Khi những chiếc taxi không người lái bắt đầu lăn bánh trên các tuyến đường ở bang St. Gallen, miền Đông Thụy Sĩ vào đầu năm tới, "tài xế" đứng sau vô lăng sẽ đến từ Trung Quốc. Công ty vận tải công cộng PostBus của Thụy Sĩ đã hợp tác với Apollo Go - dịch vụ robotaxi thuộc tập đoàn công nghệ Baidu - để triển khai dự án. Đây chỉ là một trong hàng chục kế hoạch tương tự xuất hiện trong hai năm qua, nơi hành khách có thể là người Singapore, Slovakia hay Saudi Arabia, nhưng công nghệ điều khiển, phần cứng và dữ liệu vận hành đều do các doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp.

Doanh nghiệp AI Trung Quốc tăng tốc ra nước ngoài

Theo The Economist, làn sóng mở rộng ra quốc tế của các công ty AI "vật lý" Trung Quốc đang diễn ra mạnh mẽ. Công ty nghiên cứu EqualOcean cho biết hơn 70 doanh nghiệp trong lĩnh vực này đã hiện diện tại thị trường nước ngoài, trong khi khoảng 20 doanh nghiệp khác đang chuẩn bị gia nhập.

Nhiều doanh nghiệp như Neolix - chuyên phát triển phương tiện giao hàng tự động - đã hoạt động tại hàng chục quốc gia. Trong khi đó, các đối thủ Mỹ như Waymo, công ty robotaxi thuộc Alphabet, vẫn chủ yếu tập trung hoàn thiện thị trường nội địa trước khi từng bước mở rộng ra nước ngoài.

Một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu là thị trường trong nước chưa mang lại hiệu quả tài chính như kỳ vọng. Sau nhiều năm mở rộng quy mô, các hãng đã giảm đáng kể chi phí phần cứng và tích lũy lượng dữ liệu khổng lồ để cải thiện khả năng vận hành xe tự lái. Tuy nhiên, lợi nhuận vẫn là bài toán nan giải bởi giá cước taxi tại Trung Quốc quá thấp do nguồn cung tài xế dồi dào, đặc biệt khi nhiều lao động thất nghiệp chuyển sang nghề lái xe.

Năm 2025, Baidu từng tuyên bố robotaxi tại thành phố Vũ Hán đã đạt điểm hòa vốn, nhưng kể từ đó gần như không còn cập nhật về hoạt động trong nước. Pony.ai, một đối thủ khác, cũng cho biết đã hòa vốn tại một số thành phố của Trung Quốc.

Lợi nhuận hấp dẫn từ thị trường quốc tế

Trong khi một chuyến taxi dài 10 km tại Vũ Hán chỉ có giá khoảng 23 nhân dân tệ (3,4 USD), cùng quãng đường đó tại bang St. Gallen của Thụy Sĩ có thể lên tới khoảng 44 franc Thụy Sĩ (54 USD). Khoảng chênh lệch rất lớn này tạo cơ hội để các doanh nghiệp Trung Quốc tận dụng công nghệ chi phí thấp phát triển trong nước nhằm thu lợi nhuận cao hơn tại nước ngoài.

Điều này cũng lý giải vì sao Baidu hiện gần như chỉ công bố thông tin về các dự án quốc tế thay vì đội xe robotaxi tại Trung Quốc.

Không chỉ robotaxi, nhiều dịch vụ AI khác cũng gặp khó trong việc kiếm tiền ở thị trường nội địa. Nếu như người dùng phương Tây sẵn sàng trả phí để sử dụng ChatGPT hay Claude thì người tiêu dùng Trung Quốc lại ít có xu hướng chi tiền cho chatbot. Ngay cả doanh nghiệp Trung Quốc cũng nổi tiếng tiết kiệm ngân sách công nghệ thông tin, với mức chi chưa bằng một phần mười so với các doanh nghiệp Mỹ.

Xuất khẩu AI giúp Trung Quốc giảm áp lực việc làm trong nước

Chính phủ Trung Quốc cũng khuyến khích mở rộng xuất khẩu AI, song đồng thời phải đối mặt với bài toán nhạy cảm về việc làm.

Giới lãnh đạo Bắc Kinh muốn thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong cuộc đua AI nhưng cũng tránh tạo cảm giác công nghệ đang thay thế lao động, điều có thể dẫn tới bất ổn xã hội. Vì vậy, cả doanh nghiệp cung cấp AI lẫn khách hàng đều khá thận trọng khi đề cập đến việc AI giúp cắt giảm nhân sự.

Trái với các tập đoàn phương Tây thường nhấn mạnh lợi ích tiết kiệm chi phí lao động nhờ AI để làm hài lòng nhà đầu tư, các công ty Trung Quốc hầu như không công khai những thay đổi tương tự. Dù vậy, nhiều nguồn tin trong ngành cho biết một số doanh nghiệp công nghệ đã bắt đầu thu hẹp đội ngũ lập trình viên khi các công cụ hỗ trợ lập trình bằng AI phát triển nhanh chóng.

Việc triển khai robotaxi tại Trung Quốc hiện chưa gây ra làn sóng mất việc quy mô lớn, nhưng chỉ riêng khả năng taxi tự lái thay thế tài xế cũng từng làm bùng phát một số cuộc biểu tình nhỏ.

"Mặt hàng xuất khẩu" mới của Trung Quốc

Theo Angela Zhang, giáo sư tại Đại học Nam California, việc xuất khẩu các dịch vụ AI đang trở thành kênh giúp Trung Quốc chuyển phần nào chi phí kinh tế và xã hội do AI tạo ra sang thị trường quốc tế.

Tất nhiên, AI cũng có thể vấp phải những rào cản giống hàng hóa Trung Quốc. Các dịch vụ AI phức tạp hơn nhiều do phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu về pháp lý và tuân thủ tại từng quốc gia.

Tuy nhiên, nhiều nền kinh tế phương Tây đang thiếu hụt lao động bản địa, đặc biệt trong các ngành dịch vụ như vận tải, nơi lực lượng tài xế chủ yếu là người nhập cư. Trong bối cảnh đó, các giải pháp AI của Trung Quốc có thể được đón nhận tích cực hơn.

Dữ liệu cho thấy, sau khi điều chỉnh theo lạm phát, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ của Trung Quốc đã tăng gấp đôi, lên khoảng 510 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2015-2025, trong khi xuất khẩu hàng hóa tăng hơn 40%. AI dưới dạng robotaxi, điện toán đám mây hay chatbot được dự báo sẽ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong lĩnh vực xuất khẩu dịch vụ này.