Trong bối cảnh thế giới và khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức mới, thông điệp này không chỉ khẳng định cách tiếp cận nhất quán của Việt Nam đối với hòa bình, hợp tác và phát triển mà còn gợi mở một vấn đề ngày càng có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định và thịnh vượng của các quốc gia, đó là xây dựng và củng cố lòng tin chiến lược.

Lòng tin chiến lược giúp ngăn ngừa bất ổn

Theo Tiến sĩ Lê Phương Hòa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi, bài phát biểu đề dẫn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 được đưa ra vào thời điểm khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang đứng trước nhiều thách thức trong việc xây dựng và củng cố lòng tin giữa các quốc gia. Đáng chú ý là bài phát biểu đã nhìn nhận các bất ổn khu vực trong bức tranh tổng thể của ba cuộc khủng hoảng xảy ra cùng lúc, gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng các mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Trong đó, bà Hòa đánh giá khủng hoảng lòng tin là cuộc khủng hoảng nguy hiểm nhất bởi nó khiến các quốc gia luôn nhìn hành động của nhau qua lăng kính nghi kỵ, dễ dẫn đến những tính toán sai lầm. Trong bối cảnh đó, thông điệp “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động” không chỉ là lời kêu gọi mà còn mang ý nghĩa định hướng tư duy đối với khu vực.

Theo phân tích của Tiến sĩ Lê Phương Hòa, ý nghĩa đầu tiên của thông điệp này là sự chuyển dịch từ thụ động ứng phó sang chủ động định hình. Thay vì chờ đợi khủng hoảng nổ ra rồi mới tìm cách ứng phó hoặc phụ thuộc vào sự dàn xếp giữa các nước lớn, các quốc gia cần chủ động thiết lập các cơ chế kiểm soát rủi ro, xây dựng các vùng đệm lòng tin và ngăn ngừa xung đột từ sớm, từ xa.

Ý nghĩa thứ hai là đưa ra cách tiếp cận mang tính lý luận sâu sắc về mối quan hệ giữa an ninh và phát triển. Trong đó, người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta khẳng định “Phát triển chính là nền tảng của an ninh bền vững”. Theo Tiến sĩ Lê Phương Hòa, trong một thế giới biến động, không thể có an ninh bền vững nếu kinh tế, đầu tư và các mô hình phát triển bị đứt gãy do mâu thuẫn lẫn nhau.

Ý nghĩa thứ ba là sự cần thiết phải hóa giải cuộc khủng hoảng âm thầm về lòng tin chiến lược. Theo đó, thông điệp chủ động kiến tạo hướng các nước tới việc chủ động lựa chọn đối thoại thay vì đối đầu, tăng cường tính minh bạch trong chính sách để giảm bớt sự mơ hồ, đồng thời chủ động tìm kiếm các điểm tương đồng về lợi ích để lấy hợp tác làm nền tảng hàn gắn lòng tin chính trị.

Theo Tiến sĩ Lê Phương Hòa, thông qua thông điệp này, Việt Nam không chỉ thể hiện vai trò là một thành viên có trách nhiệm mà còn chủ động đóng góp vào các nỗ lực thúc đẩy hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực.

Đối thoại và hợp tác để bồi đắp lòng tin

Đánh giá về mối quan hệ giữa hòa bình, ổn định và phát triển được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu, Tiến sĩ Lê Phương Hòa cho rằng đây là mối quan hệ biện chứng, đồng thời cũng là quy luật cốt lõi đối với sự phát triển của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nhìn từ thực tiễn nhiều thập kỷ qua, hợp tác, đối thoại và xây dựng lòng tin không phải là những khái niệm ngoại giao trừu tượng mà là các trụ cột quyết định việc tạo dựng môi trường cho phát triển bền vững.

Đối thoại giúp các quốc gia làm rõ ý định chiến lược của mình, từ đó giảm thiểu nguy cơ xung đột bùng phát từ những hiểu lầm hoặc thông tin sai lệch dẫn đến khủng hoảng lòng tin chiến lược. Các diễn đàn như Đối thoại Shangri-La, Diễn đàn Khu vực ASEAN hay Hội nghị Cấp cao Đông Á chính là nơi các bên dù có khác biệt lập trường vẫn có thể ngồi lại, giảm thiểu nguy cơ xung đột xuất phát từ những hiểu lầm hay tính toán sai lầm. Bên cạnh đó, xây dựng lòng tin giúp tăng tính dự báo của môi trường địa chính trị. Khi lòng tin giữa các quốc gia được củng cố, môi trường hợp tác sẽ ổn định và có khả năng dự báo cao hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động thương mại, đầu tư, chuyển giao công nghệ và liên kết phát triển. Những điều kiện thuận lợi đó cũng góp phần thúc đẩy phát triển bền vững, mang lại lợi ích thiết thực cho mỗi quốc gia và nâng cao đời sống người dân trong khu vực.

Đề cập đến vai trò của ASEAN và những đóng góp của Việt Nam đối với hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của khu vực, Tiến sĩ Lê Phương Hòa cho rằng, việc người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta nhấn mạnh yêu cầu cần kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm tiếp tục khẳng định tính nhất quán trong đường lối đối ngoại của Việt Nam. Việt Nam hiện đang sở hữu những lợi thế đối ngoại đặc biệt có thể chuyển hóa thành những đóng góp thực chất cho cấu trúc khu vực. Lợi thế lớn nhất không chỉ nằm ở sức mạnh kinh tế hay quân sự mà nằm ở vị thế chính trị và lòng tin chiến lược mà Việt Nam đã xây dựng được với cộng đồng quốc tế.

Việt Nam là một trong những quốc gia duy trì được quan hệ hợp tác thực chất với nhiều đối tác quan trọng trên thế giới, đồng thời đã thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với nhiều nước. Đây là cơ sở để Việt Nam phát huy vai trò cầu nối, thúc đẩy đối thoại và tăng cường hợp tác giữa các bên trong khu vực.

Theo Tiến sĩ Lê Phương Hòa, để biến những lợi thế này thành đóng góp thực tế, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy “tham gia tích cực” sang “chủ động đóng góp xây dựng và hoàn thiện các cơ chế hợp tác chung”. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được mời phát biểu đề dẫn tại phiên khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 cùng sự đón nhận tích cực của cộng đồng quốc tế là minh chứng rõ nét cho vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong thúc đẩy đối thoại, tăng cường hợp tác và góp phần xây dựng lòng tin, mở rộng hợp tác vì hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực.