Cùng với Luật được ban hành, các thông tư hướng dẫn liên quan đến Luật đã tạo hệ thống quy chuẩn đồng bộ, thống nhất, khả thi. Các luật sửa đổi đã chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” theo cách tiếp cận mới và miễn công bố hợp quy với các sản phẩm đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý chất lượng theo các luật chuyên ngành.

Miễn công bố hợp quy với sản phẩm đáp ứng theo luật chuyên ngành

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật đặt ra các nguyên tắc chặt chẽ trong xây dựng quy chuẩn kỹ thuật nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả thi và là cơ sở cho hoạt động đánh giá sự phù hợp. Theo đó, mỗi sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ... được điều chỉnh bởi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia thống nhất trên phạm vì toàn quốc, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Việc xây dựng quy chuẩn kỹ thuật phải ưu tiên quy định các yêu cầu kỹ thuật dựa trên tính năng của sản phẩm, hàng hóa... theo thông lệ quốc tế và phù hợp thực tiễn Việt Nam.

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia nhấn mạnh: Các luật sửa đổi đã chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” theo cách tiếp cận mới là quản lý rủi ro, tăng cường "hậu kiểm", giảm "tiền kiểm", chỉ duy trì các biện pháp bắt buộc đối với sản phẩm, hàng hóa có rủi ro trung bình và cao, miễn công bố hợp quy với các sản phẩm đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý chất lượng theo các luật chuyên ngành. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, tránh chồng chéo và công bố công khai trên môi trường số nhằm tăng tính tự chủ và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đặc biệt, đối với tổ chức, doanh nghiệp đã được chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng phù hợp tiêu chuẩn tương ứng như: ISO 9001, HACCP, GMP hay các tiêu chuẩn hệ thống quản lý chất lượng khác cho phạm vi chứng nhận liên quan đến đối tượng sản phẩm, hàng hóa; tổ chức chứng nhận được công nhận bởi tổ chức công nhận là thành viên ký thỏa thuận/thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MRA/MLA) của các tổ chức hợp tác công nhận quốc tế hoặc khu vực như: Tổ chức công nhận toàn cầu - Global Accreditation Cooperation Incorporated, Tổ chức được hợp nhất của Tổ chức công nhận phòng thử nghiệm quốc tế - ILAC và Diễn đàn công nhận quốc tế - IAF; Tổ chức hợp tác công nhận khu vực Châu Á Thái Bình Dương - APAC hoặc tổ chức công nhận được thừa nhận theo các Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau (MRA/MLA) mà Việt Nam tham gia được miễn áp dụng công bố hợp chuẩn, hợp quy sản phẩm, hàng hóa.

Nghị định số 22/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã được ban hành nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong hoạt động hợp chuẩn, hợp quy và thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Sản phẩm, hàng hóa được miễn công bố hợp quy theo quy định tại khoản 2 Điều 48 Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật tuân thủ yêu cầu về quản lý chất lượng, an toàn theo quy định pháp luật chuyên ngành.

Đồng thời, các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành với khoảng 824 quy chuẩn để phân loại theo mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa để điều chỉnh, sửa đổi hoặc bãi bỏ cho phù hợp tình hình thực tế. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn phải đi trước để các doanh nghiệp căn cứ vào đó công bố hợp quy, hợp chuẩn, giảm chi phí đầu vào, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp để đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội, tăng cường xã hội hóa.

"Linh hoạt" trong công bố hợp chuẩn, hợp quy

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN quy định về công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy và phương thức đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng đối với tổ chức, cá nhân và cơ quan quản lý có liên quan đến hoạt động đánh giá sự phù hợp, công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy.

Thông tư nêu rõ, đối với phương thức chứng nhận phù hợp quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ... được quy định tại quy chuẩn kỹ thuật tương ứng hoặc văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành có liên quan. Các bộ quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố căn cứ vào mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa có thể quy định chi tiết việc áp dụng phương thức chứng nhận trong quy chuẩn kỹ thuật tương ứng. Đặc biệt, việc lấy mẫu sản phẩm, hàng hóa trên thị trường để thử nghiệm, xác định phù hợp với một hoặc một số chỉ tiêu của quy chuẩn kỹ thuật tương ứng chỉ thực hiện trong trường hợp đặc tính của sản phẩm, hàng hóa đó có khả năng bị biến đổi trong quá trình phân phối, lưu thông trên thị trường.

