp luật?

Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tạo ra một bước chuyển rõ rệt trong việc nhận diện và xử lý những bất cập kéo dài của hệ thống pháp luật. Thực tế cho thấy, không ít quy định tuy đã ban hành nhưng thiếu tính khả thi hoặc mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản, gây khó khăn cho việc áp dụng và làm giảm hiệu quả quản lý.

Theo tôi, việc sửa đổi, hoàn thiện pháp luật cần được tiếp cận một cách tổng thể và có trọng tâm. Thay vì sửa đổi manh mún từng điều khoản, từng văn bản, cần có các chương trình rà soát mang tính hệ thống, để nhận diện rõ những “điểm nghẽn” về thể chế. Khi đó, các giải pháp đưa ra sẽ nhất quán hơn, hạn chế việc văn bản mới lại tiếp tục phát sinh mâu thuẫn với các quy định hiện hành.

Một nội dung quan trọng khác là tăng cường cơ chế phản hồi từ thực tiễn. Những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi, đặc biệt ở cấp cơ sở, cần được tổng hợp, đánh giá và xử lý kịp thời thông qua các biện pháp lập pháp hoặc giải thích pháp luật phù hợp. Tôi cho rằng, cần giảm bớt sự phụ thuộc vào quá nhiều văn bản hướng dẫn dưới luật mà phải cụ thể hóa đầy đủ các nội dung ngay trong văn bản luật, bảo đảm rõ ràng, dễ hiểu và dễ áp dụng.

Cuối cùng, việc tháo gỡ các bất cập của hệ thống pháp luật cần gắn chặt với yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp. Một hệ thống pháp luật hiệu quả không chỉ phục vụ cho quản lý nhà nước mà còn là chỗ dựa để các chủ thể yên tâm đầu tư, sáng tạo và phát triển. Nếu Đại hội XIV tạo được định hướng mạnh mẽ, nhất quán trong việc rà soát, sửa đổi và hoàn thiện thể chế, tôi tin rằng niềm tin xã hội sẽ được củng cố, môi trường đầu tư được cải thiện và chất lượng quản trị quốc gia sẽ được nâng lên trong giai đoạn tới.

Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!