Trường hợp, phương thức chứng nhận có yêu cầu thử nghiệm mẫu đại diện cho kiểu, loại sản phẩm, hàng hóa, việc lấy mẫu phải được bộ quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố quy định chi tiết trong quy chuẩn kỹ thuật tương ứng và chỉ áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình. Pháp luật chuyên ngành áp dụng cho sản phẩm, hàng hóa có quy định biện pháp quản lý theo đó phải thử nghiệm đầy đủ chỉ tiêu kỹ thuật của sản phẩm, hàng hóa theo yêu cầu của quy chuẩn kỹ thuật tương ứng trước khi đưa sản phẩm, hàng hóa lần đầu lưu thông trên thị trường.

Đáng chú ý, trường hợp áp dụng các phương thức chứng nhận có yêu cầu việc lấy mẫu thử nghiệm trong giám sát đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình, rủi ro cao thì các bộ quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố quy định chi tiết trong quy chuẩn kỹ thuật tương ứng về việc miễn, giảm số lượng mẫu thử nghiệm hoặc miễn, giảm chỉ tiêu thử nghiệm. Việc miễn, giảm số lượng mẫu thử nghiệm chỉ được thực hiện khi tổ chức, doanh nghiệp có cung cấp đủ bằng chứng về việc đang áp dụng và được chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng phù hợp với tiêu chuẩn tương ứng như: ISO 9001, HACCP, GMP, các tiêu chuẩn hệ thống quản lý chất lượng khác...

Giấy chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng phù hợp với tiêu chuẩn tương ứng phải đáp ứng các yêu cầu như: Còn hiệu lực tối thiểu 6 tháng vào thời điểm xem xét biện pháp miễn, giảm; phạm vi được chứng nhận phù hợp với đối tượng sản phẩm, hàng hóa được quy định trong quy chuẩn kỹ thuật; được cấp bởi một tổ chức chứng nhận đã được công nhận bởi tổ chức công nhận là thành viên ký thỏa thuận/thỏa ước thừa nhận lẫn nhau (MRA/MLA) của các tổ chức hợp tác công nhận quốc tế hoặc khu vực (Tổ chức công nhận toàn cầu - Global Accreditation Cooperation Incorporated; Tổ chức hợp tác công nhận khu vực Châu Á Thái Bình Dương - APAC) hoặc tổ chức công nhận được thừa nhận theo các Thỏa thuận Thừa nhận lẫn nhau (MRA/MLA) mà Việt Nam tham gia.

Bà Nguyễn Thị Mai Hương, Trưởng Ban Quản lý chất lượng và đánh giá sự phù hợp (Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia) cho biết: Phương thức chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn áp dụng cho từng loại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ... trong hoạt động kinh tế - xã hội do tổ chức chứng nhận hợp chuẩn hoặc tổ chức, cá nhân công bố hợp chuẩn lựa chọn theo các phương thức đánh giá sự phù hợp quy định tại Điều 5 của Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN. Phương thức chứng nhận được lựa chọn phải thích hợp với mức độ rủi ro của đối tượng được đánh giá để đảm bảo độ tin cậy của kết quả chứng nhận. Trong hoạt động chứng nhận hợp chuẩn, việc áp dụng nguyên tắc do các tổ chức chứng nhận hợp chuẩn quyết định. Giấy chứng nhận hợp chuẩn phải nêu rõ phương thức chứng nhận.

Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN cũng chỉ ra những nguyên tắc công bố hợp chuẩn, đối tượng của công bố hợp chuẩn là sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ... trong hoạt động kinh tế - xã hội được quy định trong tiêu chuẩn tương ứng.

Theo đó, công bố hợp chuẩn là hoạt động tự nguyện và việc công bố phù hợp tiêu chuẩn tương ứng dựa trên kết quả chứng nhận hợp chuẩn do tổ chức chứng nhận đã đăng ký hoặc được công nhận thực hiện hoặc kết quả tự đánh giá sự phù hợp của tổ chức, cá nhân công bố hợp chuẩn và việc thử nghiệm phục vụ đánh giá hợp chuẩn phải được thực hiện tại tổ chức thử nghiệm đã đăng ký hoặc được công nhận.

Công bố hợp quy là hoạt động bắt buộc, căn cứ theo mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ... trong hoạt động kinh tế - xã hội, việc công bố phù hợp quy chuẩn kỹ thuật tương ứng dựa trên kết quả chứng nhận hợp quy của tổ chức chứng nhận được chỉ định theo quy định của pháp luật; Kết quả chứng nhận hợp quy của tổ chức chứng nhận được công nhận theo quy định của pháp luật; Kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức quốc tế, khu vực, nước ngoài được thừa nhận theo quy định.